ब्राजिल–अर्जेन्टिना सम्बन्धमा गहिरिँदो कूटनीतिक तनाव

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

ब्राजिल र अर्जेन्टिनाबीच बढेको राजनीतिक विवाद कूटनीतिक सम्बन्धमै असर पर्ने तहमा पुगेको छ। ब्राजिलले अर्जेन्टिनासँगको प्रतिनिधित्व राजदूतस्तरबाट कार्यवाहक दूतस्तरमा झारेपछि दक्षिण अमेरिकाका दुई ठूला अर्थतन्त्रबीचको सम्बन्ध, ब्राजिलको आगामी राष्ट्रपति निर्वाचन र क्षेत्रीय एकीकरणबारे नयाँ बहस शुरु भएको छ।

अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति हाभियर मिलेईले जुलाई अन्त्यमा ब्राजिल पुगेर सिनेटर फ्लाभियो बोल्सोनारोको राष्ट्रपति निर्वाचन अभियानलाई समर्थन गर्दै ब्राजिली राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा र उनको सरकारमाथि सार्वजनिक आलोचना गरेका थिए।

त्यसपछि ब्राजिलले अर्जेन्टिनास्थित आफ्ना राजदूत जुलियो बिटेलीलाई परामर्शका लागि स्वदेश बोलाएको थियो। मिलेईले पछि अर्जेन्टिनाको एक दूरदर्शन अन्तर्वार्तामा लुलामाथि पुनः आपत्तिजनक टिप्पणी गरेपछि ब्राजिलले कूटनीतिक प्रतिनिधित्व कार्यवाहक दूतस्तरमा झार्ने निर्णय गरेको हो।

ब्राजिलले वर्तमान परिस्थितिमा बिटेली ब्युनस आयर्स नफर्कने जनाएको छ। अर्जेन्टिनाले भने ब्राजिलको निर्णयको प्रत्युत्तरमा तत्काल कुनै कूटनीतिक कारवाही नगर्ने बताएको छ।

मिलेईले सन् २०२३ डिसेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेयता दुई राष्ट्रपतिबीच औपचारिक द्विपक्षीय बैठकसमेत भएको छैन।

अर्जेन्टिनाका राजनीतिक परामर्शदाता पात्रिसियो जिउस्तोका अनुसार पछिल्लो तनावको प्रमुख कारण दुई देशबीचको आर्थिक हितमा आधारभूत मतभेदभन्दा मिलेई र लुलाबीचको राजनीतिक तथा व्यक्तिगत विरोध हो। तर विवाद लामो समय कायम रहे व्यापारिक सम्बन्धमा समेत असर पर्न सक्ने उनले बताएका छन्।

ब्राजिलको विदेश मन्त्रालयले मिलेईका पछिल्ला अभिव्यक्ति र गतिविधिलाई देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेपका रूपमा लिएको ब्राजिली राजनीतिक विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

निर्वाचनमा बाह्य प्रभावको बहस

ब्राजिल अक्टोबरमा हुने राष्ट्रपति निर्वाचनको तयारीमा रहेका बेला अर्जेन्टिनासँगको तनाव बढेको हो। यही समयमा ब्राजिल र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच पनि विभिन्न विषयमा कूटनीतिक मतभेद देखिएका छन्।

मिलेईले लुलाका प्रमुख दक्षिणपन्थी प्रतिस्पर्धी फ्लाभियो बोल्सोनारोलाई खुला समर्थन गरेपछि ब्राजिलको निर्वाचनमा विदेशी राजनीतिक प्रभावको विषय थप चर्चामा आएको छ। ब्राजिलमा निर्वाचनसम्बन्धी बाह्य प्रभावबारे चिन्ता बढेको विवरणहरू पनि सार्वजनिक भएका छन्।

