अमेरिकी ऋण ४० ट्रिलियन डलर नाघ्यो, सुमेरियन ‘अमा-गी’ बाट पाठ लिन प्रस्ताव
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
अमेरिकाको संघीय ऋण पहिलोपटक ४० ट्रिलियन डलर नाघेपछि यसको दीर्घकालीन समाधानबारे नयाँ बहस शुरु भएको छ। वित्तीय पत्रकार तथा लेखक पल भिग्नाले प्राचीन सुमेरमा प्रयोग गरिएको ‘अमा-गी’ अर्थात व्यापक ऋणमुक्तिको अवधारणाबाट आधुनिक अर्थतन्त्रले समेत पाठ लिनुपर्ने प्रस्ताव अघि सारेका छन्।
अमेरिकी ट्रेजरीको तथ्याङ्कअनुसार अगस्ट १८ मा कुल संघीय ऋण करिब ४०.०५ ट्रिलियन डलर पुगेको हो। एक दशकभन्दा कम अवधिमा अमेरिकी ऋण लगभग दोब्बर भएको छ। निरन्तर बजेट घाटा, बढ्दो सरकारी खर्च र ऋणको ब्याज भुक्तानीले संघीय वित्तीय संरचनामाथि दबाब थपिरहेको छ।
द न्यूयोर्क टाइम्समा प्रकाशित अतिथि लेखमा भिग्नाले अमेरिका र विश्व अर्थतन्त्र ऋणलाई सामान्य उपायबाट सहजै नियन्त्रण गर्न सकिने सीमाभन्दा अगाडि पुगेको तर्क गरेका छन्। उनले प्राचीन मेसोपोटामियामा समय समयमा लागू गरिने ‘अमा-गी’ अवधारणालाई आधुनिक ऋण संकटबारे सोच्ने एउटा ऐतिहासिक उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
सुमेरियन भाषाको ‘अमा-गी’ शब्दलाई सामान्यतः स्वतन्त्रता, बन्धनबाट मुक्ति वा पूर्वअवस्थामा फर्काउने अर्थसँग जोडिन्छ। प्राचीन मेसोपोटामियाका शासकहरूले ऋणका कारण परिवार विघटन, जमिन गुमाउने अवस्था वा ऋण-दासत्व बढ्दा निश्चित प्रकारका व्यक्तिगत ऋण तथा दायित्व माफी दिने गर्थे। यस्तो व्यवस्था आधुनिक अर्थमा सरकारले जारी गरेको सम्पूर्ण सार्वभौम ऋण मेटाउने प्रणाली भने थिएन।
त्यसैले भिग्नाको प्रस्तावलाई अमेरिकी सरकारले तत्काल ४० ट्रिलियन डलर ऋण रद्द गर्नुपर्ने व्यावहारिक कार्यक्रमभन्दा पनि वर्तमान ऋण प्रणालीको दीर्घकालीन दिगोपनमाथि प्रश्न उठाउने वैचारिक प्रस्तावका रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ। आधुनिक अमेरिकी सरकारी ऋण ट्रेजरी बन्ड र अन्य वित्तीय साधनमार्फत विश्वभरका लगानीकर्ता, बैंक, निवृत्तिभरण कोष, अमेरिकी संस्था तथा विदेशी सरकारसँग जोडिएको छ। एकतर्फी ऋण खारेजीले वित्तीय बजार, डलरको विश्वसनीयता र भविष्यको सरकारी ऋण लागतमा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ।
अमेरिकी ऋण अझ बढ्ने अनुमान गरिएको छ। Peter G. Peterson Foundation का अनुसार कर तथा सरकारी खर्चमा संरचनात्मक सुधार नगरिए वर्तमान प्रवृत्तिमा अमेरिकी संघीय ऋण आगामी छ वर्षमै ५० ट्रिलियन डलर पुग्न सक्छ।
ऋणको आकारभन्दा पनि त्यसको ब्याज खर्च अहिले अमेरिकी वित्तीय बहसको प्रमुख चिन्ता बन्दै गएको छ। सरकारलाई पुरानो ऋणको ब्याज तिर्न थप राजस्व आवश्यक पर्ने र निरन्तर घाटाका कारण नयाँ ऋण लिनुपर्ने अवस्थाले ऋण आफैँले थप ऋण सिर्जना गर्ने चक्रको जोखिम बढाएको अर्थविश्लेषकहरूको चेतावनी छ।
सुमेरियन ‘अमा-गी’ आधुनिक अमेरिकाका लागि प्रत्यक्ष समाधान नहुन सक्छ। तर हजारौँ वर्षअघिको अनुभवले एउटा पुरानो आर्थिक प्रश्न फेरि उठाएको छ: जब ऋणको भार आर्थिक र सामाजिक संरचनाले दीर्घकालसम्म धान्न नसक्ने स्तरमा पुग्छ, समाजले केवल थप ऋण लिएर समस्या सारिरहने कि वित्तीय संरचना नै पुनर्विचार गर्ने?
