चित्रकलामा अठारौँ शताब्दीको रुस : सुधार, युद्ध, सत्ता संघर्ष र साम्राज्य विस्तार

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

रुसको अठारौँ शताब्दी व्यापक सैन्य सुधार, निर्णायक युद्ध, दरबारी सत्ता परिवर्तन र साम्राज्य विस्तारको युगका रूपमा चित्रित गरिएको छ। ‘गेटवे टु रसिया’ले सार्वजनिक गरेको ऐतिहासिक चित्रकला श्रृंखलाले यस अवधिमा रुस कसरी युरोपको प्रमुख शक्तिमध्ये एक बन्यो भन्ने कथा विभिन्न प्रसिद्ध कलाकृतिमार्फत प्रस्तुत गरेको छ।

अलेक्जेन्डर कोट्जेब्युले सन १८५० मा तयार गर्नुभएको ‘नार्भाको युद्ध’ चित्रले सन १७०० मा रुसले भोगेको पराजयलाई देखाउँछ। नार्भाको पराजयलाई स्वीकार गरेर पछि हट्नुको सट्टा सम्राट पिटर महानले सेना, हतियार, प्रशिक्षण र प्रशासनमा व्यापक सुधार गर्नुभएको थियो। यही सुधारपछि रुसले आगामी युद्धमा महत्वपूर्ण विजय हासिल गर्ने आधार तयार गरेको थियो।

निकोलाइ डोब्रोभोल्स्कीको सन १८८० को ‘यहाँ एउटा शहर स्थापना हुनेछ’ शीर्षकको चित्रले सन १७०३ मा सेन्ट पिटर्सबर्ग स्थापना गरिएको क्षणलाई प्रस्तुत गर्छ। बाल्टिक तटमा निर्माण गरिएको यो शहर पछि रुसको राजधानी बन्यो र पिटर महानले रुसलाई युरोपतर्फ उन्मुख गराउनुभएको दृष्टिको प्रतीकका रूपमा स्थापित भयो।

कोट्जेब्युकै सन १८६४ को ‘पोल्टाभाको विजय, २७ जुन १७०९’ चित्रले महान उत्तरी युद्धको निर्णायक मोडलाई समेटेको छ। पोल्टाभामा प्राप्त विजयले रुसलाई युरोपको प्रमुख सैन्य शक्तिका रूपमा स्थापित गर्नुका साथै रुसी साम्राज्य घोषणाको बाटो खोलेको थियो।

भासिली सुरिकोभको सन १८८३ को ‘बेरेजोभोमा मेन्सिकोभ’ चित्रले पिटर महानका निकट सहयोगी अलेक्जेन्डर मेन्सिकोभको नाटकीय पतन देखाउँछ। कुनै समय रुसका सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तिमध्ये एक रहेका मेन्सिकोभ पछि शक्तिबाट हटाइएर साइबेरिया निर्वासित भएका थिए। यो घटनाले दरबारी सत्ता परिवर्तनको युगमा राजनीतिक अस्थिरता कति तीव्र थियो भन्ने देखाउँछ।

भालेरी याकोबीको सन १८७२ को ‘आन्ना इओआन्नोभ्नाको शयनकक्षमा विदूषकहरू’ चित्रले महारानी आन्ना इओआन्नोभ्नाको विलासी दरबार, नाटकीय मनोरञ्जन र भव्य शाही समारोहलाई चित्रण गर्छ।

इभान त्भोरोज्निकोभको सन १८८४ को ‘इभान छैटौँको शवअगाडि मिरोभिच’ चित्रले बालसम्राट इभान छैटौँको दुःखद जीवन प्रस्तुत गर्छ। शैशवकालमै सम्राट बनेका उहाँले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय कारागारमा बिताउनुभएको थियो। उहाँलाई पुनः सिंहासनमा फर्काउने असफल प्रयासका क्रममा हत्या गरिएको थियो।

कोट्जेब्युको सन १८४८ को ‘बर्लिनको आत्मसमर्पण, २८ सेप्टेम्बर १७६०’ चित्रले सातवर्षे युद्धका क्रममा रुसी सेनाले बर्लिन कब्जा गरेको ऐतिहासिक घटना देखाउँछ। यस विजयले रुसी साम्राज्यको बढ्दो सैन्य शक्ति प्रमाणित गरेको थियो। यद्यपि सम्राट पिटर तृतीयले पछि कब्जाबाट प्राप्त लाभ प्रशियालाई फिर्ता गर्नुभएको थियो।

जोआखिम केस्टनरको ‘२८ जुन १७६२ को सत्ता परिवर्तनका दिन विन्टर प्यालेसको बालकोनीमा क्याथरिन द्वितीय’ चित्रले महारानी क्याथरिन महान सत्तामा आउनुभएको क्षणलाई स्मरण गराउँछ। त्यस सत्ता परिवर्तनपछि रुसको इतिहासमा सबैभन्दा लामो र प्रभावशाली शासनकालमध्ये एक शुरु भएको थियो।

इभान आइभाजोभ्स्कीको सन १८४८ को ‘चेस्माको युद्ध’ चित्रले सन १७७० मा ओटोमन नौसैनिक बेडामाथि रुसले प्राप्त गरेको ठूलो विजयलाई चित्रण गर्छ। चेस्माको विजयले कालो समुन्द्र क्षेत्र र त्यस आसपास रुसको रणनीतिक प्रभाव विस्तार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।

यान मातेइकोको सन १८६६ को ‘रेइतאן : पोल्यान्डको पतन’ चित्रले पोलिस–लिथुआनियाली राष्ट्रमण्डलको पहिलो विभाजनसँग जोडिएको नाटकीय राजनीतिक क्षण देखाउँछ। त्यसपछि भएका विभाजनले उक्त राष्ट्रलाई अन्ततः युरोपको नक्साबाट हटाएको थियो।

यी कलाकृतिले अठारौँ शताब्दीको रुसलाई केवल युद्ध र दरबारी संघर्षको इतिहासका रूपमा होइन, सैन्य आधुनिकीकरण, नयाँ राजधानीको निर्माण, साम्राज्य विस्तार र युरोपेली शक्ति संरचनामा रुसको उदय भएको निर्णायक युगका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।