होर्मुज जलडमरूमध्य तत्काल सामान्य अवस्थामा फर्किने सम्भावना न्यून : ऊर्जा विज्ञ

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

इरानले संयुक्त राज्य अमेरिकासँगको वार्तामा आफ्नो अडान तत्काल नरम पार्ने संकेत नदेखाएको भन्दै होर्मुज जलडमरूमध्यलाई पूर्ण रूपमा व्यावसायिक नौवहनका लागि पुनः खोल्ने विषयमा अहिले नै निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुने इराकी ऊर्जा विज्ञ मम्दुह सलामेहले बताएका छन्।

विश्व ऊर्जा तथा तेल बजारका जानकार सलामेहले अमेरिका र इरानबीच वार्तामा तीव्र प्रगति भएको भन्ने चर्चा मुख्यतः पश्चिमा सञ्चारमाध्यममा आधारित अनुमान भएको बताए। उनका अनुसार तेहरानको वास्तविक वार्ता स्थिति सार्वजनिक चर्चामा देखाइएभन्दा कठोर छ।

सलामेहले इरानले आफ्ना प्रमुख शर्त पूरा नभएसम्म होर्मुज जलडमरूमध्यमा सामान्य व्यावसायिक आवागमन पुनःस्थापित नगर्ने आकलन गरेका छन्। उनले अमेरिकी सैन्य अभियानको अन्त्य, खाडी क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिमा व्यापक कटौती र जलडमरूमध्यको सुरक्षा व्यवस्थामा इरानको औपचारिक भूमिकाको मान्यता जस्ता विषयलाई सम्भावित इरानी प्राथमिकताका रूपमा उल्लेख गरे।

उनले भविष्यमा होर्मुज हुँदै जाने जहाजबाट पारवहन शुल्क उठाउने व्यवस्था पनि तेहरानले चाहन सक्ने र त्यस्तो शुल्क मालसामानको मूल्यसँग जोडिन सक्ने अनुमान व्यक्त गरेका छन्। यद्यपि पारवहन शुल्कको निश्चित दर तथा खाडी मुलुकबाट अमेरिकी सैन्य आधार पूर्ण रूपमा हटाउने विषयलाई इरान सरकारले औपचारिक अन्तिम शर्तका रूपमा सार्वजनिक रूपमा पुष्टि गरेको छैन।

पछिल्लो आधिकारिक इरानी धारणा भने कठोर नै देखिएको छ। इरानी अधिकारीहरूले जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा पुनः खोल्न अमेरिकी सैन्य शत्रुता अन्त्य, प्रतिबन्ध हटाउने, इरानमाथिको समुद्री नाकाबन्दी समाप्त गर्ने, रोक्का सम्पत्ति उपलब्ध गराउने र युद्धबाट भएको क्षतिको क्षतिपूर्तिजस्ता विषय सम्बोधन हुनुपर्ने बताएका छन्।

इरान र ओमानबीच होर्मुज जलडमरूमध्यमा सुरक्षित नौवहनको व्यवस्थाबारे छुट्टै संवाद जारी छ। तेहरानले यसअघि उक्त वार्ता अमेरिका प्रत्यक्ष सहभागी भएको प्रक्रिया नभई इरान र ओमानबीचको द्विपक्षीय विषय भएको स्पष्ट गरेको थियो।

अर्कोतर्फ संयुक्त राज्य अमेरिकाले होर्मुज जलडमरूमध्यमा स्वतन्त्र व्यावसायिक नौवहन कायम गर्ने आफ्नो नीति सार्वजनिक रूपमा दोहोर्याउँदै आएको छ। अमेरिकी सेनाले यसअघि जलडमरूमध्यमा व्यावसायिक जहाजको आवागमन सहज बनाउन सैन्य साधन परिचालन गरेको र इरानी बन्दरगाहतर्फको समुद्री आवागमनमा छुट्टै नाकाबन्दी कायम राखेको जनाएको थियो।

सलामेहका अनुसार अहिलेको राजनीतिक तथा सैन्य अवस्थालाई हेर्दा होर्मुज जलडमरूमध्यमा पूर्ण सामान्य नौवहन छिट्टै फर्किने सम्भावना न्यून छ। उनले संकट केही महिनादेखि एक वर्षसम्म लम्बिन सक्ने अनुमान गर्दै त्यसले तेलको मूल्य, ऊर्जा सुरक्षा र विश्व अर्थतन्त्रमा व्यापक प्रभाव पार्न सक्ने बताएका छन्।

उनले संयुक्त राज्य अमेरिकाले जलडमरूमध्यमा नौवहन पुनःस्थापित गर्न पुनः सैन्य विकल्प प्रयोग गर्न सक्ने सम्भावना पनि औँल्याए। तर त्यस्तो कदमले खाडी क्षेत्रको सुरक्षा वातावरण थप जटिल बनाउने र व्यापक क्षेत्रीय तनाव निम्त्याउने उच्च जोखिम रहने उनको आकलन छ।

होर्मुज विश्व ऊर्जा आपूर्तिको अत्यन्त संवेदनशील समुद्री मार्ग भएकाले त्यहाँको राजनीतिक तथा सैन्य अनिश्चितताले मध्यपूर्वको क्षेत्रीय सुरक्षामा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजार, ढुवानी लागत र समग्र विश्व अर्थतन्त्रमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ।

पछिल्ला घटनाक्रमले होर्मुजको प्रश्न अब केवल समुद्री आवागमनको विषय नभई अमेरिका र इरानबीचको व्यापक सुरक्षा, प्रतिबन्ध, सैन्य उपस्थिति र क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनसँग जोडिएको महत्वपूर्ण वार्ता विषय बनेको देखाउँछ।