मानव कीर्तिमानभन्दा अगाडि दौडिए चिनियाँ रोबोट, अब वास्तविक परीक्षा कारखाना र घरमा

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनको राजधानी बेइजिङमा जारी दोस्रो विश्व ह्युमानोइड रोबोट गेम्सले मानव आकारका रोबोटको गति, सन्तुलन र स्वतन्त्र निर्णय क्षमतामा भएको तीव्र प्रगति प्रदर्शन गरेको छ। प्रतियोगिताको उद्घाटनमा तियानगोङ अल्ट्रा रोबोटले १०० मिटर दूरी ९.३९ सेकेन्डमा पूरा गरेपछि विशेष चर्चा भएको छ। यो समय उसैन बोल्टको ९.५८ सेकेन्डको मानव विश्व कीर्तिमानभन्दा कम हो, यद्यपि रोबोट प्रतियोगिताको नियम र मानव एथलेटिक्सको आधिकारिक मापदण्ड समान नभएकाले यसलाई मानव एथलेटिक्सको आधिकारिक विश्व कीर्तिमान प्रतिस्थापनका रूपमा बुझ्न मिल्दैन।

बेइजिङको प्रसिद्ध ‘आइस रिबन’ अर्थात नेसनल स्पिड स्केटिङ ओभलमा आयोजित उद्घाटन समारोह प्रविधि प्रदर्शनमै परिणत भएको थियो। तारको सहायताबाट हावामा उडाइएको ह्युमानोइड रोबोटले सन् २००८ को बेइजिङ ओलम्पिकको चर्चित ज्योति प्रज्वलन दृश्य सम्झाएको थियो। त्यसपछि ८० वटा Booster T2 रोबोटले स्वतन्त्र रूपमा समूहगत मार्च र संरचना परिवर्तन गर्दै सामूहिक नियन्त्रण क्षमताको प्रदर्शन गरे।

उद्घाटन कार्यक्रममा पाँच औँलायुक्त सूक्ष्म नियन्त्रण क्षमता भएका ३६ ह्युमानोइड रोबोटले इलेक्ट्रोनिक वाद्ययन्त्र, पियानो, ड्रम, मारिम्बा र गिटार बजाउँदै मानव कलाकारसँगै सांगीतिक प्रस्तुति दिए। यस्तो प्रदर्शनले रोबोट विकास अब केवल हिँड्ने वा वस्तु उठाउने क्षमतामा सीमित नभई हातका औँलाको सूक्ष्म नियन्त्रणसम्म पुगेको संकेत दिएको छ।

तियानगोङ अल्ट्राले २.८८४३ मिटरको स्थिर जम्प प्रदर्शन गर्दै अर्को आकर्षण सिर्जना गर्‍यो। मानवीय हाई जम्पसँग यसको प्रविधि र नियम प्रत्यक्ष तुलना गर्न नमिले पनि उक्त प्रदर्शनले रोबोटको संयुक्त शक्ति, शरीर नियन्त्रण र विस्फोटक चाल क्षमतामा भएको प्रगति देखाएको छ।

तर रोबोट उद्योगका विशेषज्ञहरू स्वयं खेल मैदानको प्रदर्शनलाई अन्तिम उपलब्धि मान्न तयार छैनन्। तियानगोङ अल्ट्राको प्राविधिक टोलीका अनुसार छोटो समय उच्च गति हासिल गर्नु एउटा कुरा हो, तर त्यही क्षमतालाई लामो समयसम्म विश्वसनीय रूपमा कायम राख्नु धेरै कठिन छ। उच्च गतिमा दौड्दा जोर्नी तात्ने, संरचनामा थकान आउने र ड्राइभ प्रणालीको आयु घट्ने जस्ता समस्या वास्तविक व्यावसायिक प्रयोगका प्रमुख चुनौती हुन्।

