नौ दिनभित्र तेस्रोपटक क्युबाको राष्ट्रिय विद्युत प्रणाली अवरुद्ध, ऊर्जा संकट थप गम्भीर

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

क्युबाको राष्ट्रिय विद्युत प्रणाली नौ दिनभित्र तेस्रोपटक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएपछि करिब एक करोड जनसङ्ख्या भएको क्यारिबियन मुलुकको दीर्घकालीन ऊर्जा संकट थप गम्भीर बनेको छ।

क्युबाको ऊर्जा तथा खानी मन्त्रालयले मंगलबार देशको राष्ट्रिय विद्युत प्रणाली पूर्ण रूपमा विच्छेद भएको जानकारी दिएको थियो। सरकारी स्वामित्वको विद्युत सङ्घका अनुसार पूर्वी होल्गिन प्रान्तमा रहेको एउटा उत्पादन एकाइमा समस्या आएपछि विद्युत आवृत्तिमा अचानक परिवर्तन भयो। त्यसले देशभरि जोडिएको राष्ट्रिय प्रणालीलाई असन्तुलित बनाउँदै पूर्ण अवरोध निम्त्याएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक गरिएको छ।

यो जुलाई ६ यता क्युबामा भएको तेस्रो राष्ट्रिय विद्युत प्रणाली अवरोध हो। जुलाई ६ मा प्रणाली पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको चार दिनपछि जुलाई १० मा सान्ता क्लारा र सान्क्टी स्पिरिटसबीचको प्रसारण लाइनमा समस्या आउँदा पुनः देशव्यापी विद्युत आपूर्ति बन्द भएको थियो। त्यसको चार दिनपछि जुलाई १४ मा होल्गिनस्थित उत्पादन एकाइसँग सम्बन्धित समस्याले अर्को पूर्ण अवरोध निम्त्याएको हो।

पछिल्लो अवरोधपछि अधिकारीहरूले विद्युत पुनःस्थापना गर्ने आपतकालीन प्रक्रिया शुरु गरेका थिए। यस अन्तर्गत साना तथा पृथक विद्युत प्रणाली तयार गरी अस्पताल, खानेपानी आयोजना, खाद्य उत्पादन तथा अन्य अत्यावश्यक सेवामा प्राथमिकताका आधारमा विद्युत उपलब्ध गराइएको थियो। ती पृथक प्रणालीलाई क्रमशः आपसमा जोडेर राष्ट्रिय प्रणाली पुनःनिर्माण गर्ने प्रक्रिया अपनाइएको हो।

मंगलबार अपराह्नसम्म राजधानी हवानाका केही क्षेत्रमा विद्युत आपूर्ति पुनःस्थापित भएको थियो। प्रारम्भिक चरणमा राजधानीको करिब चार प्रतिशत क्षेत्रमा मात्र सेवा पुगेको बताइएको थियो। ग्वान्टानामो र सिएनफुएगोस प्रान्तमा अस्पतालहरू तथा मातान्सास शहरको ऐतिहासिक केन्द्रमा पनि विद्युत पुनःजडान गरिएको थियो। क्युबाली अधिकारीहरूले त्यसपछि हवानाका सबै २४ सबस्टेशन पुनःसञ्चालनमा आएको बताएका छन्। यद्यपि, प्रणाली पुनःजडान हुनु र सबै उपभोक्ताले निरन्तर विद्युत पाउनु फरक विषय भएकाले उत्पादन अभावका कारण नियोजित विद्युत कटौती जारी रहन सक्ने अवस्था छ।

अवरोधले हवानासहित देशका विभिन्न भागमा यातायात, सञ्चार, खानेपानी र दैनिक जनजीवन प्रभावित गरेको थियो। विद्युतमा निर्भर पानी तान्ने पम्प बन्द भएपछि केही बासिन्दाले सडक तथा भवनका तल्ला भागमा उपलब्ध धाराबाट पानी सङ्कलन गरेका थिए। ट्राफिक बत्तीहरू बन्द हुँदा सडक व्यवस्थापन प्रभावित भएको थियो भने अस्पताल, व्यापारिक प्रतिष्ठान र सार्वजनिक सेवाले वैकल्पिक जेनेरेटर प्रयोग गरेका थिए।

