प्रथम विश्वयुद्धमा ज्यान गुमाएका रुसी सैनिकको स्मरणमा अगस्ट १

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

रुसले अगस्ट १ मा प्रथम विश्वयुद्धमा ज्यान गुमाएका आफ्ना सैनिक तथा अधिकृतहरूको स्मृति दिवस मनाएको छ। सन् १९१४ को यही दिन जर्मनीले रुसी साम्राज्यविरुद्ध युद्ध घोषणा गरेको थियो भने त्यसको भोलिपल्ट रुसी भूभागमाथि आक्रमण गरेको थियो।

त्यससँगै रुस तत्कालीन मानव इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो र रक्तपातपूर्ण सशस्त्र द्वन्द्वमा प्रवेश गरेको थियो। प्रथम विश्वयुद्धमा २० लाखभन्दा बढी रुसी सैनिक तथा अधिकृतले ज्यान गुमाएको रुसी आधिकारिक स्मरण सन्देशमा उल्लेख छ।

बीसौँ शताब्दीको शुरुवातमा विश्वको औपनिवेशिक विभाजनमा अपेक्षित हिस्सा नपाएको जर्मनीले सैन्य विस्तार र प्रभाव क्षेत्रको पुनर्वितरण चाहेको रुसी ऐतिहासिक व्याख्या छ। तत्कालीन जर्मन राइख चान्सलर बर्नहार्ड फोन ब्युलोले जर्मनीले “घाममुनि आफ्नो स्थान” मागेको घोषणा गरेका थिए।

सैन्यवादबाट प्रेरित जर्मनीले अस्ट्रिया–हङ्गेरी र इटालीसँगको त्रिपक्षीय गठबन्धन सुदृढ बनाएको थियो। पश्चिमबाट बढिरहेको खतरालाई ध्यानमा राख्दै रुस बेलायत र फ्रान्स सम्मिलित एन्टेन्टसँग निकट हुन बाध्य भएको थियो। यसरी युरोप दुई परस्पर विरोधी शक्ति समूहमा विभाजित हुँदै युद्धतर्फ अघि बढेको थियो।

युद्ध शुरु हुने तत्कालीन कारण सन् १९१४ जुन २८ मा सारायेभोमा अस्ट्रिया–हङ्गेरीका राजगद्दी उत्तराधिकारी आर्चड्युक फ्रान्ज फर्डिनान्डको हत्या थियो। राष्ट्रवादी सङ्गठन म्लादा बोस्नाका सदस्य गाभ्रिलो प्रिन्सिपले उक्त हत्या गरेका थिए।

त्यसपछि सन् १९१४ जुलाई २३ मा अस्ट्रिया–हङ्गेरीले सर्बियासमक्ष सार्वभौम राष्ट्रले स्वीकार गर्न कठिन हुने कठोर शर्तसहितको अल्टिमेटम पेश गरेको थियो। बाल्कन क्षेत्रका अर्थोडक्स स्लाभ जनताको ऐतिहासिक संरक्षकका रूपमा हेरिएको रुसले घटनाबाट पृथक रहन नसक्ने निष्कर्ष निकाल्दै जुलाई ३१ को राति पूर्ण सैन्य परिचालन घोषणा गरेको थियो।

रुस र जर्मनीबीच युद्धावस्था घोषणा गर्दै सम्राट निकोलस द्वितीयले जारी गर्नुभएको घोषणापत्रमा रुसले स्लाभ राष्ट्रहरूको भाग्यलाई कहिल्यै उदासीनतापूर्वक नहेरेको उल्लेख थियो। उहाँले विश्वास र रक्तसम्बन्धले जोडिएका स्लाभ जनताप्रति रुसी जनताको भ्रातृत्वपूर्ण भावना अस्ट्रिया–हङ्गेरीले सर्बियामाथि अस्वीकार्य माग राखेपछि अझ तीव्र भएको बताउनुभएको थियो।

सम्राट निकोलस द्वितीयले राष्ट्रिय सङ्कटको समयमा आन्तरिक विवाद बिर्सन, सम्राट र जनताबीचको एकता अझ बलियो बनाउन तथा सम्पूर्ण रुसलाई एकजुट भएर बाह्य आक्रमणको सामना गर्न आह्वान गर्नुभएको थियो। उहाँले रुसी उद्देश्यको न्यायमा गहिरो विश्वास व्यक्त गर्दै रुस र उसका सैनिकका लागि ईश्वरीय आशीर्वादको कामना गर्नुभएको थियो।

