चीनको विश्वव्यापी आकर्षणमा शान्त उभार

लक्की चन्द

चीनको बदलिँदो छवि बुझ्न आर्थिक तथ्याङ्क मात्र पर्याप्त छैन। उत्पादन क्षमता विस्तारसँगै देशले उत्पादन गर्ने वस्तु, प्रविधि विकास गर्ने तरिका र विश्वले चीनलाई हेर्ने दृष्टिकोणसमेत परिवर्तन हुँदै गएको छ। पाकिस्तान विकास अर्थशास्त्र संस्थानका कुलपति तथा पाकिस्तानको योजना आयोगका सदस्य नदीम जावेदले चीनको एक दशक लामो यात्राबारे लेख्दै यही रूपान्तरणलाई “चीनमा निर्मित” अवस्थाबाट “चीनमा डिजाइन” हुने चरणमा प्रवेशका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

दशकौँसम्म विश्वले चीनलाई विशाल उत्पादन र दक्षताका लागि चिन्यो। अहिले विद्युतीय सवारीसाधन, ब्याट्री, नवीकरणीय ऊर्जा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स र परिष्कृत उपभोक्ता सामग्रीमा चिनियाँ कम्पनीको उपस्थिति बढेको छ। प्रतिस्पर्धा अब कम लागत र ठूलो उत्पादनमा मात्र सीमित छैन; प्रविधि, डिजाइन, गुणस्तर र उपभोक्ताको अनुभव पनि त्यसका आधार बनेका छन्। यो औद्योगिक परिवर्तनसँगै चीनको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठामा आएको बदलाव पनि हो।

जावेदले सिन्जियाङको उरुम्छी विमानस्थलमा स्वचालित सवारी प्रविधिको प्रदर्शन देखेको अनुभव उल्लेख गरेका छन्। भविष्यको प्रविधि मानिएका आविष्कार चीनमा दैनिक जीवनसँग सहजै जोडिँदै गएको उनको अवलोकन छ। शहरमा डिजिटल भुक्तानी, स्थानीय ब्रान्ड र कफी पसलको विस्तारजस्ता सामान्य देखिने परिवर्तनले पनि विकास नागरिकको दैनिकीमा कसरी प्रतिबिम्बित हुन्छ भन्ने देखाउँछन्। आर्थिक वृद्धिको एउटा महत्त्वपूर्ण प्रतिफल उपभोक्ताले पाउने बढ्दो छनोट हो।

चीनको अनुभव विकासशील देशका लागि तयार नुस्खा होइन। प्रत्येक देशको इतिहास, संस्था र अर्थराजनीति फरक हुन्छ। तर बजारका प्रोत्साहन, उद्यमशीलता र प्रतिस्पर्धालाई दीर्घकालीन राज्यनीति तथा राष्ट्रिय प्राथमिकतासँग जोडेर प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण चीनले दिएको छ। शेन्जेन विशेष आर्थिक क्षेत्रको स्थापनादेखि अहिलेका प्रविधि र स्वच्छ ऊर्जासम्बन्धी उपलब्धिसम्मको यात्राले नीति र संस्थालाई बदलिँदो अर्थतन्त्रअनुसार अनुकूलन गर्नुपर्ने देखाउँछ।

पाकिस्तान–चीन सहकार्यले पनि सम्बन्धको प्रभाव नागरिकको जीवनमा देखिएपछि धारणा कसरी बदलिन्छ भन्ने देखाएको जावेदको अनुभव छ। काराकोरम राजमार्गको सुधारले दुर्गम क्षेत्रबीचको यात्रा सहज बनाएको, ऊर्जा परियोजनाले दीर्घकालीन विद्युत् अभाव कम गर्न सघाएको तथा प्रविधि र शैक्षिक आदानप्रदानले जनस्तरको सम्बन्ध विस्तार गरेको उनले उल्लेख गरेका छन्। कूटनीतिक घोषणाभन्दा नागरिकले प्रत्यक्ष अनुभव गर्ने उपलब्धिले सम्बन्धप्रतिको विश्वास बलियो बनाउँछ।

चीनको अनुभव त्रुटिरहित छैन र अर्को देशमा हुबहु लागू गर्न पनि सकिँदैन। तर प्रविधि, उत्पादन, पूर्वाधार, विश्वविद्यालय र प्रत्यक्ष भ्रमणमार्फत चीनलाई अनुभव गर्ने मानिसको सङ्ख्या बढ्दै जाँदा त्यसप्रतिको विश्वव्यापी धारणा पनि बदलिन सक्छ। कुनै देशको प्रतिष्ठा नाराले मात्र बन्दैन; मानिसले देखेका, प्रयोग गरेका र सम्झिरहने अनुभवले त्यसलाई आकार दिन्छ। चीनको बढ्दो आकर्षणको आधार पनि यही दैनिक अनुभव र ठोस उपलब्धि बन्दै गएको छ।