क्युबाको विद्युत संकटको तत्काल कारण फरक फरक प्राविधिक विफलता देखिए पनि यसको पृष्ठभूमिमा इन्धन अभाव, पुरानो उत्पादन तथा प्रसारण संरचना र आवश्यक मर्मतसम्भारमा देखिएको कठिनाइ रहेको छ। देशका धेरै तापीय विद्युत केन्द्र दशकौँ पुराना छन् र ती केन्द्रहरूमा बारम्बार समस्या आउने गरेको छ। उत्पादन क्षमता मागभन्दा कम हुँदा सामान्य अवस्थामा समेत क्युबाका धेरै क्षेत्रमा दैनिक लामो समयसम्म विद्युत कटौती हुने गरेको छ।

जुलाई १४ को अवरोध हुनुअघि नै क्युबाको राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीमा बिहान उपलब्ध उत्पादन क्षमता दुई हजार २४० मेगावाट र माग तीन हजार ४१ मेगावाट रहेको थियो। क्षमता अभावका कारण ८३६ मेगावाट बराबरको माग पूरा गर्न नसकिएको सरकारी तथ्याङ्कले देखाएको थियो। यसबाट प्रणाली अवरुद्ध नभएको अवस्थामा समेत उत्पादन र मागबीच ठूलो अन्तर रहेको देखिन्छ।

क्युबाले आफ्नो आवश्यकताको करिब ४० प्रतिशत इन्धन मात्र घरेलु रूपमा उत्पादन गर्ने र बाँकी आयातमा निर्भर रहने गरेको छ। इन्धन आयातमा आएको तीव्र कमीले विद्युत उत्पादन, सार्वजनिक यातायात, उद्योग र अन्य अत्यावश्यक सेवामाथि दबाब बढाएको छ। इन्धन अभावका कारण सार्वजनिक यातायात सीमित भएको, उडान प्रभावित भएको र स्वास्थ्य सेवाका कतिपय नियमित कार्यक्रमसमेत स्थगित गर्नुपरेको विवरण सार्वजनिक भएका छन्।

क्युबाली सरकारले वर्तमान ऊर्जा संकटका लागि अमेरिकाले लगाएको आर्थिक तथा ऊर्जा प्रतिबन्धलाई प्रमुख जिम्मेवार ठहर गर्दै आएको छ। क्युबाको भनाइमा इन्धन आपूर्ति गर्ने मुलुक र कम्पनीमाथिको अमेरिकी दबाबले तेल आयात घटेको तथा विद्युत केन्द्रका लागि आवश्यक उपकरण र पार्टपुर्जा प्राप्त गर्न कठिन भएको छ।

अमेरिकी पक्षले भने आफ्नो नीति क्युबाली सरकारमाथि राजनीतिक तथा आर्थिक दबाब सिर्जना गर्ने उद्देश्यमा केन्द्रित रहेको बताउँदै आएको छ। आलोचकहरूले बाह्य प्रतिबन्धले संकट गहिरो बनाएको स्वीकार गरे पनि क्युबाको पुरानो विद्युत संरचना, सीमित विदेशी मुद्रा, अपर्याप्त आधुनिकीकरण र आन्तरिक व्यवस्थापनसम्बन्धी कमजोरीलाई समेत अलग गर्न नमिल्ने तर्क गरेका छन्। उपलब्ध विवरणहरूले पनि संकट कुनै एउटै कारणबाट नभई इन्धन आपूर्ति, प्राविधिक कमजोरी र दीर्घकालीन संरचनागत समस्याको संयुक्त परिणाम रहेको देखाउँछन्।

लगातारको विद्युत अवरोधका कारण सर्वसाधारणमा असन्तुष्टि बढेको छ। हवानाका केही क्षेत्रमा राति भाँडा बजाएर र विद्युत आपूर्ति पुनःस्थापनाको माग गर्दै साना प्रदर्शन भएका छन्। ती प्रदर्शनमा कतिपयले क्युबाली सरकारको व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठाएका छन् भने कतिपयले अमेरिकी प्रतिबन्धको विरोध गरेका छन्। यसले ऊर्जा संकटप्रति जनस्तरमा फरक फरक धारणा रहेको देखाएको छ।

क्युबाले पछिल्ला वर्षमा सौर्य ऊर्जा र अन्य वैकल्पिक ऊर्जाको विस्तार गर्ने प्रयास गरे पनि तत्काल देशको आधारभूत विद्युत माग पूरा गर्न तापीय विद्युत केन्द्र र आयातित इन्धनमै ठूलो निर्भरता रहेको छ। विद्युत प्रणाली पुनःजडान भए पनि पर्याप्त उत्पादन क्षमता, नियमित इन्धन आपूर्ति र पुरानो संरचनाको सुधार नभएसम्म देशव्यापी अवरोध दोहोरिने जोखिम कायम रहने देखिएको छ।