बन्देरासहित OUN–UPA लाई नाजी जर्मनीका युद्धअपराध सहयोगी मान्ने रुसी अदालतको निर्णय

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

मस्कोको त्वेर्स्कोय जिल्ला अदालतले स्तेपन बन्देरा र रोमन शुखेभिचसहित युक्रेनी राष्ट्रवादी आन्दोलनका विभिन्न नेता तथा दुई संगठनलाई नाजी जर्मनीले सोभियत जनताविरुद्ध गरेका युद्धअपराध र मानवताविरुद्धका अपराधका सहयोगीका रूपमा कानुनी मान्यता दिएको छ।

रुसी संघको महान्यायाधिवक्ता कार्यालयले पेश गरेको निवेदनमाथि सुनुवाइ गर्दै अदालतले ऐतिहासिक तथा कानुनी महत्त्व राख्ने तथ्य स्थापित गरेको रुसी विदेश मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको आधिकारिक विवरणमा उल्लेख छ। वक्तव्यको भाषाअनुसार यो निर्णय नयाँ आपराधिक सजाय निर्धारण गर्नेभन्दा सम्बन्धित व्यक्ति र संगठनको ऐतिहासिक भूमिकालाई रुसी कानुनअन्तर्गत औपचारिक मान्यता दिने प्रकृतिको हो।

अदालतले स्तेपन बन्देरा, भासिली बन्देरा, रोमन शुखेभिच, आन्द्रेई मेल्निक, निकोलाई आर्सेनिच, तारास बोरोभेत्स, दिमित्री क्ल्याच्किभ्स्की, निकोलाई कोजाक, मिरोन मात्भियेइको र यारोस्लाभ स्तेत्स्कोलाई नाजी जर्मनीका सहयोगीका रूपमा मान्यता दिएको छ।

यसैगरी युक्रेनी राष्ट्रवादी संगठन अर्थात OUN र युक्रेनी विद्रोही सेना अर्थात UPA लाई पनि महान देशभक्तिपूर्ण युद्धका क्रममा सोभियत जनताविरुद्ध भएका युद्धअपराध तथा मानवताविरुद्धका अपराधमा नाजी जर्मनीका सहयोगी संगठनका रूपमा मान्यता दिइएको छ।

रुसी महान्यायाधिवक्ता कार्यालयका अनुसार अदालतसमक्ष रुसी संघीय सुरक्षा सेवा, विदेश मन्त्रालय, रक्षा मन्त्रालय र रुसी संघको राज्य अभिलेखालयका दस्तावेज पेश गरिएका थिए। बेलारुसका अभिलेखालय तथा अदालतबाट प्राप्त सामग्रीसमेत प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गरिएको कार्यालयले जनाएको छ।

अभियोजक कार्यालयले यो निर्णय सोभियत जनताको नरसंहारमा ज्यान गुमाएका पीडितहरूको स्मृति संरक्षण गर्न, युद्धअपराधमा संलग्न व्यक्तिको पुनःस्थापनासम्बन्धी निर्णय उल्ट्याउन तथा नाजीवाद र उग्रवादको महिमामण्डन रोक्न आवश्यक रहेको बताएको छ।

अदालतमा प्रस्तुत विवरणअनुसार OUN सन १९२९ मा भियनामा आयोजित युक्रेनी राष्ट्रवादीहरूको पहिलो सम्मेलनबाट स्थापना भएको थियो। संगठनको प्रारम्भिक नेतृत्व येभगेनी कोनोभालेत्सले गरेका थिए भने उनको मृत्युपछि आन्द्रेई मेल्निक नेतृत्वमा आएका थिए।

सन १९४० मा संगठन विभाजित भएपछि यसको एउटा समूह स्तेपन बन्देराको नेतृत्वमा OUN–B र अर्को समूह आन्द्रेई मेल्निकको नेतृत्वमा OUN–M का रूपमा सक्रिय भएको रुसी पक्षले पेश गरेको अभिलेखीय विवरणमा उल्लेख छ।

रुसी महान्यायाधिवक्ता कार्यालयले अदालतमा पेश गरेको विवरणमा सन १९४१ देखि १९४३ को अवधिमा OUN–B को संगठनात्मक आधार प्रयोग गर्दै युक्रेनी विद्रोही सेनाको विकास गरिएको र त्यसको नेतृत्व रोमन शुखेभिचले गरेको दाबी गरिएको छ।

