केरुङ उद्धारमा चीनको अत्याधुनिक प्रविधि, ड्रोनदेखि उपग्रह र जीवन पहिचान राडारसम्म परिचालन
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
नेपालतर्फको उच्च हिमाली क्षेत्रमा अगस्ट २६ मा भएको हिम–चट्टान अवरोहपछि उत्पन्न विनाशकारी गेग्रान बहावले चीनसँगको सीमाक्षेत्रसमेत गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेपछि चीनले खोज तथा उद्धारमा उपग्रह, मानवरहित विमान, ड्रोन, उच्च क्षमताका डेटा प्रणाली र जीवन पहिचान गर्ने राडारलगायत अत्याधुनिक प्रविधि परिचालन गरेको छ।
चीनको सिचाङ स्वायत्त क्षेत्रस्थित केरुङ नाकाभन्दा माथिल्लो भागमा विपदपछि नदी थुनिएर एउटा अस्थायी ताल बनेको छ। अस्थिर भूगर्भीय क्षेत्रमा बनेको उक्त ताल फुट्न सक्ने जोखिम रहेकाले त्यसको अवस्था निरन्तर निगरानी भइरहेको छ।
सिचाङ क्षेत्रीय सरकारका अनुसार केरुङ क्षेत्रमा २३ देशका २६१ विदेशी नागरिक सम्पर्कविहीन रहेको पहिचान गरिएको छ। उनीहरूको अवस्था यकिन गर्न विदेश मामिला, सार्वजनिक सुरक्षा, संस्कृति तथा पर्यटन र आपतकालीन व्यवस्थापन निकायले संयुक्त रूपमा विवरण परीक्षण गरिरहेका छन्।
विपद भएको सात घण्टाभित्रै चीनको राष्ट्रिय तिब्बती पठार डेटा केन्द्र (टीपीडीसी) ले पहिलो आपतकालीन डेटासेट सार्वजनिक गरेको थियो। बिहीबार बिहानसम्म विपदसँग सम्बन्धित २६ वटा डेटासेट खुला रूपमा उपलब्ध गराइएको थियो।
केन्द्रका निर्देशक ली सिनका अनुसार ती डेटासेटमा हिमनदी, हिमताल, चट्टानी हिमनदी, गेग्रानयुक्त भिरालो भूभाग, मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्क तथा विपदअघि र पछिका बहुश्रोत उपग्रह चित्र समावेश छन्।
केन्द्रले उच्च स्पष्टताका नयाँ उपग्रह चित्र र ड्रोन सर्वेक्षणबाट प्राप्त तथ्याङ्कलाई एकीकृत गर्दै सम्भावित विपद परिदृश्यको नमुना तयार गरिरहेको छ। यसबाट जोखिमयुक्त क्षेत्र पहिचान गरी अग्रपङ्क्तिमा खटिएका उद्धार टोलीका लागि निरन्तर जोखिम नक्सा तयार भइरहेको छ।
सडक अवरुद्ध र सञ्चार सम्पर्क विच्छेद भएपछि मानवरहित हवाई प्रणाली उद्धारको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ।
चीनको आपतकालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले सिचुआनको जिगोङ र सिचाङको सिगात्सेबाट दुईवटा विङ लुङ मानवरहित विमान परिचालन गरेको छ। ती विमानले उच्च हिमाली उपत्यकामा लगातार २२ घण्टाभन्दा बढी सञ्चार रिले सेवा प्रदान गरेका छन्।
यस अवधिमा मानवरहित विमानमार्फत करिब ६ हजार ६९ प्रयोगकर्ताको सञ्चार सम्पर्क स्थापित भएको र ६६१ भन्दा बढी टेलिफोन सम्पर्कमा सहयोग पुगेको जनाइएको छ।
चीनको राष्ट्रिय विपद न्यूनीकरण केन्द्रसँग आबद्ध संस्थाका ११ जना ड्रोन चालकसमेत प्रभावित क्षेत्रमा परिचालित छन्। उनीहरू निगरानी र सामग्री ढुवानी समूहमा विभाजित भएर सातवटा टोही ड्रोन र दुईवटा भारी सामान बोक्न सक्ने ड्रोन चौबीसै घण्टा सञ्चालन गरिरहेका छन्।
यी ड्रोनले प्रभावित क्षेत्रको प्रत्यक्ष दृश्य उपलब्ध गराउनुका साथै उद्धारकर्मीका लागि आवश्यक आधारभूत सामग्रीसमेत ढुवानी गरिरहेका छन्।
चाइना आननङ कन्स्ट्रक्सन ग्रुपले पनि टोही ड्रोन, त्रिआयामिक लेजर स्क्यानर र अन्य प्राविधिक उपकरणसहित दुई सयभन्दा बढी विशेषज्ञ तथा उद्धारकर्मी र करिब १२० वटा उपकरण प्रभावित क्षेत्रमा पठाएको छ।
सम्भावित दोस्रो विपदको जोखिम मूल्याङ्कन गर्न ड्रोनबाट भौगोलिक अवस्था सर्वेक्षण, फसेका व्यक्तिको खोजी र जोखिमयुक्त क्षेत्र पहिचान भइरहेको छ। पोर्टेबल वायरलेस आपतकालीन निगरानी क्यामराले चौबीसै घण्टा जोखिमयुक्त स्थानको निगरानी गरिरहेका छन्।
पोर्टेबल उपग्रह सञ्चार केन्द्रबाट प्रत्यक्ष दृश्य तथा आवाज उद्धार कमाण्ड केन्द्रसम्म पठाउने व्यवस्था गरिएको छ।
