झोउ शुन : चिनियाँ अभिनयको बहुआयामिक शिखर

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चिनियाँ चलचित्र क्षेत्रमा गोङ ली, चाङ चीयी, झाओ ताओ, झाङ जिफेङ, सोङ चिया, लिउ यिफेईलगायत धेरै प्रभावशाली अभिनेत्री छन्। त्यसैले “चीनकी सबैभन्दा उत्कृष्ट नायिका” छनोट स्वाभाविक रूपमा मूल्याङ्कनको आधारमा फरक पर्न सक्छ।

तर अभिनय क्षमता, चरित्र रूपान्तरण, चलचित्र र दूरदर्शन दुवै क्षेत्रमा प्राप्त प्रतिष्ठा, चीन मुख्यभूमि, हङकङ र ताइवानका प्रमुख अभिनय पुरस्कार तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्वीकार्यतालाई एउटै मापदण्डमा राख्ने हो भने झोउ शुन समकालीन चिनियाँ अभिनय इतिहासको अत्यन्त विशिष्ट नामका रूपमा उभिन्छिन्।

उनी केवल लोकप्रिय अभिनेत्री होइनन्। चिनियाँ भाषाको चलचित्र संसारका तीन प्रमुख अभिनय पुरस्कार जित्ने पहिलो अभिनेत्री बनेको उपलब्धिले उनको स्थानलाई ऐतिहासिक बनाएको छ।

कलात्मक वातावरणबाट अभिनय यात्रासम्म

झोउ शुनको जन्म सन् १९७४ अक्टोबर १८ मा चीनको चच्याङ प्रान्तको छ्युचौमा भएको हो। उनले चच्याङ कला विद्यालयमा अध्ययन गरेकी थिइन्।

उनको चलचित्र यात्रा सन् १९९१ तिर शुरु भएको मानिन्छ। आरम्भिक वर्षमा विभिन्न भूमिकामा देखा परे पनि निर्देशक लोउ येको सन् २००० को चलचित्र ‘सुजोउ नदी’ उनको अभिनय यात्राको निर्णायक मोड बन्यो।

‘सुजोउ नदी’मा उनले दुई फरक प्रकृतिका पात्र निर्वाह गरेर अन्तर्राष्ट्रिय दर्शक तथा समीक्षकको ध्यान आकर्षित गरिन्। चलचित्रले रोटरडाम अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा प्रमुख सम्मान प्राप्त गरेको थियो र झोउ शुनको अभिनयलाई चीनबाहिर चिनाउने आधार बन्यो।

त्यसपछि सन् २००२ को ‘बाल्जाक र सानी चिनियाँ दर्जी युवती’मार्फत उनको अन्तर्राष्ट्रिय परिचय अझ विस्तार भयो। उक्त चलचित्र कान चलचित्र महोत्सवको विशेष छनोटमा समेत पुगेको थियो।

अभिनयको प्रमुख विशेषता

झोउ शुनको अभिनयको शक्ति ठूलो हाउभाउ वा अत्यधिक संवादमा भन्दा सूक्ष्म भाव परिवर्तनमा देखिन्छ।

उनका पात्रहरू प्रायः आँखाको अभिव्यक्ति, आवाजको उतारचढाव, मौनता र शरीरको स्वाभाविक चालबाट विकसित हुन्छन्। एउटा पात्रको मानसिक अवस्थालाई प्रत्यक्ष व्याख्या नगरी दर्शकलाई महसुस गराउन सक्ने क्षमता उनको अभिनयको विशेष पहिचान बनेको छ।

यही कारण उनी प्रेमकथा, मनोवैज्ञानिक कथा, ऐतिहासिक चलचित्र, रहस्य, सामाजिक नाटक र कानुनी कथासम्म फरक प्रकृतिका भूमिकामा विश्वसनीय देखिएकी छन्।

उनको अभिनय यात्रालाई हेर्दा व्यावसायिक लोकप्रियता र कलात्मक चलचित्रबीच दुर्लभ सन्तुलन भेटिन्छ।

