विश्वकै गहिरो ताल बैकालको संरक्षणमा रुसको विशेष प्राथमिकता

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

विश्वकै गहिरो तथा सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक स्वच्छ पानीको भण्डार मानिने बैकाल तालको संरक्षणमा रुसले विशेष प्राथमिकता दिँदै आएको छ। रुसका विभिन्न क्षेत्रमा अगस्टको अन्त्यदेखि सेप्टेम्बरसम्म ‘बैकाल ताल दिवस’ मनाइँदै पर्यावरण संरक्षण, जनचेतना, शिक्षा र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ।

बैकाल ताल रुसको इर्कुत्स्क क्षेत्र, बुर्यातिया गणराज्य र जाबाइकाल्स्की क्राइसँग जोडिएको भएकाले यसको दिवस मनाउने मिति एउटै छैन। बुर्यातियामा अगस्टको पहिलो आइतबार, इर्कुत्स्क क्षेत्रमा सेप्टेम्बरको पहिलो आइतबार र जाबाइकाल्स्की क्राइमा सेप्टेम्बरको दोस्रो आइतबार बैकाल ताल दिवस मनाइन्छ।

फरक मितिमा आयोजना हुने कार्यक्रमका कारण केही सातासम्म बैकालको पर्यावरणीय महत्वबारे सार्वजनिक गतिविधि सञ्चालन गर्न र तालको अद्वितीय पारिस्थितिक प्रणाली संरक्षणतर्फ व्यापक जनध्यान आकर्षित गर्न सकिने बताइएको छ।

बैकाल ताल दिवस सन् १९९९ मा सार्वजनिक संस्था र वातावरणविद्हरूको पहलमा स्थापना गरिएको थियो। सन् १९९६ मा बैकाल ताल संयुक्त राष्ट्रसंघीय शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक संगठन युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश भएपछि यसको संरक्षणप्रति जनचेतना बढाउने उद्देश्यले दिवस मनाउने पहल गरिएको हो।

युनेस्कोले पृथ्वीको विकासक्रम अध्ययनका लागि महत्वपूर्ण भूगर्भीय विशेषता तथा वनस्पति र जीवजन्तुको असाधारण विविधतालाई आधार बनाएर बैकाललाई विश्व सम्पदा सूचीमा राखेको थियो। यसले तालको विश्वव्यापी पर्यावरणीय महत्वलाई औपचारिक मान्यता दिएको थियो।

रुसका प्राकृतिक स्रोत तथा वातावरणमन्त्री अलेक्जान्दर कोज्लोभले बैकाल ताल र यसको पारिस्थितिक प्रणाली संरक्षण गर्नु रुसको राज्यस्तरीय वातावरण नीतिको प्राथमिकतामध्ये एक भएको बताएका छन्।

उनका अनुसार बैकाल र वरपरका प्राकृतिक क्षेत्र जोगाउन विशेष संरक्षित प्राकृतिक क्षेत्रहरूको सञ्जाल स्थापना गरिएको छ। रुसको पहिलो प्राकृतिक आरक्ष ‘बार्गुजिन्स्की नेचर रिजर्भ’ समेत बैकाल तालको किनारमै स्थापना गरिएको थियो।

बैकाल ताल करिब ६३६ किलोमिटर लामो छ र दक्षिणपश्चिमबाट उत्तरपूर्वतर्फ विशाल अर्धचन्द्राकार रूपमा फैलिएको छ। यसको चौडाइ २४ देखि ७९ किलोमिटरसम्म छ भने टापुहरूबाहेक पानीको सतह क्षेत्रफल ३१ हजार ७२२ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। तालको तटीय क्षेत्र दुई हजार किलोमिटरभन्दा लामो छ।

अधिकतम एक हजार ६४२ मिटर गहिराइ भएको बैकाल पृथ्वीको सबैभन्दा गहिरो ताल हो। यसको औसत गहिराइ करिब ७४४ मिटर छ।

बैकालमा करिब २३ हजार ६१५ घन किलोमिटर पानी रहेको अनुमान गरिएको छ। यसमा विश्वको सतही स्वच्छ पानीको करिब २० प्रतिशत भण्डार रहेको बताइन्छ, जसले यसलाई पृथ्वीको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक स्वच्छ पानी भण्डार बनाएको छ।

बैकाल जैविक विविधताका दृष्टिले पनि असाधारण मानिन्छ। ताल र आसपासका क्षेत्रमा करिब दुई हजार ६०० प्रजातिका जीवजन्तु तथा वनस्पति पाइन्छन्। तीमध्ये करिब ६० देखि ७० प्रतिशत प्रजाति पृथ्वीमा अन्यत्र नपाइने स्थानिक प्रजाति हुन्।

यसको सबैभन्दा चर्चित जीवमध्ये बैकाल सिल पनि पर्छ। यसलाई संसारमा पाइने एकमात्र पूर्ण रूपमा स्वच्छ पानीमा बस्ने सिल प्रजातिका रूपमा चिनिन्छ।

विश्वव्यापी जलवायु परिवर्तन, प्रदूषण तथा पारिस्थितिक दबाब बढिरहेका बेला बैकाल ताल दिवसलाई केवल सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा नभई पृथ्वीको अत्यन्त महत्वपूर्ण स्वच्छ पानीको स्रोत र अद्वितीय जैविक सम्पदा संरक्षणप्रतिको साझा जिम्मेवारी स्मरण गराउने अवसरका रूपमा लिइन्छ।