यासुकुनी भ्रमणलाई लिएर जापानमाथि चीन र दक्षिण कोरियाको विरोध, सैन्यवादी झुकावबारे नयाँ बहस

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

दोस्रो विश्वयुद्धमा जापानको आत्मसमर्पणको ८१औँ वार्षिकोत्सवको आसपास सत्तारुढ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीका वरिष्ठ नेताहरूले टोकियोस्थित विवादास्पद यासुकुनी मन्दिरको भ्रमण गरेपछि चीन र दक्षिण कोरियाले कडा आपत्ति जनाएका छन्। यस घटनाले जापानको युद्धकालीन इतिहासप्रतिको दृष्टिकोण र बढ्दो सुरक्षा भूमिकाबारे पूर्वी एसियामा पुनः बहस सुरु भएको छ।

जापानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार एलडीपीका वरिष्ठ नेता ताकायुकी कोबायासी आइतबार यासुकुनी मन्दिर पुगेका थिए। त्यसअघि शनिबार रक्षामन्त्री सिन्जिरो कोइजुमीसहित मन्त्रिपरिषद र सत्तारुढ दलका केही वरिष्ठ नेताले मन्दिरको भ्रमण गरेका थिए।

प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइची स्वयं मन्दिर नगए पनि उनले एलडीपी अध्यक्षको हैसियतमा धार्मिक अर्पण पठाएकी थिइन्।

टोकियोको चियोदा क्षेत्रमा रहेको यासुकुनी मन्दिरमा जापानका युद्धमा मृत्यु भएका करिब २५ लाख व्यक्तिसँगै दोस्रो विश्वयुद्धपछि युद्ध अपराधमा दोषी ठहर गरिएका १४ जना ‘क्लास ए’ युद्ध अपराधीसमेत समाहित छन्। यही कारण जापानी राजनीतिक नेताहरूको मन्दिर भ्रमण वा धार्मिक अर्पण लामो समयदेखि चीन, दक्षिण कोरिया र जापानभित्रै पनि विवादको विषय बन्दै आएको छ।

चीनले पछिल्लो भ्रमणप्रति कडा आपत्ति जनाउँदै जापानलाई आफ्नो आक्रमणकारी इतिहासको गम्भीर समीक्षा गर्न, सैन्यवादसँग स्पष्ट दूरी कायम गर्न र व्यवहारबाट एसियाली छिमेकीको विश्वास जित्न आग्रह गरेको छ।

दक्षिण कोरियाले पनि जापानी नेताहरूको गतिविधिप्रति गहिरो खेद व्यक्त गर्दै इतिहासलाई प्रत्यक्ष रूपमा सामना गर्न र विगतप्रति वास्तविक आत्मसमीक्षा देखाउन आग्रह गरेको छ। रक्षामन्त्री कोइजुमीको भ्रमणपछि दक्षिण कोरियाली रक्षा अधिकारीहरूले जापानी पक्षसमक्ष औपचारिक विरोधसमेत जनाएका छन्।

यता जापानी नेताहरूले यासुकुनी भ्रमणलाई युद्धमा मृत्यु भएका व्यक्तिप्रति श्रद्धाञ्जलीसँग जोडेर व्याख्या गर्दै आएका छन्। कोबायासीले आफ्नो हजुरबुबाको युद्धमा मृत्यु भएको उल्लेख गर्दै आफू परिवारको सदस्यका रूपमा मन्दिर गएको बताएका छन्।

तर चीनका केही जापान मामिला विज्ञहरूले प्रधानमन्त्री ताकाइचीको सरकारले अपनाइरहेको सुरक्षा नीति, संवैधानिक सीमाबारेको बहस र यासुकुनीसँग सम्बन्धित गतिविधिलाई जापानभित्र दक्षिणपन्थी राजनीतिक विचारको प्रभाव विस्तार भइरहेको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

जापानको युद्ध स्मृति समारोहमा प्रधानमन्त्री ताकाइचीले शान्तिप्रतिको प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि उनका पूर्ववर्ती सिगेरु इसिबाले प्रयोग गरेका युद्धप्रतिको ‘पश्चात्ताप’ र युद्ध त्याग्ने स्पष्ट अभिव्यक्ति यसपटक दोहोर्याइनन्। यसलाई पनि जापानको युद्धकालीन इतिहासप्रतिको राजनीतिक भाषामा आएको परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ।

हिरोसिमा र नागासाकीका स्मृति कार्यक्रममा ताकाइचीले जापानले हाल तीन गैरआणविक सिद्धान्त कायम राखेको उल्लेख गरेकी थिइन्। तर भविष्यमा ती सिद्धान्त यथावत् राखिनेबारे स्पष्ट प्रतिबद्धता नजनाएको भन्दै जापानभित्रै सुरक्षा नीतिको भावी दिशाबारे बहस भइरहेको छ।

जापानले पछिल्ला वर्षमा आफ्नो रक्षा क्षमता विस्तार, सुरक्षा दस्तावेज पुनरावलोकन र ‘इन्डो प्यासिफिक’ क्षेत्रमा ठूलो रणनीतिक भूमिका खोजिरहेको छ। समर्थकहरूले यसलाई बदलिँदो क्षेत्रीय सुरक्षा वातावरणप्रतिको आवश्यक प्रतिक्रिया मान्छन् भने आलोचकहरूले युद्धपछिको प्रतिरक्षामुखी सुरक्षा नीतिका सीमाहरू क्रमशः कमजोर भइरहेको चेतावनी दिएका छन्।

यासुकुनी विवाद यसरी धार्मिक श्रद्धाञ्जलीको विषयमा मात्र सीमित छैन। चीन र दक्षिण कोरियाका लागि यो जापानले आफ्नो युद्धकालीन इतिहासलाई कसरी बुझ्छ भन्ने प्रश्नसँग जोडिएको छ भने जापानभित्र यो राष्ट्रिय स्मृति, संविधान, सुरक्षा नीति र क्षेत्रीय भूमिकासम्बन्धी व्यापक राजनीतिक बहसको हिस्सा बनेको छ।

पूर्वी एसियामा सुरक्षा तनाव बढिरहेका बेला जापानले आफ्नो रक्षा भूमिका विस्तार गर्ने प्रक्रिया र युद्धकालीन इतिहासप्रतिको व्यवहारबीच कसरी सन्तुलन कायम गर्छ भन्ने विषय क्षेत्रीय विश्वास र स्थिरताका लागि महत्वपूर्ण रहने देखिन्छ।