द्वन्द्व र प्रतिबन्धबीच रुसको चलचित्र बजार सक्रिय, घरेलु फिल्मले सम्हाल्यो उद्योग

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

रुस–युक्रेन द्वन्द्व, पश्चिमा प्रतिबन्ध र प्रमुख हलिउड स्टुडियोको आधिकारिक वितरण अवरोधका बाबजुद रुसको चलचित्र उद्योग बन्द भएको छैन। मस्को, सेन्ट पिटर्सबर्गदेखि प्रान्तीय शहरसम्म चलचित्रघर नियमित सञ्चालनमा छन् तथा घरेलु र आधिकारिक रूपमा उपलब्ध विदेशी चलचित्रको प्रदर्शन जारी छ।

रुसको चलचित्र कोषअन्तर्गतको एकीकृत संघीय स्वचालित सूचना प्रणाली, ईएआईएसले जुलाई १६ देखि २२ सम्मको २९औँ साताको तथ्याङ्कसमेत सार्वजनिक गरिसकेको छ। यसले देशव्यापी चलचित्र प्रदर्शन, टिकट बिक्री र दर्शक उपस्थितिको अभिलेख निरन्तर सञ्चालन भइरहेको पुष्टि गर्छ।

जुलाई २२ मा रुसका चलचित्रघरमा २२ हजार २९२ प्रदर्शन भएका थिए, जसमा दुई लाख १४ हजार ५०५ दर्शक सहभागी भएका थिए। त्यही दिन रुस र स्वतन्त्र राष्ट्रहरूको राष्ट्रमण्डल क्षेत्रको संयुक्त टिकट कारोबार १० करोड ७८ लाख रुबल पुगेको थियो।

जुलाई २३ को प्रारम्भिक बक्स अफिसमा पारिवारिक हास्य चलचित्र ‘ना देरेभ्न्यु देदुश्के २’ले एक करोड ५१ लाख रुबल कमाउँदै आधिकारिक प्रदर्शनको अग्रस्थान कायम गरेको थियो। अमेरिकी सङ्गीत जीवनी चलचित्र ‘माइकल’ले एक करोड सात लाख रुबल र ‘इभिल डेड: इन्फर्नो’ले करिब ८५ लाख ९० हजार रुबल कमाएका थिए। यसले रुसी चलचित्रघरमा घरेलु र विदेशी चलचित्र दुवै प्रदर्शन भइरहेको देखाउँछ।

पहिलो छ महिनामा ३५ अर्ब रुबलभन्दा बढी कारोबार

ईएआईएसको तथ्याङ्कमा आधारित चलचित्र उद्योग पत्रिका ‘बुलेटिन अफ फिल्म डिस्ट्रीब्युसन’का अनुसार सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा रुसी चलचित्रघरको समग्र कारोबार ३५ अर्ब १५ करोड ८० लाख रुबल पुगेको थियो। यस अवधिमा सात करोड २५ लाख १६ हजार दर्शक चलचित्रघर पुगेका थिए।

सन् २०२५ को समान अवधिसँग तुलना गर्दा कारोबार २६.६ प्रतिशत र दर्शक उपस्थिति १२ प्रतिशतले बढेको हो। सन् २०२५ को पहिलो छ महिनामा कारोबार २७ अर्ब ७६ करोड ७० लाख रुबल तथा दर्शक सङ्ख्या छ करोड ४७ लाख ७४ हजार थियो।

तर आर्थिक वृद्धिको एउटा प्रमुख कारण टिकटको मूल्यवृद्धि पनि हो। सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा औसत टिकट मूल्य १३.१ प्रतिशत बढेर ४८४.८ रुबल पुगेको थियो। सन् २०२४ को समान अवधिमा सात करोड ३१ लाख ५९ हजार टिकट बिक्री भएका थिए, जुन सन् २०२६ को भन्दा केही बढी हो। त्यसैले कारोबारको वृद्धिलाई दर्शक सङ्ख्याको पुनरागमन मात्र नभई टिकट मूल्यवृद्धिसँग पनि जोडेर हेर्नुपर्छ।

घरेलु पारिवारिक चलचित्रको प्रभुत्व

पहिलो छ महिनाको रुसी बक्स अफिसमा घरेलु पारिवारिक चलचित्रले नेतृत्व गरेका छन्। ‘चेबुराश्का २’ले छ अर्ब तीन करोड ८० लाख रुबल, ‘प्रोस्तोक्भाशिनो’ले दुई अर्ब ४३ करोड २० लाख, ‘बुरातिनो’ले दुई अर्ब ३९ करोड ६० लाख र ‘द टेल अफ जार साल्तान’ले दुई अर्ब १० करोड रुबल कमाएका थिए।

यी चलचित्रको सफलताले रुसी बजारमा परिचित साहित्यिक, सोभियतकालीन तथा पारिवारिक पात्रमा आधारित ठूलो पर्दाका चलचित्रप्रति बलियो आकर्षण रहेको देखाउँछ। नयाँ घरेलु फ्रेन्चाइजसँगै बालबालिका र परिवारलाई लक्षित सामग्रीले नयाँ वर्ष र विद्यालय बिदाका समयमा बजारको ठूलो हिस्सा ओगटेका छन्।

यद्यपि विदेशी चलचित्रको माग समाप्त भएको छैन। ‘माइकल’ले पहिलो छ महिनामै एक अर्ब ६३ करोड रुबल र अमेरिकी मनोवैज्ञानिक थ्रिलर ‘द हाउस्मेड’ले एक अर्ब ३९ करोड ६० लाख रुबल कमाएका थिए। उद्योग विश्लेषणले यी चलचित्रको सफलतालाई रुसी दर्शकमा अन्तर्राष्ट्रिय सामग्रीप्रतिको माग कायमै रहेको सङ्केतका रूपमा लिएको छ।

