कृत्रिम बौद्धिकता र वायुमण्डलीय विज्ञान जोडेर चीनले बनायो नयाँ टाइफुन पूर्वानुमान प्रणाली
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताहरूले कृत्रिम बौद्धिकता प्रविधि र वायुमण्डलीय गतिशास्त्रका सिद्धान्तलाई एकीकृत गरी टाइफुनको मार्ग अझ सटीक रूपमा पूर्वानुमान गर्न सक्ने नयाँ प्रणाली विकास गरेका छन्।
‘एडभान्सेज इन एट्मोस्फेरिक साइन्सेज’ जर्नलमा हालै प्रकाशित अध्ययनअनुसार नयाँ प्रणालीले विशेषतः २४ घण्टादेखि १२० घण्टासम्मको मध्यम तथा दीर्घकालीन टाइफुन पूर्वानुमानमा उल्लेख्य सुधार देखाएको छ।
वायुमण्डलमा विद्यमान अराजक ‘बटरफ्लाई इफेक्ट’ का कारण प्रारम्भिक अवस्थाका अत्यन्त साना परिवर्तन मौसमको विकासक्रममा क्रमशः बढ्दै जान सक्छन्। यसले अन्ततः टाइफुनको अनुमानित मार्गमा ठूलो विचलन उत्पन्न गर्न सक्छ। मध्यम तथा दीर्घकालीन टाइफुन पूर्वानुमानमा यो लामो समयदेखिको प्रमुख चुनौती हो।
हालैका वर्षमा कृत्रिम बौद्धिकतामा आधारित मौसम पूर्वानुमान प्रणालीको प्रयोग तीव्र रूपमा बढेको छ। प्रभावकारी कम्प्युटिङ क्षमताका कारण यस्ता प्रणालीले पूर्वानुमान प्रक्रियाको गति र दक्षता उल्लेख्य रूपमा सुधार गरेका छन्।
तर अधिकांश कृत्रिम बौद्धिकता मोडेल तथ्याङ्कमा देखिएका अनुभवजन्य ढाँचा पहिचानमा निर्भर हुन्छन्। वास्तविक वायुमण्डलीय भौतिक नियमको पर्याप्त समावेश नहुँदा मध्यम तथा दीर्घकालीन पूर्वानुमानमा तिनको स्थिरता कमजोर हुने र व्यावहारिक आवश्यकता पूर्ण रूपमा पूरा गर्न कठिन हुने गरेको अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।
चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गत वायुमण्डलीय भौतिकशास्त्र संस्थानका तुआन वान्सुओको नेतृत्वमा रहेको अनुसन्धान टोलीले फुतान विश्वविद्यालयका ली हाओको टोलीसँग सहकार्य गरी नयाँ प्रणाली विकास गरेको हो।
अनुसन्धानकर्ताहरूले चीनमै विकास गरिएको ‘फुसि’ मौसमसम्बन्धी विशाल मोडेलमा गैररेखीय गतिशास्त्रका एल्गोरिदम समावेश गरी ‘फुसि–सीएनओपीएस’ टाइफुन सामूहिक पूर्वानुमान प्रणाली तयार गरेका छन्।
अनुसन्धान टोलीका अनुसार प्रणालीले टाइफुनको गतिलाई प्रभाव पार्ने संवेदनशील तथा महत्वपूर्ण क्षेत्रलाई सटीक रूपमा पहिचान गर्न सक्छ। यसले प्रारम्भिक मौसम अवस्थाका त्यस्ता साना परिवर्तन छनोट गर्छ, जसले पूर्वानुमान त्रुटि बढाउने वा टाइफुनको मार्ग परिवर्तन गर्ने सम्भावना बढी हुन्छ।
नयाँ प्रणालीले वास्तविक वायुमण्डलीय भौतिक नियमसँग मेल खाने पूर्वानुमान तथ्याङ्क उत्पादन गर्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।
प्रणालीको क्षमता परीक्षण गर्न ६२ वटा प्रतिनिधिमूलक टाइफुन र ९१ वटा तुलनात्मक प्रयोग प्रयोग गरिएको थियो। परीक्षणबाट नयाँ प्रणालीले स्थिर रूपमा सुधारिएको प्रदर्शन गरेको अध्ययनमा उल्लेख छ।
२४ घण्टाको अल्पकालीन पूर्वानुमानमा यसको प्राविधिक क्षमता विश्वका अग्रणी सञ्चालनमा रहेका प्रणालीसँग लगभग समान देखिएको छ। तर २४ देखि १२० घण्टासम्मको मध्यम तथा दीर्घकालीन पूर्वानुमानमा नयाँ प्रणालीको लाभ अझ स्पष्ट भएको अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।
‘फुसि–सीएनओपीएस’ ले कम्प्युटिङ श्रोतको प्रयोग पनि घटाएको छ। परम्परागत अग्रणी प्रणालीले एउटा पूर्वानुमान पूरा गर्न ५१ समूह कम्प्युटिङ तथ्याङ्क आवश्यक पर्नेमा नयाँ प्रणालीले ३१ समूहबाटै अझ सटीक र स्थिर परिणाम दिन सक्ने अध्ययनमा उल्लेख छ।
यसबाट कम्प्युटिङ श्रोतको खपत उल्लेख्य रूपमा घट्नुका साथै टाइफुन पूर्वानुमानको समग्र दक्षता बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार कृत्रिम बौद्धिकताको तीव्र गणनात्मक क्षमता र वायुमण्डलीय भौतिकशास्त्रका वास्तविक नियमलाई एउटै प्रणालीमा जोड्ने यो प्रयासले भविष्यमा अधिक विश्वसनीय मौसम पूर्वानुमान विकासका लागि नयाँ दिशा प्रदान गरेको छ।
