बक्स अफिस पारदर्शिता, पाइरेसी नियन्त्रण र चलचित्र सम्पदा संरक्षणमा केन्द्रित हुँदै नेपाली चलचित्र क्षेत्र

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

नेपाली चलचित्र क्षेत्र नयाँ चलचित्रको निर्माण र प्रदर्शनमा मात्र सीमित नरही बक्स अफिस पारदर्शिता, डिजिटल पाइरेसी नियन्त्रण, पुराना चलचित्रको संरक्षण तथा दक्ष जनशक्ति विकासलाई समानान्तर रूपमा अघि बढाउने चरणमा देखिएको छ। पछिल्ला केही दिनमा चलचित्र विकास बोर्डले सार्वजनिक गरेका कार्यक्रम र सूचनाले नेपाली चलचित्र उद्योगमा संस्थागत सुधारसँगै चलचित्र सम्पदाको संरक्षणलाई पनि प्राथमिकता दिन थालिएको देखाउँछन्।

चलचित्र विकास बोर्डले स्वदेशी चलचित्रको व्यापारिक अवस्थालाई पारदर्शी बनाउने उद्देश्यले आधिकारिक ‘सिनेपाः बक्स अफिस’ प्रणालीबाट साप्ताहिक विवरण सार्वजनिक गर्दै आएको छ। बोर्डले अगस्ट ३ मा साउन १७ गते राति ११ः५९ बजेसम्म देशभर प्रदर्शनरत स्वदेशी चलचित्रको टिकट बिक्री तथा आम्दानीसम्बन्धी पछिल्लो आधिकारिक साप्ताहिक विवरण सार्वजनिक गरेको थियो।

नियमित रूपमा यस्तो विवरण सार्वजनिक हुन थालेपछि नेपाली चलचित्रको व्यापारबारे अनुमान, प्रचारात्मक दाबी वा अपुष्ट तथ्याङ्कभन्दा आधिकारिक तथ्यका आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने आधार बलियो हुँदै गएको छ।

यससँगै चलचित्र उद्योगका लागि डिजिटल पाइरेसी अर्को महत्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा अगाडि आएको छ। चलचित्र विकास बोर्डले अगस्ट २ मा प्रदर्शनरत नेपाली तथा विदेशी चलचित्रको अनधिकृत क्यामेरा रेकर्डिङ तथा डिजिटल पाइरेसीसम्बन्धी सार्वजनिक सूचना जारी गरेको छ।

हलभित्रबाट अनधिकृत रूपमा चलचित्र रेकर्ड गरी डिजिटल माध्यमबाट प्रसारण हुने प्रवृत्तिले निर्माता, वितरक र प्रदर्शकको आर्थिक हितसँगै समग्र चलचित्र उद्योगको व्यावसायिक संरचनालाई असर पार्ने भएकाले बोर्डले यस विषयलाई औपचारिक प्राथमिकतामा राखेको देखिन्छ।

नेपाली चलचित्रको वर्तमान विकाससँगै ऐतिहासिक चलचित्र सम्पदाको संरक्षण पनि पछिल्लो संस्थागत प्राथमिकतामा परेको छ। चलचित्र विकास बोर्डले आफ्नो २६औँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा ‘ओल्ड इज गोल्ड’ कार्यक्रमअन्तर्गत साउन २२ देखि २७ गतेसम्म १० पुराना नेपाली चलचित्र निःशुल्क प्रदर्शन गर्ने कार्यक्रम शुरु गरेको छ।

तत्कालीन शाही नेपाली चलचित्र संस्थानबाट निर्माण भएका र चलचित्र सङ्ग्रहालयमा डिजिटाइज गरी सुरक्षित राखिएका चलचित्रलाई पुनः दर्शकमाझ ल्याइएको हो।

शनिबार साउन २३ गते प्रकाश थापा निर्देशित ‘सिन्दुर’ बिहान ११ बजे र हिरासिंह खत्री निर्देशित ‘परिवर्तन’ दिउँसो २ बजे प्रदर्शन हुने कार्यक्रम छ। त्यसपछि ‘मनको बाँध’, ‘के घर के डेरा’, ‘कुमारी’, ‘शान्तिदीप’, ‘हिजो आज भोलि’, ‘बदलिँदो आकाश’ र ‘जीवनरेखा’ क्रमशः प्रदर्शन गरिने बोर्डले जनाएको छ।

यस कार्यक्रमले पुराना चलचित्रमा सुरक्षित नेपाली समाज, संस्कृति, भाषा, जीवनशैली र तत्कालीन चलचित्र निर्माण अभ्यासलाई नयाँ पुस्तासँग जोड्ने उद्देश्य राखेको छ।

चलचित्र क्षेत्रको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष दक्ष जनशक्ति विकास हो। काठमाडौं महानगरपालिका र चलचित्र विकास बोर्डको संयुक्त आयोजनामा सञ्चालित ३० दिने फोटोग्राफी तथा फोटो–भिडियो पत्रकारिता तालिम अगस्ट २ मा सम्पन्न भएको छ। तालिममा ३५ जना सहभागी थिए।

चलचित्र विकास बोर्डले चलचित्र निर्माण मात्र नभई प्रचार, दृश्य सञ्चार, अभिलेखीकरण र चलचित्र पत्रकारितामा पनि दक्ष जनशक्ति आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै आएको छ।

यी गतिविधिले नेपाली चलचित्र उद्योग अहिले उत्पादन र प्रदर्शनसँगै व्यापारिक तथ्याङ्कको संस्थागत व्यवस्थापन, सिर्जनात्मक सम्पत्तिको सुरक्षा, पुरानो चलचित्र सम्पदाको डिजिटाइजेसन र नयाँ पुस्ताको शीप विकासतर्फ पनि अघि बढिरहेको संकेत गर्छन्।

चुनौती अझै धेरै भए पनि चलचित्र उद्योगलाई दीर्घकालीन, व्यवस्थित र प्रतिस्पर्धी सांस्कृतिक उद्योगका रूपमा विकास गर्न यी क्षेत्रबीचको समन्वय महत्वपूर्ण देखिएको छ।