चरम गर्मीले फ्रान्सको आणविक विद्युत उत्पादन प्रभावित, तीन रिएक्टर अस्थायी बन्द

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

युरोपभर फैलिएको चरम गर्मीको लहरले फ्रान्सको आणविक विद्युत उत्पादनमा उल्लेख्य प्रभाव पारेको छ। नदीको पानी अत्यधिक तातेपछि वातावरणीय मापदण्ड पालना गर्न फ्रान्सको सरकारी ऊर्जा कम्पनी ईडीएफले तीन रिएक्टर अस्थायी रूपमा बन्द गर्नुका साथै अन्य रिएक्टरको उत्पादन घटाएको छ।

ईडीएफको तथ्याङ्कअनुसार सोमबार बिहान आठ आणविक रिएक्टरको उत्पादन कुल छ दशमलव तीन गिगावाटले घटाइएको थियो। उक्त परिमाण त्यस समयमा फ्रान्समा रहेको कुल विद्युत मागको करिब १४ प्रतिशत बराबर थियो।

गर्मीबाट प्रभावित रिएक्टरमा सेन्ट अल्बानका एक र दुई, ब्युगेका तीन, चार र पाँच, गोल्फेचको दुई तथा ब्लायेसका एक र तीन नम्बर एकाइ समावेश छन्। सोमबार बिहान गोल्फेच–२ र ब्युगे–३ पूर्ण रूपमा बन्द थिए भने अन्य रिएक्टर कम क्षमतामा सञ्चालन भइरहेका थिए।

गर्मीको प्रभाव थप बढेपछि ईडीएफले गोल्फेच–२, ब्युगे–३ र शूज–२ रिएक्टर अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको जानकारी दिएको छ। यी तीन रिएक्टरको संयुक्त उत्पादन क्षमता तीन दशमलव ६५ गिगावाट छ, जुन फ्रान्सको करिब ६१ गिगावाट कुल स्थापित आणविक क्षमताको झन्डै छ प्रतिशत हो।

ईडीएफका अनुसार रिएक्टर बन्द वा उत्पादन कटौती गर्नुको कारण आणविक सुरक्षा समस्या नभई नदी तथा जलचर पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण हो। आणविक केन्द्रले रिएक्टर र अन्य संरचना चिस्याउन नदीको पानी प्रयोग गर्छन् र तापक्रम बढेको पानी पुनः नदीमा छाड्छन्। नदीको पानी पहिल्यै अत्यधिक तातेको अवस्थामा थप तातो पानी मिसाउँदा माछा तथा अन्य जलचरमा प्रतिकूल असर पर्न सक्छ।

फ्रान्सको वातावरणीय नियमअनुसार नदीको तापक्रम निर्धारित सीमाभन्दा माथि पुगेपछि ईडीएफले रिएक्टरको उत्पादन घटाउन वा अस्थायी रूपमा बन्द गर्नुपर्छ। ईडीएफले रिएक्टर उच्च तापक्रममा सञ्चालन हुन सक्ने र पछिल्लो कटौती सुरक्षासम्बन्धी प्राविधिक खराबीका कारण नभएको स्पष्ट पारेको छ।

गोल्फेच आणविक केन्द्रले गारोन नदीको पानी प्रयोग गर्छ भने ब्युगे र सेन्ट अल्बान केन्द्र रोन नदीमा निर्भर छन्। उच्च तापक्रमसँगै वर्षाको कमीले नदीको बहाव घट्दा चिस्याउने पानीको उपलब्धता र तातो पानी विसर्जन गर्ने क्षमता दुवै प्रभावित भएका छन्।

मौसम पूर्वानुमानअनुसार ब्युगे–३ जुलाई १९, गोल्फेच–२ जुलाई २२ र शूज–२ जुलाई २५ सम्म बन्द रहन सक्ने प्रारम्भिक तालिका बनाइएको छ। ईडीएफले मौसम र नदीको तापक्रममा आउने परिवर्तनका आधारमा रिएक्टर पुनः सञ्चालन गर्ने मिति संशोधन हुन सक्ने जनाएको छ।

