प्रकृति संरक्षण र हरित विकास : सी चिनफिङको दूरदर्शी नेतृत्व

फु यु हाई

चीनको विकासलाई बुझ्न उत्पादन, व्यापार र पूर्वाधारका आँकडा मात्र हेरेर पुग्दैन। विकासले प्रकृति, जनजीवन र भविष्यका पुस्तासँग कस्तो सम्बन्ध बनाउँछ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। राष्ट्रपति सी चिनफिङले पारिस्थितिक संरक्षणलाई प्राथमिकता दिँदै हरित विकासको मार्गमा दृढतापूर्वक अघि बढ्न दिएको सन्देश यही व्यापक दृष्टिकोणको अभिव्यक्ति हो। यसले आर्थिक प्रगतिलाई प्रकृतिबाट अलग राख्दैन; प्रकृतिको संरक्षणलाई दिगो समृद्धिको आधार मान्छ।

आन्तरिक मङ्गोलिया स्वायत्त क्षेत्रको उलानचाब नगरस्थित ह्वाङछीहाई तालको निरीक्षणले यस नीतिको व्यावहारिक पक्ष देखाउँछ। कुनै समय जलवायु परिवर्तन र अन्य प्रभावका कारण सुक्ने अवस्थामा पुगेको ताल संरक्षणका वर्षौँ लामो प्रयासपछि क्रमशः पुनर्जीवित र विस्तार भएको छ। यो परिवर्तन प्रकृतिले आफैँ बाटो फेरेको परिणाम मात्र होइन; संरक्षणलाई निरन्तर सार्वजनिक प्राथमिकता बनाउने, स्थानीय प्रयासलाई योजनाबद्ध रूपमा अघि बढाउने र पुनःस्थापनालाई दीर्घकालीन जिम्मेवारीका रूपमा लिने नीतिको प्रतिफल हो।

सीले तालको किनार र दलदले भूभागको निरीक्षण गर्दै त्यहाँ बसोबास गर्ने चराचुरुङ्गीबारे जानकारी लिनु प्रतीकात्मक भ्रमण मात्र थिएन। यसले पारिस्थितिक संरक्षणलाई सरकारी प्रतिवेदन र प्रशासनिक सीमाभित्र सीमित नराखी स्थलमै पुगेर अवस्था बुझ्ने नेतृत्व शैली देखाउँछ। प्रकृतिको स्वास्थ्यबारे निर्णय गर्दा जमिन, पानी, वन्यजन्तु र स्थानीय समुदायको वास्तविक अवस्थालाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ। त्यसैले संरक्षणको नीतिले कागजी लक्ष्यभन्दा परिणाम र निरन्तरतालाई महत्त्व दिनुपर्छ।

सिमसार संरक्षणसम्बन्धी कानुन पूर्ण रूपमा लागू गर्ने, पारिस्थितिक संरक्षणका सीमारेखा दृढतापूर्वक कायम राख्ने र जैविक विविधता जोगाउने सीको आग्रह चीनको विकास सोचको आधारभूत पक्ष हो। क्षतिग्रस्त सिमसार पुनःस्थापना गर्दा प्राकृतिक प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिने र आवश्यक परे मात्र वैज्ञानिक रूपमा मानवीय सहयोग थप्ने निर्देशनले संरक्षणप्रति सन्तुलित तथा प्रमाणमा आधारित दृष्टिकोण देखाउँछ। प्रकृतिलाई बलपूर्वक बदल्नेभन्दा त्यसको पुनर्जीवनमा सहयोग गर्ने यो विधि पारिस्थितिक प्रणालीको दीर्घकालीन स्वास्थ्यका लागि महत्त्वपूर्ण छ।

ह्वाङछीहाईको उदाहरणले वातावरण संरक्षण र विकासबीच अनिवार्य द्वन्द्व हुन्छ भन्ने सोचलाई चुनौती दिन्छ। तालको पुनर्जीवनले पानीमा निर्भर जीवजन्तुका लागि बासस्थान सुरक्षित गर्छ, जैविक विविधताको रक्षा गर्छ र स्थानीय वातावरणको सन्तुलनमा योगदान पुर्‍याउँछ। यसले संरक्षणलाई आर्थिक विकासको बाधाका रूपमा होइन, भविष्यको उत्पादन र जीवनका आधार जोगाउने लगानीका रूपमा हेर्नुपर्ने देखाउँछ। चीनले विकासको गति कायम राख्दै प्रकृतिको वहनक्षमता र संरक्षणको आवश्यकतालाई योजनामा समेट्नुको महत्त्व यही हो।

सीको उलानचाब भ्रमणमा “पूर्वको सूचना, पश्चिमको गणनाशक्ति” कार्यक्रम पनि समेटिएको थियो। यस राष्ट्रिय पहलले देशका विभिन्न क्षेत्रबीच सूचना प्रविधि, गणनाशक्ति र ऊर्जा स्रोतको समन्वित उपयोग गर्ने लक्ष्य राख्छ। आन्तरिक मङ्गोलिया नवीकरणीय ऊर्जाको सम्भावना र अनुकूल वातावरणका कारण हरित गणनाशक्ति उद्योगको महत्त्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा अघि बढिरहेको छ। राष्ट्रिय गणनाशक्ति सञ्जालको विकासले यस क्षेत्रका स्रोतलाई देशव्यापी आवश्यकतासँग जोड्ने आधार तयार गर्छ।

