चीनको बढ्दो सफ्ट पावर : प्रत्यक्ष अनुभव, सांस्कृतिक प्रभाव र खुला सम्पर्कले बदलिँदै अन्तर्राष्ट्रिय धारणा

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनप्रतिको अन्तर्राष्ट्रिय धारणा पछिल्ला वर्षमा उल्लेख्य रूपमा बदलिएको देखिएको छ। इजिप्टकी चीन मामिलाविज्ञ खदिगा अराफाले हालैको चीन भ्रमणपछि सार्वजनिक गरेको अनुभवमा संस्कृति, जनजीवन, अनुशासन, प्राविधिक विकास र प्रत्यक्ष सम्पर्कलाई यस परिवर्तनका महत्वपूर्ण आधारका रूपमा औँल्याएकी छन्। उनको व्यक्तिगत अनुभवसँग स्वतन्त्र तथ्याङ्क तुलना गर्दा चीनको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव र प्रतिष्ठामा आएको वृद्धि केही प्रमुख विश्व सूचकाङ्कमा समेत देखिन्छ।

ब्रान्ड फाइनान्सले सार्वजनिक गरेको ग्लोबल सफ्ट पावर इन्डेक्स २०२६ मा चीन लगातार दोस्रो स्थानमा रहेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिका पहिलो स्थानमा रहे पनि चीनको प्रतिष्ठासम्बन्धी सूचकमा उल्लेख्य सुधार देखिएको छ। अध्ययनमा समावेश विभिन्न राष्ट्र ब्रान्ड विशेषतामध्ये धेरै क्षेत्रमा चीनले बलियो मूल्याङ्कन प्राप्त गरेको ब्रान्ड फाइनान्सले जनाएको छ। उक्त सूचकाङ्क एक सयभन्दा बढी देशका एक लाख ५० हजारभन्दा धेरै उत्तरदाताको धारणामा आधारित छ।

यसले चीनबारे विश्वव्यापी धारणा पूर्ण रूपमा एकरूप वा निर्विवाद रूपमा सकारात्मक भइसकेको अर्थ भने दिँदैन। तर चीनको आर्थिक क्षमता र अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिसँगै संस्कृति, प्रविधि, पर्यटन, जनजीवन र विकाससम्बन्धी धारणा पनि बदलिँदै गएको सूचकाङ्कले संकेत गर्छ। विशेषतः चीनलाई केवल उत्पादन र व्यापारिक शक्तिका रूपमा हेर्ने पुरानो दृष्टिकोणमा संस्कृति, विज्ञान, प्रविधि र जनस्तरीय सम्पर्कका नयाँ आयाम थपिँदै गएका छन्।

सन् २००९ देखि पटक पटक चीन भ्रमण गरेको बताउने अराफाले आफ्नो पछिल्लो अनुभवमा प्रत्यक्ष भ्रमणले सञ्चारमाध्यम वा बाह्य अध्ययनबाट बनेका पूर्वधारणाभन्दा फरक चित्र प्रस्तुत गर्ने उल्लेख गरेकी छन्। उनका अनुसार चीनको पूर्वाधार र प्रविधिभन्दा पनि चिनियाँ जनताको कामप्रतिको प्रतिबद्धता, अनुशासन, सूक्ष्म व्यवस्थापन र सामाजिक व्यवहारले आफूलाई विशेष प्रभाव पारेको छ।

अराफाले यी सामाजिक विशेषतामा कन्फ्युसियस मूल्य प्रणालीको प्रभाव देखेको बताएकी छन्। ज्येष्ठ नागरिकप्रतिको सम्मान, पारस्परिक दायित्व, अनुशासन र परिवार तथा समाजप्रतिको जिम्मेवारीजस्ता पक्ष आधुनिक जीवनशैलीसँगै कायम रहेको उनको मूल्याङ्कन छ। यसलाई चीनको समग्र समाजबारे सार्वभौम निष्कर्षभन्दा एक दीर्घकालीन विदेशी अध्येताको प्रत्यक्ष अवलोकनका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ।

चीनले संस्कृति र पर्यटनलाई आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय छवि तथा सभ्यतागत संवादसँग स्पष्ट रूपमा जोड्दै लगेको छ। सन् २०२६ देखि २०३० सम्मको पर्यटन विकास योजनाले संस्कृति र पर्यटनको गहिरो एकीकरण, अन्तर्राष्ट्रिय आदानप्रदान तथा सभ्यताबीचको पारस्परिक सिकाइलाई प्राथमिकता दिएको छ। योजनामा पर्यटनलाई चीनको अन्तर्राष्ट्रिय छवि प्रस्तुत गर्ने महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

चीनले सन् २०३० सम्म वार्षिक १९ करोड अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक भ्रमण आकर्षित गर्ने र विदेशी पर्यटकबाट वार्षिक १५० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी खर्च भित्र्याउने लक्ष्यसमेत अघि सारेको छ। यसका लागि प्रवेश प्रक्रिया, अन्तर्राष्ट्रिय हवाई तथा रेल सम्पर्क, भुक्तानी, सञ्चार, आवास र कर फिर्ताजस्ता सेवामा थप सहजता ल्याउने योजना छ।

प्रत्यक्ष सम्पर्क विस्तार भइरहेको संकेत पछिल्ला आवागमन तथ्याङ्कमा पनि देखिन्छ। सन् २०२६ को मे दिवस बिदामा चीनमा विदेशी नागरिकका आवागमन १२ लाख ६० हजार पुगेको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिभन्दा १२.५ प्रतिशत बढी हो। त्यसमध्ये चार लाख ३६ हजार विदेशी भिसामुक्त व्यवस्थाअन्तर्गत प्रवेश गरेका थिए।

