मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता इरानविरुद्ध लक्षित होइन : टर्कीका विदेशमन्त्री फिदान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तानबीच हालै हस्ताक्षर भएको मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता इरान वा कुनै विशेष देशलाई लक्षित गरेर तयार नगरिएको टर्कीका विदेशमन्त्री हाकान फिदानले बताएका छन्। उनका अनुसार सम्झौताको मूल उद्देश्य हस्ताक्षरकर्ता मुलुकमाथि बाह्य आक्रमण भए सामूहिक प्रतिरक्षा र सहयोग सुनिश्चित गर्नु हो।

टर्कीको अनादोलु समाचार संस्थासँग कुरा गर्दै फिदानले सम्झौतामा साझा शत्रु वा साझा खतरा भनेर कुनै मुलुकको नाम उल्लेख नगरिएको स्पष्ट गरे। कुनै देशले सम्झौतामा आबद्ध मुलुकमाथि आक्रमण नगरेसम्म उक्त देश यो व्यवस्थाको लक्ष्य नहुने उनको भनाइ छ।

फिदानले विशेष रूपमा इरानलाई यो सम्झौताको निशाना बनाइएको छैन भन्दै मध्यपूर्वमा बढेको तनावका बाबजुद नयाँ सुरक्षा संयन्त्रलाई तेहरानविरुद्धको सैन्य गठबन्धनका रूपमा व्याख्या नगर्न आग्रह गरेका छन्। सम्झौता भएको समय क्षेत्रीय तनावसँग जोडिएर व्यापक रूपमा हेरिए पनि हस्ताक्षरकर्ताले यसको प्रकृति प्रतिरक्षात्मक रहेको बताएका छन्।

मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौताअनुसार साउदी अरब, टर्की वा पाकिस्तानमध्ये कुनै एक मुलुकमाथि सशस्त्र आक्रमण भए त्यसलाई तीनै मुलुकमाथिको आक्रमणका रूपमा लिइनेछ। फिदानले यो प्रावधान प्राविधिक दृष्टिले नेटोको सामूहिक प्रतिरक्षासम्बन्धी धारा ५ सँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताए।

तर सम्झौताले आक्रमण भएको अवस्थामा स्वतः एउटै किसिमको सैन्य प्रतिक्रिया अनिवार्य गर्ने व्यवस्था गरेको छैन। फिदानका अनुसार आक्रमणमा परेको मुलुकले सहयोगका लागि औपचारिक अनुरोध गर्नुपर्नेछ र आवश्यक सहयोगको प्रकृति परिस्थितिअनुसार निर्धारण हुनेछ। त्यसमा गुप्तचर सूचना, रसद सहयोग तथा आवश्यक प्रतिरक्षा साधनदेखि सैन्य इकाइसम्मका विकल्प हुन सक्ने उनले बताए।

सम्झौताको कार्यान्वयनका लागि राजनीतिक तथा सैन्य तहको संस्थागत संरचना पनि निर्माण गरिनेछ। तीन मुलुकका विदेश तथा रक्षामन्त्री र प्रधानसेनापति सम्मिलित संयन्त्र रहने तथा साउदी अरबमा स्थापना हुने सचिवालयले सम्झौताको कार्यान्वयन समन्वय गर्ने फिदानले जानकारी दिए।

उनका अनुसार सम्झौता तयार गर्ने प्रक्रिया करिब दुई वर्ष आठ महिनादेखि चलिरहेको थियो। यस अवधिमा तीन हस्ताक्षरकर्ता मुलुकसँगै अन्य क्षेत्रीय मुलुकसँग पनि परामर्श गरिएको थियो।

साउदी अरब र पाकिस्तानबीच भने यसअघि नै रणनीतिक पारस्परिक रक्षा सम्झौता अस्तित्वमा थियो। सन् २०२५ सेप्टेम्बरमा हस्ताक्षर भएको उक्त सम्झौताले कुनै एक मुलुकमाथिको आक्रमणलाई दुवैमाथिको आक्रमणका रूपमा लिने व्यवस्था गरेको थियो। त्यसपछि प्रतिरक्षा सहकार्य थप विस्तार हुँदै टर्कीसमेत सहभागी भएको त्रिपक्षीय संरचनामा विकसित भएको हो।

फिदानले नयाँ सम्झौतामा अन्य क्षेत्रीय मुलुकको सहभागिताको ढोका पनि खुला रहेको संकेत गरे। उनका अनुसार धेरै देशले यसमा चासो देखाएका छन् र इजिप्टलाई उनले स्वाभाविक साझेदारका रूपमा उल्लेख गरेका छन्। आगामी चरणमा इजिप्टसमेत यस संरचनामा सहभागी हुन सक्ने विश्वास उनले व्यक्त गरे।

मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौतामा साउदी युवराज तथा प्रधानमन्त्री मोहम्मद बिन सलमान, टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगान र पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शेहबाज शरीफले अगस्ट ७ मा हस्ताक्षर गरेका थिए। सम्झौताले सामूहिक प्रतिरोध क्षमता, रक्षा सहकार्य र क्षेत्रीय सुरक्षा समन्वयलाई संस्थागत रूप दिने लक्ष्य राखेको छ।

सम्झौता मध्यपूर्वमा सुरक्षा तनाव बढिरहेका बेला भएकोले यसको रणनीतिक अर्थबारे विभिन्न व्याख्या भइरहेका छन्। तर टर्कीले यसलाई कुनै विशेष राष्ट्रविरुद्ध निर्माण गरिएको सैन्य मोर्चाभन्दा बाह्य आक्रमणको अवस्थामा आपसी सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने क्षेत्रीय प्रतिरक्षा संयन्त्रका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

फिदानको पछिल्लो स्पष्टीकरणले विशेषतः इरानसँग सम्बन्धित आशंकालाई कम गर्ने कूटनीतिक प्रयास देखाउँछ। साथै साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तानले आफ्ना विद्यमान अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध तथा सुरक्षा प्रतिबद्धता कायम राख्दै क्षेत्रभित्र थप संस्थागत सामूहिक सुरक्षा संरचना विकास गर्न खोजेको संकेत पनि यस सम्झौताले दिएको छ।