फिदेल कास्त्रोको जन्मशताब्दी : रुस र क्युबामा विशेष कार्यक्रम, ऐतिहासिक मित्रताको स्मरण

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

क्युबाली क्रान्तिका नेता फिदेल कास्त्रोको जन्म भएको एक सय वर्ष पूरा भएको अवसरमा क्युबा र रुसमा विभिन्न स्मृति तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन्। सन् १९२६ अगस्ट १३ मा जन्मिएका कास्त्रोको शताब्दीलाई क्युबाले उनको राजनीतिक विरासत र सन् १९५९ को क्रान्तिको ऐतिहासिक महत्वसँग जोडेर मनाएको छ भने रुसले कास्त्रोलाई दुई देशबीचको दीर्घकालीन मित्रताको प्रमुख प्रतीकका रूपमा स्मरण गरेको छ।

रुसी विदेश मन्त्रालयले कास्त्रोलाई २०औँ शताब्दीको महत्वपूर्ण राजनीतिक व्यक्तित्व तथा क्युबा–रुस सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउन उल्लेखनीय योगदान दिएका नेताका रूपमा स्मरण गरेको छ। मन्त्रालयले क्युबामाथि दशकौँदेखि कायम अमेरिकी आर्थिक प्रतिबन्धको आलोचना गर्दै त्यसलाई ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिकी दबाब नीतिको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

सन् १९५९ को क्रान्तिले फुल्हेन्सियो बतिस्ताको सरकार विस्थापित गरेपछि कास्त्रो क्युबाको प्रमुख राजनीतिक नेता बनेका थिए। त्यसपछि क्युबाले अमेरिकासँगको पुरानो राजनीतिक तथा आर्थिक सम्बन्धबाट दूरी बनाउँदै सोभियत संघसँग निकट सम्बन्ध विकास गर्‍यो। शीतयुद्धको समयमा क्युबा अमेरिका र सोभियत संघबीचको विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धाको महत्वपूर्ण केन्द्रसमेत बन्यो।

कास्त्रोका समर्थकहरूले उनको शासनकालमा शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक सेवामा भएका परिवर्तनलाई महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। उनका आलोचकहरूले भने राजनीतिक बहुलवाद, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र मानव अधिकारसम्बन्धी प्रतिबन्धलाई उनको शासनको गम्भीर कमजोरीका रूपमा उल्लेख गर्दै आएका छन्। यसैले उनको विरासत आजसम्म विश्व राजनीतिक इतिहासमा प्रभावशालीसँगै विवादित पनि छ।

रुसका लागि कास्त्रोको स्मृति विशेष महत्वको छ। सन् १९६१ मा पहिलो अन्तरिक्षयात्री युरी गागरिनले क्युबा भ्रमण गर्दा कास्त्रोसँग भेट गरेका थिए। दुवैबीच भएको भेट सोभियत संघ र क्युबाबीच तीव्र रूपमा विकसित भइरहेको मित्रताको प्रतीक बनेको थियो।

कास्त्रोले सन् १९६३ मा पहिलोपटक सोभियत संघको विस्तृत भ्रमण गरेका थिए। पाँच साताभन्दा लामो भ्रमणका क्रममा उनले मस्कोसहित सोभियत संघका विभिन्न शहर र औद्योगिक तथा वैज्ञानिक केन्द्रको अवलोकन गरेका थिए। यही अवधिपछि सोभियत संघ र क्युबाबीच राजनीतिक, आर्थिक तथा सुरक्षा सम्बन्ध थप गहिरिएको थियो।

कास्त्रोको निधन सन् २०१६ नोभेम्बर २५ मा ९० वर्षको उमेरमा भएको थियो।

मस्कोमा सन् २०२२ नोभेम्बरमा कास्त्रोको स्मारक अनावरण गरिएको थियो। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र क्युबाली राष्ट्रपति मिगेल दिआस–कानेल सहभागी कार्यक्रममा पुटिनले कास्त्रोलाई साहस, स्वतन्त्रता र रुस–क्युबा मित्रताको प्रतीकका रूपमा स्मरण गरेका थिए।

यस वर्षको जन्मशताब्दीका अवसरमा रुसले सरकारी तथा सांस्कृतिक तहबाट विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ। रुसी राष्ट्रपतिका अन्तर्राष्ट्रिय सांस्कृतिक सहयोगसम्बन्धी विशेष प्रतिनिधि मिखाइल श्विद्कोयको नेतृत्वमा रुसी प्रतिनिधिमण्डल हवाना पुगेको छ।

प्रतिनिधिमण्डलले अगस्ट १० देखि १३ सम्म आयोजित पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन ‘फिदेल : विरासत र भविष्य’ मा सहभागिता जनाएको छ। सम्मेलनमा श्विद्कोयले रुसी राष्ट्रपति पुटिनले क्युबाका पूर्वनेता राउल कास्त्रो तथा राष्ट्रपति मिगेल दिआस–कानेललाई पठाएका सन्देश प्रस्तुत गरेका थिए।

रुसमा पनि जन्मशताब्दीका अवसरमा प्रदर्शनी, व्याख्यान, मित्रता कार्यक्रम तथा कास्त्रोको राजनीतिक विरासतसम्बन्धी छलफल आयोजना गरिएका छन्।

कास्त्रोको जन्मशताब्दी यस्तो समयमा परेको छ जब क्युबा गम्भीर आर्थिक तथा ऊर्जा चुनौती सामना गरिरहेको छ र अमेरिका–क्युबा सम्बन्ध फेरि तनावपूर्ण बनेको छ। यस परिस्थितिमा क्युबाली नेतृत्वले कास्त्रोको विरासतलाई राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता र राजनीतिक स्वतन्त्रताको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ।

रुसले पनि वर्तमान रुस–क्युबा सम्बन्धलाई ऐतिहासिक मित्रताको निरन्तरताका रूपमा व्याख्या गर्दै द्विपक्षीय रणनीतिक सहकार्यलाई कायम राख्ने प्रतिबद्धता दोहोर्‍याएको छ। जन्मशताब्दीका कार्यक्रमले कास्त्रोको ऐतिहासिक भूमिकाको स्मरणसँगै मस्को र हवानाबीच दशकौँ पुरानो सम्बन्धलाई वर्तमान विश्व राजनीतिमा पुनः जोड्ने अवसरसमेत प्रदान गरेका छन्।