आइआइडिएसकी कर्मचारी राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको सञ्चालक नियुक्त, हित–संघर्षको प्रश्न
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले आफू यसअघि अध्यक्ष रहेको संस्थामा कार्यरत आस्था भट्टलाई राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको सञ्चालक नियुक्त गरेपछि नियुक्तिको पारदर्शिता र सम्भावित हित–संघर्षबारे प्रश्न उठेको छ।
भट्ट सर्वाङ्गीण विकास अध्ययन केन्द्र अर्थात इन्स्टिच्युट फर इन्टिग्रेटेड डेभलपमेन्ट स्टडिज (आइआइडिएस) मा कार्यक्रम विशेषज्ञ (अर्थशास्त्र)का रूपमा कार्यरत छिन्। आइआइडिएसको आधिकारिक परिचयअनुसार उनीसँग नेपाल, भारत र अमेरिकामा तथ्याङ्क विश्लेषण तथा परामर्शको क्षेत्रमा १३ वर्षको अनुभव छ। उनले दिल्ली स्कुल अफ इकोनोमिक्सबाट अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर तथा युनिभर्सिटी अफ मेरिल्यान्डबाट अर्थशास्त्र र गणितमा स्नातक गरेकी छन्।
भट्टले यसअघि भारतमा पिडब्लुसीको आर्थिक परामर्श सेवा समूह तथा फ्र्याक्टल एनालिटिक्समा काम गरेकी थिइन्। आइआइडिएसमा आबद्ध हुनुअघि उनले वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व, सार्वजनिक नीति, व्यापार, तथ्याङ्क विश्लेषण र व्यावसायिक परामर्शसँग सम्बन्धित काम गरेको संस्थाको विवरणमा उल्लेख छ।
अर्थमन्त्री वाग्ले मन्त्री बन्नुअघि आइआइडिएसका अध्यक्ष थिए। मन्त्री बनेपछि उनले अध्यक्षको जिम्मेवारी छाडेको र संस्थाले उनलाई मानार्थ अध्यक्ष अर्थात ‘चेयरम्यान एमिरिट्स’ बनाएको प्रकाशित विवरणमा उल्लेख छ। सोही संस्थामा कार्यरत कर्मचारीलाई अर्थ मन्त्रालय मातहतको पूर्ण सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको सञ्चालक नियुक्त गरिएपछि निर्णय प्रक्रियामाथि प्रश्न उठेको हो।
संस्थागत वा व्यावसायिक सम्बन्ध रहेको व्यक्तिलाई सार्वजनिक निकायको पदमा नियुक्त गर्नु आफैँमा गैरकानुनी भएको प्रमाणित हुँदैन। तर नियुक्तिकर्ता र नियुक्त व्यक्तिबीच पूर्व वा वर्तमान संस्थागत सम्बन्ध हुँदा छनोटको आधार, योग्यता मूल्याङ्कन, सम्भावित उम्मेदवारको सूची तथा निर्णय प्रक्रियाबारे पारदर्शी जानकारी सार्वजनिक गर्नु आवश्यक मानिन्छ।
अर्थमन्त्री वाग्लेले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको सञ्चालक समितिमा छ जनालाई नियुक्त गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। नियुक्त हुने अन्य व्यक्तिमा अर्थ मन्त्रालयका सहसचिव डा. सुमन दाहाल, हुमबहादुर आले, घुरन ठाकुर, गंगाप्रसाद ज्ञवाली र लक्ष्मण ज्ञवाली रहेका छन्।
डा. दाहाललाई अर्थ मन्त्रालयको प्रतिनिधिका रूपमा सञ्चालक नियुक्त गरिएको छ। प्रकाशित विवरणअनुसार उनले बैंकको सञ्चालक समितिको अध्यक्षता गर्नेछन्। करिब दुई महिनादेखि अपूर्ण रहेको बैंकको सञ्चालक समितिलाई नयाँ नियुक्तिसँगै पूर्णता दिइएको हो।
घुरन ठाकुर कृषि विकास बैंकमा लामो समय काम गरेका पूर्वकर्मचारी हुन् भने गंगाप्रसाद ज्ञवालीले यसअघि नेपाल बैंकको अध्यक्ष तथा सञ्चालकको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।
नियुक्त व्यक्तिको शैक्षिक तथा व्यावसायिक योग्यता एउटा पक्ष भए पनि सार्वजनिक संस्थाको नियुक्तिमा निष्पक्षता देखिनु र सम्भावित हित–संघर्षको आशंका नरहने वातावरण बनाउनु उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।
त्यसैले भट्टको नियुक्ति कुन मापदण्ड, प्रक्रिया र प्रतिस्पर्धाका आधारमा गरिएको हो तथा अर्थमन्त्री वाग्लेले आइआइडिएससँगको आफ्नो वर्तमान संस्थागत सम्बन्धलाई निर्णय प्रक्रियामा कसरी व्यवस्थापन गरेका थिए भन्ने विषय स्पष्ट पारिनुपर्ने देखिएको छ।
नियुक्ति कानुनसम्मत भए वा नभएको निष्कर्ष सम्बन्धित कानुनी व्यवस्था र निर्णयका अभिलेखबाट मात्र निकाल्न सकिन्छ। तर सार्वजनिक पदमा नियुक्ति गर्ने अधिकारीसँग संस्थागत सम्बन्ध रहेको व्यक्तिको छनोट हुँदा पारदर्शिता, जवाफदेहिता र हित–संघर्ष व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हुन्छ।