हलिउडको प्रत्यक्ष वितरण अवरोधपछि नयाँ संरचना

डिज्नी, वार्नर ब्रदर्स र सोनी पिक्चर्सले सन् २०२२ मार्चमा रुसमा आफ्ना नयाँ चलचित्रको प्रदर्शन स्थगित गरेका थिए। त्यसपछि प्यारामाउन्टले पनि रुसी बजारमा चलचित्र वितरण रोक्ने घोषणा गरेको थियो।

यस परिवर्तनपछि रुसी चलचित्र बजार घरेलु चलचित्र, स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय वितरक, एसिया तथा अन्य बजारका सामग्री र अधिकारप्राप्त नभएका अनौपचारिक प्रदर्शनमा बढी निर्भर बनेको छ।

सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा चलचित्रघरको कुल कारोबारमध्ये चार अर्ब १० करोड रुबल अधिकारप्राप्त नभएका वा अनौपचारिक प्रदर्शनबाट आएको उद्योग विश्लेषणले देखाएको छ। यो समग्र चलचित्र बजारको ११.६ प्रतिशत हो। यस्ता प्रदर्शनमा करिब ८० लाख दर्शक सहभागी भएका थिए।

अनौपचारिक प्रदर्शनको हिस्सा सन् २०२४ देखि ११ देखि १२ प्रतिशतको आसपास स्थिर रहे पनि यसको वास्तविक कारोबार रकम बढेको छ। यसले हलिउडका ठूला चलचित्रको आधिकारिक अभावलाई केही चलचित्रघरले वैकल्पिक प्रदर्शन प्रणालीबाट पूर्ति गरिरहेको देखाउँछ।

चलचित्र निर्माण भने रोकिएको छैन

रुसको चलचित्र कोष र संस्कृति मन्त्रालयले सन् २०२६ का लागि राष्ट्रिय चलचित्र निर्माणमा सहयोग उपलब्ध गराउने प्रक्रिया जारी राखेका छन्। संस्कृति मन्त्रालयले चलचित्र संस्थालाई अनुदानका लागि आवेदन मागेको छ भने चलचित्र कोषले बालबालिका तथा परिवारका लागि राष्ट्रिय चलचित्र निर्माण परियोजनासमेत आमन्त्रण गरेको छ।

मे २९ मा संस्कृति मन्त्रालयमा अग्रणी रुसी चलचित्र कम्पनीका नयाँ राष्ट्रिय चलचित्र परियोजनाको प्रत्यक्ष प्रस्तुति आयोजना गरिएको थियो। प्रस्तावित परियोजनामा ऐतिहासिक, पौराणिक, विज्ञान–कल्पना र पारिवारिक चलचित्र समावेश थिए।

यसले द्वन्द्व र प्रतिबन्धले उत्पादन रोक्नुको सट्टा चलचित्रको आर्थिक संरचना, विषय छनोट र वितरण प्रणाली परिवर्तन गरेको देखाउँछ। घरेलु निर्माण कम्पनी, टेलिभिजन च्यानल, अनलाइन स्ट्रिमिङ सेवा र चलचित्र कोषबीचको संयुक्त लगानी अहिले रुसी चलचित्र निर्माणको प्रमुख ढाँचा बनेको छ।

गर्मी मौसममा चुनौती कायमै

रुसी चलचित्र बजारको समग्र अर्धवार्षिक तथ्याङ्क सकारात्मक देखिए पनि गर्मीको प्रदर्शन समान रूपमा बलियो छैन। जुलाई १६ देखि १९ सम्म ‘ना देरेभ्न्यु देदुश्के २’ले १० करोड १४ लाख रुबल कमाउँदै सप्ताहान्तको नेतृत्व गरे पनि यसको शुरुवाती कारोबार अघिल्लो भागको तुलनामा कमजोर थियो।

चलचित्रको पहिलो साताको कारोबार १५ करोड २८ लाख रुबल पुगे पनि यो पहिलो चलचित्रले समान अवधिमा कमाएको रकमभन्दा २१ प्रतिशत कम थियो। यसको अर्थ ठूलो सङ्ख्यामा प्रदर्शन उपलब्ध गराउँदैमा प्रत्येक चलचित्रले स्वतः उच्च दर्शक उपस्थिति प्राप्त गर्दैन।

रुसी चलचित्र क्षेत्र अहिले तीन प्रमुख चुनौतीसँग जुधिरहेको छ। औसत टिकट मूल्य बढिरहेको छ, बजार केही ठूला पारिवारिक फ्रेन्चाइजमा अत्यधिक निर्भर छ र अधिकारप्राप्त नभएका प्रदर्शनले उल्लेखनीय हिस्सा ओगटेका छन्।

यद्यपि सात करोडभन्दा बढी अर्धवार्षिक दर्शक, नयाँ चलचित्रको निरन्तर प्रदर्शन र घरेलु निर्माणमा जारी लगानीले उद्योग सक्रिय रहेको स्पष्ट पार्छ।

रुसको चलचित्र उद्योग युद्धपूर्व अवस्थामा फर्किएको छैन, तर पतन पनि भएको छैन। यो हलिउडमा कम निर्भर, घरेलु चलचित्रप्रधान र राज्य, टेलिभिजन तथा स्ट्रिमिङ लगानीको संयुक्त संरचनामा पुनर्गठित बजारका रूपमा अघि बढिरहेको छ।

प्रमुख श्रोत: रुसको चलचित्र कोष, ईएआईएस, बुलेटिन अफ फिल्म डिस्ट्रीब्युसन, किनोबिजनेस, रुसको संस्कृति मन्त्रालय र रोयटर्स।