उत्पादनमा ठूलो कटौती भए पनि फ्रान्सको समग्र विद्युत आपूर्ति तत्काल जोखिममा नरहेको राष्ट्रिय विद्युत प्रसारण प्रणाली सञ्चालक आरटीईको तथ्याङ्कले देखाएको छ। सोमबार फ्रान्सले छिमेकी देशतर्फ १० गिगावाटभन्दा बढी विद्युत निर्यात गर्ने अवस्था कायम राखेको थियो।

आरटीईले यसअघि पनि गर्मीका कारण केही उत्पादन केन्द्र बन्द भए फ्रान्ससँग घरेलु माग पूरा गर्न पर्याप्त उत्पादन क्षमता रहेको बताएको थियो। गर्मी बढ्दा वातानुकूलन उपकरणको प्रयोगका कारण प्रत्येक एक डिग्री सेल्सियस तापक्रम वृद्धिमा विद्युत माग करिब शून्य दशमलव सातदेखि एक गिगावाटसम्म बढ्न सक्ने आरटीईको अनुमान छ।

फ्रान्सले आफ्नो विद्युत उत्पादनको प्रमुख हिस्सा आणविक ऊर्जाबाट प्राप्त गर्दै आएको छ। त्यसैले धेरै रिएक्टरको उत्पादन एकैपटक घट्दा फ्रान्ससँगै छिमेकी युरोपेली देशको विद्युत बजार र मूल्यमा पनि प्रभाव पर्न सक्छ। जुनको गर्मीका क्रममा फ्रान्सबाट हुने विद्युत निर्यात १० देखि १२ गिगावाटबाट घटेर करिब तीन गिगावाटमा झरेको थियो भने फ्रान्स र जर्मनीको थोक विद्युत मूल्य सन् २०२५ जनवरीयताकै उच्च तहमा पुगेको थियो।

गर्मीका समयमा सौर्य विद्युत उत्पादन बढे पनि साँझ सूर्यास्तपछि उत्पादन तीव्र रूपमा घट्ने भएकाले आणविक, वायु तथा ग्यासबाट उत्पादित विद्युतमाथि निर्भरता बढ्छ। उच्च तापक्रमका कारण विद्युत माग बढ्ने र आणविक तथा जलविद्युत उत्पादन घट्ने अवस्था एकसाथ उत्पन्न हुँदा युरोपेली ऊर्जा प्रणालीमा दबाब पर्न सक्ने ऊर्जा विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

ईडीएफका अनुसार उच्च नदी तापक्रम र कम बहावका कारण हुने वार्षिक आणविक उत्पादन क्षति ऐतिहासिक रूपमा सीमित रहँदै आएको छ। सन् २००० यता यस्तो कारणबाट फ्रान्सको वार्षिक आणविक उत्पादनमा औसत शून्य दशमलव तीन प्रतिशत मात्र कमी आएको कम्पनीले जनाएको छ। तर बारम्बार देखिन थालेका लामो गर्मी र खडेरीले ऊर्जा पूर्वाधारलाई भविष्यका चरम मौसमअनुकूल बनाउनुपर्ने आवश्यकता बढाएको छ।

ईडीएफले आगामी १५ वर्षमा जलवायु परिवर्तनका असर सामना गर्न आणविक, जलविद्युत तथा अन्य ऊर्जा संरचनाको अनुकूलनमा आठ अर्ब ७० करोड युरो खर्च गर्ने योजना अघि सारेको छ। योजनामा चिस्याउने प्रणाली सुधार, नदीमा विसर्जन गरिने पानीको तापक्रम घटाउने प्रविधि र ऊर्जा केन्द्रको चरम मौसम सहन सक्ने क्षमता विस्तार गर्ने उपाय समावेश छन्।

फ्रान्सको पछिल्लो अवस्थाले आणविक ऊर्जा न्यून कार्बनयुक्त र स्थिर विद्युतको प्रमुख श्रोत भए पनि त्यसको सञ्चालन नदीको बहाव, पानीको तापक्रम र वातावरणीय सीमासँग गहिरो रूपमा जोडिएको देखाएको छ। गर्मीको तीव्रता र अवधि बढ्दै गए युरोपका देशले विद्युत उत्पादन, वातावरण संरक्षण र बढ्दो चिस्यानसम्बन्धी मागबीच थप सावधानीपूर्वक सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने देखिएको छ।