उपग्रहबाट पृथ्वी अवलोकन गर्ने प्रविधि पनि व्यापक रूपमा प्रयोग भइरहेको छ। चीनको आपतकालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयको निर्देशनमा राष्ट्रिय विपद न्यूनीकरण केन्द्रले उपग्रह आपतकालीन डेटा संकलन संयन्त्र सक्रिय गरेको छ।
ह्वानजिङ जियानजाइ, जियुआन र काओफन उच्च स्पष्टता पृथ्वी अवलोकन उपग्रहबाट प्राप्त डेटा प्रयोग गरी हिम–चट्टान अवरोह शुरु भएको क्षेत्र, पहिरोको फैलावट, नदी थुनिएर बनेको ताल, तल्लो क्षेत्रमा भएको क्षति तथा पानीको बहावमा भइरहेको परिवर्तन निगरानी भइरहेको छ।
मुख्य उद्धार क्षेत्रमा अग्निनियन्त्रक तथा उद्धारकर्मीले प्रभावित भूभागलाई साना खण्डमा विभाजन गरी व्यवस्थित खोजी गरिरहेका छन्।
उन्नत राडार जीवन पहिचान उपकरणले माटो र लेदोमुनि करिब २० मिटरसम्म रहेका जीवनका सम्भावित संकेत पत्ता लगाउन सक्ने बताइएको छ। लामो प्रोबयुक्त ग्यास पहिचान उपकरण साँघुरा खाली स्थानभित्र पठाएर त्यहाँको अवस्था बुझ्ने र उद्धार टोलीलाई मार्गनिर्देशन गर्ने काम भइरहेको छ।
चाइना आननङका ६० कामदार तथा २८ वटा मेसिन राष्ट्रिय राजमार्ग जी–२१६ मा सडक खुलाउने कार्यमा खटिएका छन्। बाढी तथा गेग्रान बहावले बगाएको सडकको आधार पुनर्निर्माण गर्न ढुंगा प्रयोग भइरहेको छ।
चिनियाँ भूगर्भ विज्ञान प्रतिष्ठानका विज्ञ उ चोङहाईका अनुसार उद्धारमा सडक पहुँच, विमान तथा हेलिकोप्टर अवतरण र भारी उपकरण सञ्चालनका लागि पर्याप्त स्थानको अभाव मुख्य चुनौती बनेका छन्।
उच्च हिमाली उपत्यकामा अस्थिर हावाको बहावले हेलिकोप्टर र अन्य हवाई साधनको सुरक्षित उडान तथा अवतरण कठिन बनाउँछ। उपत्यकाको सतहमा जमेको नरम लेदोमा भारी उपकरण फस्न सक्ने जोखिम छ भने अग्ला पहाडले सञ्चार संकेत अवरुद्ध गर्ने समस्या पनि गम्भीर छ।
दोस्रो विपद रोक्न सिचाङका अधिकारीले नदी थुनिएर बनेको ताल, भिरालो भूभाग र मौसमको अवस्था निरन्तर निगरानी गरिरहेका छन्। केरुङ क्षेत्रमा उपग्रह चित्र, ड्रोन समूह, आपतकालीन सञ्चार, त्रिआयामिक नमुना र स्थल निरीक्षणलाई जोडेर गतिशील सुरक्षा सञ्जाल निर्माण गरिएको छ।
चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गत पर्वतीय जोखिम तथा वातावरण संस्थानका अनुसन्धानकर्ता लिउ छ्याओका अनुसार प्रभावित क्षेत्र हिमालयको भूकम्पीय क्षेत्रमा पर्छ र यहाँ व्यापक हिमनदी प्रणाली रहेकाले हिममण्डलसँग सम्बन्धित भूगर्भीय विपदको जोखिम उच्च छ।
उनका अनुसार पछिल्ला वर्षमा तीव्र हिमनदी क्षय र स्थायी रूपमा जमेको माटो कमजोर हुँदै जाँदा हिम तथा चट्टान भत्किने जोखिम बढेको हुन सक्छ। अत्यन्त तीव्र गतिमा हुने हिम–चट्टान अवरोह र त्यसपछि उत्पन्न गेग्रान बहावका कारण परम्परागत निगरानी प्रणालीबाट पर्याप्त समयअघि चेतावनी दिन कठिन हुन्छ।
विज्ञहरूले भविष्यमा उपग्रहबाट हुने दूरसंवेदी निगरानीलाई हिमनदी र आसपासको भूभागमा राखिने वास्तविक समयका स्थल निगरानी प्रणालीसँग जोड्नुपर्ने बताएका छन्।
चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताले अहिले विपदअघिका उपग्रह चित्र, मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्क, भू–आकृति र अन्य स्थल तथ्याङ्क विश्लेषण गरी घटना हुनुअघि देखिएका सम्भावित पूर्वसंकेत पहिचान गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
विज्ञहरूले यो घटनाले हिमालय क्षेत्रमा सीमापार विपद पूर्वसूचना प्रणालीको आवश्यकता अझ स्पष्ट बनाएको बताएका छन्। हिमनदीसँग सम्बन्धित विपद राष्ट्रिय सीमामा रोकिने प्रकृतिको हुँदैन र हिमालयको माथिल्लो क्षेत्रमा उत्पन्न घटना सयौँ किलोमिटर तल्लोसम्म पुग्न सक्छ।
यसपटकको हिम–चट्टान अवरोह र गेग्रान बहावले नेपाल तथा चीन दुवैतर्फ प्रभाव पारेकाले भविष्यमा हिमनदी, हिमताल, नदीको बहाव र भूगर्भीय जोखिमसम्बन्धी वास्तविक समयको सूचना आदानप्रदान तथा संयुक्त पूर्वसूचना प्रणाली विकास गर्न नेपाल र चीनबीच वैज्ञानिक तथा प्राविधिक सहकार्यको आवश्यकता थप बढेको विज्ञहरूले औँल्याएका छन्।