‘सायद प्रेम’ र ऐतिहासिक उपलब्धि

सन् २००५ को सङ्गीतप्रधान चलचित्र ‘सायद प्रेम’ झोउ शुनको जीवनकै महत्वपूर्ण कृतिमध्ये एक हो।

यस चलचित्रमा गरेको अभिनयका लागि उनले हङकङ चलचित्र पुरस्कारमा सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको सम्मान प्राप्त गरिन्। यही भूमिकाले उनलाई ताइवानको प्रतिष्ठित स्वर्ण अश्व पुरस्कारमा पनि सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री बनायो।

त्यसपछि सन् २००९ मा ‘प्रेम र मृत्युको समीकरण’का लागि उनले चीनको स्वर्ण कुखुरा पुरस्कारमा सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको सम्मान जितिन्।

यससँगै चीन मुख्यभूमिको स्वर्ण कुखुरा, हङकङ चलचित्र पुरस्कार र ताइवानको स्वर्ण अश्व—चिनियाँ भाषाको चलचित्र संसारका तीन प्रमुख अभिनय सम्मान जित्ने पहिलो अभिनेत्री बन्ने ऐतिहासिक उपलब्धि उनले हासिल गरिन्।

यही तथ्य झोउ शुनलाई चीनका उत्कृष्ट अभिनेत्रीमध्ये मात्र होइन, चिनियाँ भाषाको समग्र चलचित्र इतिहासकै महत्वपूर्ण कलाकारको स्थानमा पुर्‍याउने प्रमुख आधार हो।

‘प्रेम र मृत्युको समीकरण’का लागि उनले सन् २००९ को एशियाली चलचित्र पुरस्कारमा पनि सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको सम्मान जितिन्।

महत्वपूर्ण चलचित्रहरूको लामो सूची

झोउ शुनको अभिनय यात्रा कुनै एउटै सफल चलचित्रमा सीमित छैन।

‘सुजोउ नदी’, ‘बाल्जाक र सानी चिनियाँ दर्जी युवती’, ‘सायद प्रेम’, ‘भोज’, ‘चित्रित छाला’, ‘प्रेम र मृत्युको समीकरण’, ‘सन्देश’, ‘कन्फ्युसियस’ र ‘हाम्रो समय आउनेछ’ उनका चर्चित चलचित्रमध्ये पर्छन्।

उनले व्यावसायिक रूपमा सफल ठूलो निर्माणदेखि कलात्मक र प्रयोगशील चलचित्रसम्म काम गरेकी छन्।

चिनियाँ चलचित्र उद्योगमा धेरै कलाकार एउटा निश्चित प्रकारको भूमिकासँग जोडिने अवस्थामा झोउ शुनले आफूलाई एउटै चरित्र वा शैलीमा सीमित हुन दिइनन्।

दूरदर्शनमा पनि उस्तै प्रभाव

झोउ शुनको अर्को महत्वपूर्ण विशेषता चलचित्रमा स्थापित भएपछि पनि दूरदर्शनमा फर्केर उच्चस्तरको अभिनय प्रस्तुत गर्नु हो।

‘रातो ज्वार’मा गरेको अभिनयका लागि उनले सन् २०१५ मा शाङहाई दूरदर्शन महोत्सवको प्रतिष्ठित श्वेत कमल पुरस्कारमा सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको सम्मान प्राप्त गरेकी थिइन्।

करिब एक दशकपछि सन् २०२४ मा ‘अपूर्ण पीडित’मा अधिवक्ता लिन कानको भूमिका निर्वाह गर्दै उनले पुनः सोही पुरस्कारमा सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको सम्मान जितिन्।

शाङहाई दूरदर्शन महोत्सवको आधिकारिक अभिलेखअनुसार सन् २०२४ मा सर्वश्रेष्ठ मुख्य अभिनेत्रीको सम्मान झोउ शुनलाई ‘अपूर्ण पीडित’का लागि प्रदान गरिएको थियो।