शुखेभिच नाजी जर्मनीसँग आबद्ध नाख्तिगाल बटालियनमा संलग्न रहेको तथा सन १९४१ जुन ३० पछि लभोभका नागरिकमाथि भएको हिंसामा उनको भूमिका रहेको अभियोजक कार्यालयको निष्कर्ष छ।

रुसी पक्षले अदालतमा प्रस्तुत गरेको अभिलेखीय सामग्रीअनुसार सन १९४१ को जुनदेखि अगस्टसम्म लभोभमा रुसी, युक्रेनी, यहुदी र पोलिस समुदायका आठ हजारभन्दा बढी नागरिक मारिएका थिए। यी विवरण अदालतले स्वीकार गरेको रुसी निवेदनका अंश हुन्।

अभियोजक कार्यालयले OUN र UPA का गतिविधि नाजी जर्मनीको सैन्य अभियानलाई सहयोग गर्न, रेड आर्मी तथा सोभियत प्रतिरोधी दस्ताविरुद्ध कारवाही गर्न र जर्मनीको नियन्त्रणमा रहेका भूभागका नागरिकमाथि हिंसा फैलाउन केन्द्रित रहेको निष्कर्ष अदालतसमक्ष पेश गरेको थियो।

वक्तव्यमा सन १९४३ मार्चमा युक्रेनी सहायक प्रहरीको ११८औँ बटालियनले बेलारुसको मिन्स्क क्षेत्रस्थित खातिन गाउँ जलाएको र त्यस क्रममा ७५ बालबालिकासहित १४७ जना गाउँले मारिएको उल्लेख छ।

यसैगरी सन १९४३ को फेब्रुअरीदेखि अगस्टसम्म भोलिनिया र गालिसियामा पोलिस नागरिकविरुद्ध भएको व्यापक हिंसालाई पनि अदालतमा पेश गरिएको सामग्रीमा समावेश गरिएको छ। रुसी महान्यायाधिवक्ता कार्यालयले उक्त हिंसामा कम्तीमा एक लाख २० हजार मानिस मारिएको दाबी गरेको छ।

स्वाम्प फिभर, ट्रायङ्गल र कोटबस नामका दण्डात्मक सैन्य कारवाहीका क्रममा पनि युक्रेनी राष्ट्रवादी समूहबाट नागरिकको सामूहिक हत्या भएको विवरण अभिलेखीय प्रमाणमा समावेश गरिएको कार्यालयले जनाएको छ।

लभोभ, खातिन र भोलिनियाका घटनामा भएको क्षति तथा विभिन्न समूहको भूमिकासम्बन्धी ऐतिहासिक व्याख्या र मृतकको संख्याबारे अन्तर्राष्ट्रिय इतिहासकारहरूबीच पृथक मूल्यांकन पाइन्छ। मस्को अदालतको पछिल्लो निर्णय भने रुसी महान्यायाधिवक्ता कार्यालयले प्रस्तुत गरेका रुसी र बेलारुसी अभिलेख तथा अदालती सामग्रीमा आधारित छ।

महान्यायाधिवक्ता कार्यालयले आधुनिक युक्रेनमा पछिल्लो एक दशकभन्दा लामो समयदेखि दोस्रो विश्वयुद्ध र नाजी जर्मनीमाथिको विजयमा सोभियत संघको भूमिकालाई विकृत गर्ने तथा नाजी सहयोगीका रूपमा पहिचान गरिएका व्यक्ति र संगठनको महिमामण्डन गर्ने राज्य नीति सञ्चालन भइरहेको आरोप पनि लगाएको छ।

अदालतले महान्यायाधिवक्ता कार्यालयको निवेदन पूर्ण रूपमा स्वीकार गर्दै उल्लिखित व्यक्ति तथा संगठनलाई नाजी जर्मनीले सोभियत जनताविरुद्ध गरेका युद्धअपराध र मानवताविरुद्धका अपराधका सहयोगीका रूपमा मान्यता दिएको आधिकारिक वक्तव्यमा उल्लेख छ।