आज नाग पञ्चमी, देशभर नागदेवताको पूजा गरी मनाइँदै
ड्रागन मिडिया सम्वाददाता
प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने नाग पञ्चमी पर्व आज देशभर परम्परागत विधिअनुसार नागदेवताको पूजा आराधना गरी श्रद्धापूर्वक मनाइँदैछ।
नाग पञ्चमीका दिन बिहान स्नान गरी दियो, कलश र गणेशको पूजा गरेपछि गोबर वा माटोबाट नागको आकृति बनाउने अथवा नागको चित्रमा दूबो, कुश, अक्षता, दही, सिन्दूर र चन्दनलगायत सामग्री चढाएर पूजा गर्ने परम्परा छ।
पूजा गरिएको नागको चित्र घरको मूलढोकामाथि टाँस्ने चलन छ। यसो गर्दा नाग तथा सर्पको भयबाट जोगिनुका साथै आगलागी, चट्याङ र अन्य विपत्तिबाट घरपरिवार सुरक्षित रहने धार्मिक जनविश्वास छ।
सनातन परम्परामा अनन्त, वासुकी, पद्म, महापद्म, तक्षक, कुलीर, कर्कट र शङ्ख गरी अष्टनागको पूजा गर्ने प्रचलन छ। नागलाई जल, वर्षा र उर्वरतासँग समेत जोडेर सम्मान गर्ने धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा रहिआएको छ।
धार्मिक ग्रन्थहरूमा नाग पञ्चमीका दिन विधिपूर्वक नागदेवताको पूजा गर्दा कल्याण हुने विश्वास उल्लेख छ। यस दिन जमिन खन्ने, नाग वा सर्पलाई हानि पुर्याउने जस्ता कार्य नगर्ने परम्परा पनि रहेको छ।
नयाँ घर वा भवन निर्माणका क्रममा जमिनसँग सम्बन्धित धार्मिक संस्कार गर्दा नागपूजा गर्ने चलनसमेत नेपाली समाजका विभिन्न समुदायमा पाइन्छ। यसलाई पृथ्वी, जलस्रोत र जीवजन्तुप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने सांस्कृतिक अभ्यासका रूपमा पनि लिइन्छ।
नाग पञ्चमीका अवसरमा कतिपय श्रद्धालु व्रत बस्ने, नागदेवताको प्रतिमा वा चित्रमा फलफूल, मिष्ठान्न तथा प्रसाद चढाउने र पूजा सम्पन्न भएपछि प्रसाद वितरण गर्ने गर्दछन्।
काठमाडौंको नागपोखरी र टौदह, भक्तपुरको सिद्धपोखरीलगायत देशका विभिन्न नागदह, कुण्ड तथा नागस्थानमा आज विशेष पूजा आराधना गरिँदैछ। बिहानैदेखि यस्ता धार्मिक स्थलमा श्रद्धालुको चहलपहल रहने गर्छ।
नाग पञ्चमी धार्मिक आस्थासँग मात्र नभई प्रकृति र मानवबीचको सम्बन्धसँग पनि जोडिएको पर्व हो। खेतीपातीको मुख्य समय र वर्षायाममा सर्पको आवागमन बढ्ने भएकाले सर्पलाई नमार्ने र प्राकृतिक प्रणालीको एउटा महत्वपूर्ण जीवका रूपमा संरक्षण गर्ने सन्देशसमेत यस पर्वसँग जोडेर हेर्न सकिन्छ।