यो उपलब्धिको विशेष अर्थ छ। तीन दशकभन्दा लामो अभिनय यात्रापछि पनि उनी नयाँ पुस्ताका कलाकारसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै प्रमुख अभिनय सम्मान जित्न सक्षम रहिन्।

‘अपूर्ण पीडित’मा परिपक्व अभिनय

‘अपूर्ण पीडित’ झोउ शुनको पछिल्लो चरणको अभिनय क्षमतालाई बुझ्न महत्वपूर्ण कृति हो।

यस सामाजिक तथा कानुनी कथामा उनले अधिवक्ताको जटिल भूमिका निर्वाह गरेकी छन्। पात्र कानुनी कर्तव्य, व्यक्तिगत नैतिकता, शक्ति सम्बन्ध र पीडितको अवस्थाबीच निरन्तर द्वन्द्वमा रहन्छ।

झोउ शुनले उक्त चरित्रलाई नाटकीय अतिरञ्जनभन्दा नियन्त्रण, मौनता र सूक्ष्म मनोवैज्ञानिक प्रतिक्रियामार्फत प्रस्तुत गरेकी छन्।

यसैले सन् २०२४ को प्रमुख दूरदर्शन अभिनय सम्मान उनको लामो करियरको केवल अर्को पुरस्कार नभई उमेर र अनुभवसँगै अभिनय क्षमता थप परिपक्व बनेको प्रमाणका रूपमा पनि हेरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय परिचय

झोउ शुनको प्रभाव चिनियाँ बजारमा मात्र सीमित छैन।

उनका चलचित्र रोटरडाम, कानलगायत प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा पुगेका छन्। एशिया प्रशान्त चलचित्र पुरस्कार संस्थाले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रशंसित चिनियाँ अभिनेत्री तथा गायिकाका रूपमा परिचित गराएको छ।

सन् २०१४ मा फ्रान्स सरकारले चलचित्र, सार्वजनिक हित तथा चीन–फ्रान्स सांस्कृतिक सम्बन्धमा दिएको योगदानको कदर गर्दै उनलाई कला तथा साहित्यसम्बन्धी फ्रान्सेली सम्मान प्रदान गरेको थियो।

यसअघि गोङ ली, चाङ चीयीलगायत अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रतिष्ठित चिनियाँ कलाकारले पनि उक्त सम्मान प्राप्त गरेका थिए।

कलाकारभन्दा बाहिरको परिचय

झोउ शुनको सार्वजनिक परिचय अभिनयमा मात्रै सीमित छैन।

संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमले सन् २००८ मा उनलाई चीनका लागि सद्भावना दूत नियुक्त गरेको थियो। उनको मुख्य कार्यक्षेत्र वातावरणीय दिगोपन र जलवायु सचेतना थियो।

उनले कम कार्बनयुक्त जीवनशैली, पुनःप्रयोगयोग्य सामग्री, वृक्षरोपण र व्यक्तिगत तहबाट वातावरण संरक्षणमा गर्न सकिने कामको प्रचार गर्दै आएकी छन्।

सन् २०१० मा संयुक्त राष्ट्र वातावरण कार्यक्रमले उनलाई ‘पृथ्वीका विजेता’ सम्मान प्रदान गरेको थियो। यो संयुक्त राष्ट्र प्रणालीको प्रमुख वातावरणीय सम्मानमध्ये एक हो।

चलचित्रकी अत्यन्त सफल कलाकार भएर वातावरण संरक्षणमा निरन्तर सार्वजनिक अभियान चलाउनु उनको व्यक्तित्वको अर्को उल्लेखनीय पक्ष हो।

किन झोउ शुनलाई अग्रस्थानमा राख्न सकिन्छ?