सन् २०२५ मा अन्तर्राष्ट्रिय आगन्तुकले चीनमा करिब ३९४ अर्ब युआन खर्च गरेको सरकारी विवरण छ, जुन अघिल्लो वर्षभन्दा उल्लेख्य रूपमा बढी हो। चीनले विदेशी यात्रुलाई भुक्तानी, यातायात, होटल, टिकट र कर फिर्ता प्रक्रियामा सहजता दिन सेवा सुधारका कार्यक्रम पनि विस्तार गरिरहेको छ।

यसले सफ्ट पावर निर्माणमा प्रचार वा सांस्कृतिक कार्यक्रममात्र नभई विदेशी नागरिकले देशलाई प्रत्यक्ष अनुभव गर्ने वातावरण पनि महत्वपूर्ण बन्दै गएको देखाउँछ। अराफाको भनाइ यही बिन्दुसँग मेल खान्छ। उनका अनुसार चीनलाई दूरीबाट अध्ययन गर्नु र चीनभित्र बसेर त्यसको सामाजिक तथा विकास अनुभव प्रत्यक्ष देख्नुबीच उल्लेख्य फरक हुन्छ।

चीनको अन्तर्राष्ट्रिय छविको अर्को आधार उसको घोषित विदेश नीति हो। बेइजिङले सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डताको पारस्परिक सम्मान, पारस्परिक अनाक्रमण, एकअर्काको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने नीति, समानता तथा पारस्परिक लाभ र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वलाई पाँच सिद्धान्तका रूपमा निरन्तर प्रस्तुत गर्दै आएको छ।

सन् २०२४ मा शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वका पाँच सिद्धान्तको ७०औँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा चीनले यी सिद्धान्तलाई आफ्नो स्वतन्त्र र शान्तिपूर्ण विदेश नीतिको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा पुनः पुष्टि गरेको थियो।

अराफाले पनि चीनको सकारात्मक छवि निर्माणमा शान्तिपूर्ण विकासको अवधारणा, असल छिमेक सम्बन्ध, सार्वभौमिकताको सम्मान र विकासशील देशसँगको सहकार्यलाई महत्वपूर्ण मानेकी छन्।

चीनले विश्व शासनसम्बन्धी आफ्नो कूटनीतिक दृष्टिकोणमा संयुक्त राष्ट्रसंघको भूमिका, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन, विकासशील देशको प्रतिनिधित्व र विश्व दक्षिणबीचको सहयोगलाई निरन्तर प्राथमिकता दिँदै आएको छ। विकासशील देशबीच एकता, विश्व शासन सुधार तथा अझ समतामूलक अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको आवश्यकतालाई चीनले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा जोड दिँदै आएको छ।

चीनको बढ्दो सफ्ट पावरलाई भने केवल विदेश नीतिका घोषणाबाट व्याख्या गर्न पर्याप्त हुँदैन। ब्रान्ड फाइनान्सको तथ्याङ्क, विदेशी आगन्तुकको वृद्धि, प्रवेश प्रक्रिया सहज बनाउने नीति तथा संस्कृति र पर्यटनलाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्कसँग जोड्ने योजनालाई एकसाथ हेर्दा चीनको अन्तर्राष्ट्रिय छवि आर्थिक शक्ति, प्रविधि, सांस्कृतिक सम्पदा र प्रत्यक्ष जनसम्पर्कको संयुक्त प्रक्रियाबाट निर्माण भइरहेको देखिन्छ।

अराफाको चीन अनुभव यस व्यापक परिवर्तनको एउटा व्यक्तिगत उदाहरण हो। धेरैपटक भ्रमण गरिसकेपछि पनि चीनलाई अझ गहिरो रूपमा बुझ्न थप प्रत्यक्ष सम्पर्क आवश्यक रहेको उनको निष्कर्ष छ। उनको अनुभवले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्नसमेत उठाउँछ, कुनै देशको अन्तर्राष्ट्रिय छवि बाहिरबाट बनेका धारणाले मात्र निर्धारण गर्छ वा प्रत्यक्ष यात्रा, सांस्कृतिक सम्पर्क र दैनिक जीवनसँगको अनुभवले त्यसलाई पुनःनिर्माण गर्छ?

सन् २०२६ का उपलब्ध तथ्याङ्कले प्रत्यक्ष सम्पर्कको प्रभाव बढिरहेको संकेत गर्छन्। चीन विश्व सफ्ट पावर सूचकाङ्कमा दोस्रो स्थानमा रहनु, अन्तर्राष्ट्रिय आगमन विस्तार हुनु र सरकारले पर्यटन तथा सांस्कृतिक सम्पर्कलाई विश्वसँगको पारस्परिक समझदारीसँग जोड्नुले चीनको अन्तर्राष्ट्रिय छवि निर्माण अब परम्परागत कूटनीतिभन्दा धेरै व्यापक क्षेत्रमा फैलिएको देखाउँछ।

यस अर्थमा अराफाको अनुभवलाई चीनको प्रशंसामा सीमित व्यक्तिगत टिप्पणीभन्दा पनि एउटा फराकिलो प्रवृत्तिको उदाहरणका रूपमा हेर्न सकिन्छ। चीनलाई प्रत्यक्ष अनुभव गर्ने विदेशीको संख्या बढ्दै जाँदा देशको विकास, समाज, संस्कृति र सार्वजनिक व्यवस्थाबारे बाह्य धारणा पनि नयाँ तथ्य र व्यक्तिगत अनुभवका आधारमा पुनःनिर्माण हुँदै गएको छ।