सामान्य चोटमै हड्डी भाँचिनु अस्टियोपोरोसिसको प्रमुख संकेत

अस्टियोपोरोसिस अर्थात हड्डीको घनत्व र शक्ति घट्ने रोग स्पष्ट लक्षणबिनै लामो समयसम्म विकसित हुन सक्ने भएकाले समयमै पहिचान गर्न कठिन हुने स्वास्थ्य विज्ञहरूले बताएका छन्। धेरै व्यक्तिमा सामान्य चोटपटक वा सानो लडाइँबाट हड्डी भाँचिएपछि मात्रै यो समस्या पत्ता लाग्ने गर्छ।

आफ्नै उचाइबाट सामान्य रूपमा लड्दा, हल्का ठोक्किँदा वा निहुरिँदा हड्डी भाँचिनु अस्टियोपोरोसिसको सबैभन्दा महत्वपूर्ण चेतावनी संकेत मानिन्छ। यस्तो अवस्थामा विशेषगरी नाडी, नितम्ब र मेरुदण्डको हड्डी बढी प्रभावित हुन सक्छ।

कुनै ठूलो दुर्घटना नभई अचानक वा निरन्तर ढाड दुख्नु पनि मेरुदण्डको कमजोर हड्डी थिचिएको वा भाँचिएको संकेत हुन सक्छ। अस्टियोपोरोसिसले प्रत्यक्ष रूपमा सधैँ पीडा नदिए पनि मेरुदण्डमा सानो फ्र्याक्चर हुँदा तीव्र वा दीर्घकालीन दुखाइ देखिन सक्छ।

पहिलेको तुलनामा उचाइ घट्नु, शरीर अगाडि झुक्नु, ढाड कुप्रिनु वा सीधा उभिन कठिन हुनु पनि मेरुदण्डका हड्डी कमजोर भएको सम्भावित संकेत हुन्। मेरुदण्डका एक वा धेरै हड्डी दबिँदा शरीरको बनावट परिवर्तन हुनुका साथै उचाइसमेत घट्न सक्छ।

रजोनिवृत्तिपछि महिलामा, बढ्दो उमेरका व्यक्ति, कम तौल भएका, परिवारमा अस्टियोपोरोसिस वा नितम्बको हड्डी भाँचिएको इतिहास भएका तथा लामो समयसम्म कोर्टिकोस्टेरोइड औषधि सेवन गर्ने व्यक्तिमा जोखिम बढी हुने चिकित्सकीय विवरणमा उल्लेख छ। शारीरिक निष्क्रियता, धूमपान, अत्यधिक मदिरा सेवन तथा क्याल्सियम र भिटामिन ‘डी’को कमीले पनि जोखिम बढाउन सक्छ।

दाँत हल्लिनु, नङ कमजोर भएर भाँचिनु, मांसपेशी दुख्नु वा सामान्य थकानलाई भने अस्टियोपोरोसिसको निश्चित संकेत मान्न मिल्दैन। यस्ता समस्या गिजाको रोग, पोषणको कमी, रक्तअल्पता, थाइराइड वा अन्य स्वास्थ्य समस्याका कारण पनि हुन सक्छन्।

अस्टियोपोरोसिस पुष्टि गर्न हड्डीको खनिज घनत्व मापन गर्ने DXA परीक्षण प्रभावकारी विधि मानिन्छ। यो परीक्षण सामान्यतः नितम्ब र मेरुदण्डमा गरिन्छ र भविष्यमा हड्डी भाँचिने जोखिम मूल्याङ्कन गर्न पनि प्रयोग हुन्छ।

हड्डी स्वस्थ राख्न क्याल्सियम र भिटामिन ‘डी’युक्त सन्तुलित भोजन, नियमित हिँडाइ, शरीरको भार वहन गराउने व्यायाम तथा मांसपेशी र सन्तुलन बलियो बनाउने अभ्यास उपयोगी हुन्छ। सामान्य चोटमै हड्डी भाँचिएको, अचानक गम्भीर ढाड दुखेको, उचाइ घटेको वा शरीर कुप्रिएको अवस्थामा चिकित्सकीय जाँच गराउन स्वास्थ्य विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्।