यसैले प्रतियोगिताको वास्तविक महत्व दौड र जम्पभन्दा पर देखिन्छ। ह्युमानोइड रोबोटलाई प्याकिङ, गोदाम व्यवस्थापन, एसेम्बली, खुद्रा सेवा, औद्योगिक उपकरण सञ्चालन र अन्य वास्तविक वातावरणसँग सम्बन्धित काममा पनि परीक्षण गरिँदैछ। प्रतियोगिताका धेरै विधामा रोबोटलाई मानव सञ्चालकको प्रत्यक्ष नियन्त्रणबिना आफैँ वातावरण बुझेर निर्णय गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

Galbot को ह्युमानोइड टेनिस रोबोटले व्यावसायिक खेलाडीसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै बल पछ्याउने, फोरह्यान्ड र ब्याकह्यान्ड हान्ने, सर्भिस गर्ने तथा नेट नजिकको खेल परिस्थितिअनुसार स्वतन्त्र निर्णय गर्ने क्षमता प्रदर्शन गरेको छ। यस्ता परीक्षणले embodied AI अर्थात भौतिक शरीरमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रयोग गरी वास्तविक संसार बुझ्ने र त्यसअनुसार काम गर्ने प्रविधि तीव्र गतिमा अगाडि बढिरहेको देखाउँछन्।

यस वर्षको प्रतियोगितामा विश्वका विभिन्न भागबाट ६६६ टोलीका २,०५६ रोबोट सहभागी छन्। उनीहरूले ५१ विधाअन्तर्गत १,३०१ प्रतिस्पर्धात्मक सत्रमा भाग लिइरहेका छन्। गत वर्षको पहिलो संस्करणको तुलनामा टोली संख्या १३८ प्रतिशतले बढेको छ भने सहभागी रोबोटको संख्या चार गुणाभन्दा बढी भएको छ।

यो विस्तार चीनको समग्र रोबोट उद्योगमा देखिएको तीव्र वृद्धिसँग मेल खान्छ। क्यालिफोर्नियास्थित Smart Analytics Global को अनुमानअनुसार सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा विश्वभर करिब १९ हजार एक सय ह्युमानोइड रोबोट आपूर्ति भएका थिए र त्यसमा चिनियाँ निर्माताको हिस्सा ९७ प्रतिशतभन्दा बढी रहेको थियो। अन्य चिनियाँ औद्योगिक अध्ययनले समेट्ने रोबोटको परिभाषा फरक भएकाले अझ ठूलो उत्पादन संख्या देखाएका छन्, तर विश्व ह्युमानोइड आपूर्ति श्रृंखलामा चीनको प्रभुत्व तीव्र रूपमा बढिरहेकोमा व्यापक सहमति देखिन्छ।

यसै साता सम्पन्न विश्व रोबोट सम्मेलन, Unitree Robotics को चर्चित शेयर बजार प्रवेश र विश्व ह्युमानोइड रोबोट गेम्सले चीनको नयाँ औद्योगिक दिशालाई एउटै चित्रमा प्रस्तुत गरेका छन्। चीनको पछिल्लो विकास योजनाले embodied intelligence लाई भविष्यका प्राथमिक उद्योगमध्ये राखेको छ।

अब मुख्य प्रतिस्पर्धा रोबोटले मानवभन्दा छिटो दौडन्छ कि दौडँदैन भन्नेमा सीमित रहने छैन। निर्णायक प्रश्न रोबोटले वास्तविक कारखानामा आठ घण्टा विश्वसनीय रूपमा काम गर्न सक्छ कि सक्दैन, वृद्धवृद्धालाई सुरक्षित सहयोग गर्न सक्छ कि सक्दैन, आपतकालीन अवस्थामा स्वतन्त्र निर्णय गर्न सक्छ कि सक्दैन र सामान्य घरभित्र मानिससँग मिलेर काम गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने हुनेछ।

बेइजिङको खेल मैदानमा देखिएको गति आकर्षक छ। तर ह्युमानोइड क्रान्तिको वास्तविक परीक्षा पदकमा होइन, प्रयोगशालाबाट निस्केर दैनिक जीवन र उत्पादन प्रणालीमा विश्वसनीय रूपमा काम गर्न सक्ने क्षमतामा हुनेछ।