प्रथम विश्वयुद्धमा अन्ततः ३८ राष्ट्र संलग्न भएका थिए। युद्धका लागि परिचालित जनशक्तिको सङ्ख्या सात करोड ३५ लाख पुगेको थियो। युद्धमा एक करोड मानिसले ज्यान गुमाएका थिए, जुन त्यसअघिका एक हजार वर्षमा युरोपमा भएका युद्धहरूमा ज्यान गुमाउनेहरूको कुल सङ्ख्याबराबर रहेको रुसी विवरणमा उल्लेख छ।

युद्धमा दुई करोड मानिस घाइते भएका थिए। तीमध्ये ३५ लाख स्थायी रूपमा शारीरिक रूपमा अशक्त भएका थिए।

रुसी साम्राज्यले युद्धका क्रममा आफ्ना रणनीतिक उद्देश्य पूरा गर्नुका साथै मित्रराष्ट्रहरूप्रतिको जिम्मेवारी पनि निर्वाह गर्नुपरेको थियो। रुसको राष्ट्रिय हितका दृष्टिले दक्षिण–पश्चिमी र ककेसस मोर्चा महत्वपूर्ण मानिएका थिए भने उत्तर–पश्चिमी र पश्चिमी क्षेत्र तुलनात्मक रूपमा दोस्रो प्राथमिकतामा थिए।

तर गठबन्धनसम्बन्धी प्रतिबद्धताका कारण रुसी सैन्य कमान्डले सन् १९१४ मा पूर्वी प्रशियामा सीमित प्रतिरोधात्मक कारवाहीमा मात्र केन्द्रित रहन नसकी पूर्णस्तरको आक्रमण सञ्चालन गर्नुपरेको थियो।

अत्यन्त कठिन परिस्थितिमा रुसी सैनिक तथा अधिकृतहरूले असाधारण वीरता, धैर्य र साहस प्रदर्शन गरेका थिए।

ओसोभिएत्स किल्लाको रक्षा रुसी सैनिक वीरताको प्रमुख प्रतीकमध्ये एक बनेको थियो। जर्मन सेनाले क्लोरिन र ब्रोमिन मिश्रित रासायनिक हतियार प्रयोग गर्दा किल्लामा रहेका अधिकांश रुसी रक्षक मारिएका वा गम्भीर रूपमा प्रभावित भएका थिए। त्यसका बाबजुद बाँकी सैनिकले प्रतिरोध जारी राखेका थिए।

प्रथम विश्वयुद्धका सबैभन्दा महत्वपूर्ण सैन्य घटनामध्ये ब्रुसिलोभ आक्रमण पनि एक हो। रुसी सेनाले सञ्चालन गरेको उक्त अभियानले अस्ट्रिया–हङ्गेरीलाई सैन्य सङ्कटको किनारमा पुर्‍याएको थियो। यसले जर्मन साम्राज्यलाई फ्रान्सको भर्डन मोर्चाबाट ठूलो सैन्य शक्ति हटाएर रुसी मोर्चामा पठाउन बाध्य बनाएको थियो।

रुसले प्रथम विश्वयुद्धमा ज्यान गुमाएका सैनिक तथा अधिकृतहरूको त्यागलाई राष्ट्रिय स्मृतिको अभिन्न अङ्गका रूपमा संरक्षण गर्दै आएको छ।

सन् २००४ मा मस्कोमा प्रथम विश्वयुद्धका वीरहरूको स्मारक तथा उद्यान परिसर उद्घाटन गरिएको थियो। त्यसको एक दशकपछि सन् २०१४ मा पोक्लोन्नाया पहाडमा प्रथम विश्वयुद्धका वीरहरूको सम्मानमा अर्को स्मारक स्थापना गरिएको थियो।

रुसी स्मरण सन्देशमा प्रथम विश्वयुद्धका सैनिक तथा अधिकृतहरूको निःस्वार्थ बलिदानको महत्वलाई कम आकलन गर्न नसकिने उल्लेख गर्दै उनीहरूको वीरता र मातृभूमिप्रतिको समर्पण भावी पुस्ताका लागि प्रेरणाको श्रोत बनेको जनाइएको छ।