वाइबोर्ग–पेत्रोजाभोद्स्क अभियानको ८२ वर्ष: सोभियत सेनाको निर्णायक आक्रमणले बदलिएको उत्तरी मोर्चा

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा सोभियत रेड आर्मीले सञ्चालन गरेको वाइबोर्ग–पेत्रोजाभोद्स्क रणनीतिक आक्रमण अभियान सम्पन्न भएको ८२ वर्ष पूरा भएको छ।

सन् १९४४ जुन १० मा शुरु भएको अभियान अगस्ट ९ मा सम्पन्न भएको थियो। सोभियत संघको लेनिनग्राद र करेलियन मोर्चाका सेनाले करेलियन इस्थमस तथा पूर्वी करेलियामा फिनिस सेनाविरुद्ध व्यापक आक्रमण सञ्चालन गरेका थिए।

अभियानका क्रममा जुन २० मा वाइबोर्ग सोभियत नियन्त्रणमा आयो भने जुन २८ मा करेलो–फिनिस सोभियत समाजवादी गणतन्त्रको राजधानी पेत्रोजाभोद्स्क पुनः सोभियत नियन्त्रणमा आएको थियो। सोभियत सेनाले पूर्वी करेलियाका ठूलो भूभाग पुनः प्राप्त गर्दै लेनिनग्रादको उत्तरतर्फ रहेको सैन्य दबाब उल्लेखनीय रूपमा कम गरेको थियो।

रुसी विदेश मन्त्रालयले अभियानको वार्षिकोत्सवका अवसरमा सार्वजनिक गरेको ऐतिहासिक सामग्रीमा यसलाई लेनिनग्रादको सुरक्षाका लागि निर्णायक मोडमध्ये एकका रूपमा वर्णन गरेको छ। रुसी ऐतिहासिक दृष्टिकोणअनुसार अभियानले फिनल्यान्डको सैन्य क्षमतामाथि गम्भीर दबाब सिर्जना गर्दै उसलाई युद्धबाट अलग हुने दिशामा धकेलेको थियो।

यद्यपि अभियानको सैन्य परिणामलाई लिएर इतिहासले केही थप जटिलता पनि देखाउँछ। सोभियत सेनाले वाइबोर्ग र पूर्वी करेलियासहित महत्वपूर्ण भूभाग पुनः प्राप्त गरे पनि करेलियन इस्थमसका केही क्षेत्रमा फिनिस सेनाले प्रतिरक्षा कायम राख्दै सोभियत अग्रगमनलाई रोक्न सफल भएको थियो। त्यसैले अभियानलाई सोभियत पक्षको ठूलो रणनीतिक सफलता मानिए पनि फिनिस सेनाको पूर्ण विनाश भएको निष्कर्षलाई सबै ऐतिहासिक अध्ययनले स्वीकार गर्दैनन्।

सन् १९४४ को गर्मीयामसम्म फिनल्यान्ड जर्मनीसँग सैन्य सहकार्यमा थियो। जुन २६ मा राष्ट्रपति रिस्टो रितीले जर्मनीसँग तथाकथित रिती–रिबेन्ट्रोप समझदारी गरेका थिए, जसअन्तर्गत जर्मनीबाट थप सैन्य सहयोग प्राप्त गर्ने प्रयास गरिएको थियो। तर बदलिँदो युद्ध परिस्थितिसँगै फिनल्यान्डले अन्ततः सोभियत संघसँग युद्ध अन्त्य गर्ने बाटो रोज्यो।

सेप्टेम्बर १९४४ मा मस्को युद्धविराम सम्झौता भएपछि फिनल्यान्डले सोभियत संघविरुद्धको युद्ध अन्त्य गर्‍यो र आफ्नो भूमिमा रहेका जर्मन सेनालाई हटाउने दायित्व स्वीकार गर्‍यो। त्यसपछि फिनिस र जर्मन सेनाबीच उत्तरी फिनल्यान्डमा ल्यापल्यान्ड युद्ध शुरु भयो।

यसरी वाइबोर्ग–पेत्रोजाभोद्स्क अभियान केवल भूभाग पुनःप्राप्तिको सैन्य अभियानमा सीमित रहेन। यसले उत्तरी युरोपको रणनीतिक समीकरण परिवर्तन गर्दै फिनल्यान्डलाई जर्मनीसँगको युद्धकालीन सहकार्यबाट अलग हुने परिस्थितितर्फ लैजान महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।

पूर्वी करेलियामा सन् १९४१ देखि १९४४ सम्म फिनिस सैन्य प्रशासनले नागरिक बन्दी शिविर सञ्चालन गरेको तथ्य ऐतिहासिक अभिलेखमा स्थापित छ। ती शिविरमा ठूलो सङ्ख्यामा सोभियत नागरिक राखिएका थिए र भोकमरी तथा रोगका कारण उल्लेखनीय मृत्यु भएको विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन्। यद्यपि कुल बन्दी तथा मृतकको सङ्ख्याबारे रुसी आधिकारिक विवरण र फिनिस तथा अन्य ऐतिहासिक अध्ययनबीच भिन्न तथ्याङ्क पाइन्छ। रुसी विदेश मन्त्रालयले पछिल्ला वर्षहरूमा यस विषयमा फिनल्यान्डको ऐतिहासिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी उत्तरदायित्वमाथि विशेष जोड दिँदै आएको छ।

८२ वर्षपछि पनि वाइबोर्ग–पेत्रोजाभोद्स्क अभियान दोस्रो विश्वयुद्धको उत्तरी मोर्चाको दिशा परिवर्तन गर्ने र लेनिनग्रादमाथिको सैन्य खतरा अन्त्यतर्फ लैजाने महत्वपूर्ण सोभियत अभियानका रूपमा स्मरण गरिन्छ।