अर्जेन्टिनाको ला प्लाटा राष्ट्रिय विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता सेबास्टियन शुल्जले मिलेईले क्षेत्रका दक्षिणपन्थी राजनीतिक शक्तिलाई समर्थन गर्दै अमेरिकासँग निकट राजनीतिक भूमिका निर्वाह गरिरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार ब्राजिल–अर्जेन्टिना विवादलाई दुई राष्ट्रपतिबीचको व्यक्तिगत टकरावमा मात्र सीमित गरेर हेर्नु पर्याप्त हुँदैन।

ब्राजिली राजनीतिक अर्थशास्त्री मार्कोस पिरेसले भने यसलाई ब्राजिलको निर्वाचनमा बाह्य राजनीतिक प्रभाव बढाउने प्रयाससँग जोडेर व्याख्या गरेका छन्। यस्ता विश्लेषण विज्ञका राजनीतिक आकलन हुन् र स्वतन्त्र रूपमा स्थापित तथ्यका रूपमा भने लिन मिल्दैन।

लुलाले पछिल्लो समय वाशिङ्टन र ब्युनस आयर्ससँगका विवादलाई राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको प्रश्नसँग जोड्दै आएका छन्।

दक्षिण अमेरिकी एकीकरणमा चुनौती

ब्राजिल र अर्जेन्टिना दक्षिण अमेरिकाका दुई ठूला अर्थतन्त्र हुन् र दक्षिणी साझा बजारका संस्थापक सदस्यसमेत हुन्। दुवै देशका उद्योग, व्यापार तथा सीमापार उत्पादन श्रृंखला गहिरोसँग जोडिएका कारण राजनीतिक विवाद तत्काल व्यापक आर्थिक सम्बन्धविच्छेदमा परिणत हुने सम्भावना भने कम देखिन्छ।

उरुग्वेका विदेशमन्त्री मारियो लुबेटकिनले ब्राजिल र अर्जेन्टिनाबीचको कूटनीतिक तनाव क्षेत्रीय सहकार्यका लागि नकारात्मक भएको बताएका छन्। उनका अनुसार दुई देशबीचको सम्बन्ध बिग्रँदा उरुग्वे र पाराग्वेसहित सम्पूर्ण दक्षिणी साझा बजारको काम प्रभावित हुन सक्छ।

अर्जेन्टिनाका पूर्वविदेशमन्त्री तथा सांसद होर्खे ताइआनाले ब्राजिल–अर्जेन्टिना सहकार्यले लामो समयदेखि दक्षिण अमेरिकी एकीकरणलाई आधार प्रदान गरेको उल्लेख गर्दै वर्तमान विवादले केही क्षेत्रीय प्रयासमा ढिलाइ गराउन सक्ने बताएका छन्।

तर दुई देशको गहिरो आर्थिक परनिर्भरता तथा दुवै पक्षका व्यापारिक समुदायको हितका कारण क्षेत्रीय एकीकरणको प्रक्रिया पूर्ण रूपमा समाप्त नहुने उनको आकलन छ।

ब्राजिली राष्ट्रपतिको अन्तर्राष्ट्रिय मामिला सल्लाहकार तथा पूर्वविदेशमन्त्री सेल्सो अमोरिमले पनि अर्जेन्टिनासँगको सम्बन्धलाई मिलेई सरकारसँगको वर्तमान विवादमा मात्र सीमित गर्न नहुने धारणा राखेका छन्। ब्राजिलका लागि अर्जेन्टिना दीर्घकालीन रणनीतिक साझेदार रहिरहने उनको दृष्टिकोण छ।

पछिल्लो संकटले दक्षिण अमेरिकामा राजनीतिक ध्रुवीकरण र बाह्य भूराजनीतिक दबाबबीच क्षेत्रीय सहकार्य कति टिकाउ रहन्छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ। तत्कालका लागि ब्राजिल र अर्जेन्टिनासामु राजनीतिक तथा निर्वाचनसम्बन्धी विवादलाई दीर्घकालीन कूटनीतिक र आर्थिक सम्बन्धमा स्थायी क्षति पुग्न नदिने चुनौती देखिएको छ।