चीनकी उत्कृष्ट अभिनेत्रीको प्रश्नमा गोङ लीको नाम छुटाउन सकिँदैन। विशेषगरी अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र इतिहास, विश्वका प्रमुख चलचित्र महोत्सव र चाङ यिमोउसँगको ऐतिहासिक सहकार्यका कारण गोङ लीको स्थान अद्वितीय छ।

चाङ चीयीले पनि ‘क्राउचिङ टाइगर, हिडन ड्रागन’, ‘हिरो’, ‘हाउस अफ फ्लाइङ ड्यागर्स’, ‘द ग्रान्डमास्टर’जस्ता चलचित्रमार्फत विश्वव्यापी प्रभाव स्थापित गरेकी छन्।

तर झोउ शुनको विशेषता फरक छ।

उनले चीन मुख्यभूमि, हङकङ र ताइवानका तीन प्रमुख चलचित्र अभिनय सम्मान जितिन्। चलचित्र र दूरदर्शन दुवैमा सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीका प्रमुख पुरस्कार हासिल गरिन्। कलात्मक र व्यावसायिक दुवै धारमा सफलता प्राप्त गरिन्। युवावस्थाको संवेदनशील पात्रदेखि परिपक्व सामाजिक तथा कानुनी पात्रसम्म विश्वसनीय रूपमा रूपान्तरण भइन्।

यही बहुआयामिकता उनको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।

लोकप्रियताभन्दा अभिनयलाई केन्द्रमा राख्ने कलाकार

झोउ शुनको करियर अध्ययन गर्दा अर्को महत्वपूर्ण पक्ष देखिन्छ—उनको प्रतिष्ठा केवल बजार, अनुयायी संख्या वा बाह्य चमकमा आधारित छैन।

उनको प्रमुख पूँजी अभिनय हो।

तीन दशकभन्दा बढी समयको यात्रामा चिनियाँ मनोरञ्जन उद्योगमा पुस्ता फेरिए, प्रविधि फेरियो, दर्शकको रुचि फेरियो र चलचित्र तथा दूरदर्शन बजारको स्वरूप परिवर्तन भयो। तर झोउ शुन पटक–पटक फरक पुस्ताका उत्कृष्ट कलाकारसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै आफ्नो स्थान कायम राख्न सफल भइन्।

सन् २००० को ‘सुजोउ नदी’बाट अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा ध्यान खिचेकी कलाकार सन् २०२४ मा पनि प्रमुख दूरदर्शन अभिनय पुरस्कार जितिरहेकी थिइन्।

यही निरन्तरता असाधारण छ।

चिनियाँ अभिनय कलाको प्रतिनिधि अनुहार

झोउ शुनलाई “चीनकी निर्विवाद नम्बर एक अभिनेत्री” घोषणा गर्नु वस्तुगत रूपमा उचित हुँदैन, किनकि अभिनय कलामा एउटै आधिकारिक विश्वव्यापी मापन हुँदैन।

तर यदि अभिनयको गहिराइ, बहुआयामिकता, प्रमुख पुरस्कार, चलचित्र र दूरदर्शन दुवैमा निरन्तरता तथा राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठालाई संयुक्त रूपमा आधार बनाउने हो भने झोउ शुनलाई चीनकी सर्वाधिक उत्कृष्ट र पूर्ण अभिनेत्रीमध्ये अग्रस्थानमा राख्न पर्याप्त आधार छन्।

उनको उपलब्धि केवल पुरस्कारको सङ्ख्यामा छैन।

झोउ शुनको वास्तविक शक्ति एउटा पात्रलाई आफ्नै व्यक्तित्वभन्दा ठूलो बनाउन सक्ने क्षमतामा छ। प्रेममा परेकी युवती, रहस्यमय महिला, ऐतिहासिक पात्र, साधारण श्रमिक वा अनुभवी अधिवक्ता—भूमिका फेरिँदा पर्दामा देखिने व्यक्ति पनि फेरिएको अनुभव गराउनु उनको अभिनयको मूल सामर्थ्य हो।

त्यसैले झोउ शुनलाई केवल सफल चलचित्र कलाकारका रूपमा होइन, पछिल्ला तीन दशकको चिनियाँ अभिनय कलाको विकासलाई प्रतिनिधित्व गर्ने महत्वपूर्ण सांस्कृतिक व्यक्तित्वका रूपमा हेर्न सकिन्छ।