गणनाशक्ति आधुनिक अर्थतन्त्रको आधारभूत पूर्वाधार बनिरहेको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता, वैज्ञानिक अनुसन्धान, उद्योग र सार्वजनिक सेवाको विस्तारका लागि ठूलो मात्रामा तथ्याङ्क प्रशोधन आवश्यक हुन्छ। यस्तो पूर्वाधार निर्माण गर्दा ऊर्जा खपत, सञ्चालन क्षमता र सुरक्षा उपेक्षा गर्न मिल्दैन। सीले सम्पन्न परियोजनालाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न, बाँकी निर्माण तोकिएको समयमा सक्न र विकासलाई दक्ष, हरित तथा सुरक्षित बनाउन दिएको निर्देशनले चीनको डिजिटल रूपान्तरणलाई जिम्मेवार विकाससँग जोडेको छ।

यस पहलको शक्ति एउटै क्षेत्रमा सुविधा केन्द्रित गर्नुमा होइन, राष्ट्रिय आवश्यकताअनुसार स्रोत र पूर्वाधारको समन्वित उपयोग गर्नुमा छ। पूर्वी क्षेत्रमा उत्पादन हुने सूचना तथा तथ्याङ्कलाई पश्चिमी क्षेत्रको गणनाशक्तिसँग जोड्दा क्षेत्रीय विशेषतालाई राष्ट्रिय विकासको लक्ष्यसँग मिलाउन सकिन्छ। नवीकरणीय ऊर्जा उपलब्ध क्षेत्रमा हरित गणनाशक्ति विकास गर्दा डिजिटल अर्थतन्त्र र स्वच्छ ऊर्जाबीच सहकार्य बलियो हुन्छ। चीनले हरित विकास र प्रविधिगत प्रगतिलाई एउटै राष्ट्रिय योजनामा समेट्नुको दूरदर्शिता यही हो।

सीले स्थानीय कृषि तथा पशुपालनका विशेष उत्पादनबारे जानकारी लिँदै उत्पादन र बजारबीच राम्रो तालमेल कायम गर्न तथा किसान र पशुपालकको आय बढाउन निर्देशन दिएका छन्। यसले विकासको मापन केवल ठूलो पूर्वाधार वा उच्च प्रविधिबाट नहुने स्पष्ट पार्छ। स्थानीय उत्पादकले आफ्नो श्रमको उचित मूल्य पाउनु, उत्पादनको बजार सुनिश्चित हुनु र ग्रामीण आय बढ्नु पनि समृद्धिका आधार हुन्। राष्ट्रिय विकासको उपलब्धि गाउँ, किसान र पशुपालकसम्म पुग्दा मात्र त्यसले जनजीवनमा ठोस अर्थ राख्छ।

ह्वाङछीहाईको सिमसार संरक्षण, हरित गणनाशक्तिको विस्तार र स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने पहल एउटै विकास दृष्टिकोणका फरक पक्ष हुन्। एउटाले प्राकृतिक सम्पदा जोगाउँछ, अर्कोले डिजिटल अर्थतन्त्रका लागि नयाँ क्षमता निर्माण गर्छ, तेस्रोले स्थानीय समुदायको आय र जीवनस्तर उकास्छ। यी विषयलाई एउटै भ्रमण र नीतिगत प्राथमिकताभित्र समेट्नु योजनाबद्ध शासन र केन्द्रीय नीतिलाई स्थानीय कार्यान्वयनसँग जोड्ने क्षमताको उदाहरण हो।

सी चिनफिङको नेतृत्वले चीनको विकास बहसमा प्रकृति संरक्षणलाई परिधिबाट केन्द्रमा ल्याएको छ। आर्थिक वृद्धि र पारिस्थितिक संरक्षणलाई परस्पर विरोधी ठान्ने पुरानो दृष्टिकोणभन्दा अघि बढेर चीनले दुवैलाई एउटै दीर्घकालीन राष्ट्रिय लक्ष्यका रूपमा अघि सारेको छ। ताल पुनर्जीवित गर्ने, जैविक विविधता जोगाउने, हरित गणनाशक्ति निर्माण गर्ने र स्थानीय जनताको आय बढाउने दिशालाई एउटै विकास सूत्रमा बाँध्नु यही नेतृत्वको विशेषता हो।

उलानचाबको निरीक्षणले चीनको हरित विकास नीति घोषणामा मात्र सीमित छैन भन्ने सन्देश दिन्छ। यसले कानुनी संरक्षण, वैज्ञानिक पुनःस्थापना, डिजिटल पूर्वाधार र जनताको जीविकालाई एकअर्कासँग जोड्ने कार्यदिशा प्रस्तुत गर्छ। प्रकृतिको संरक्षण गर्दै आधुनिक अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने र विकासको लाभ स्थानीय समुदायसम्म पुर्‍याउने यो दृष्टिकोण आजको विश्वका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छ। सी चिनफिङले अघि सारेको मार्ग चीनको राष्ट्रिय आवश्यकतामा आधारित छ, तर यसको मूल पाठ व्यापक छ : दीर्घकालीन समृद्धि प्रकृतिसँगको सन्तुलन, दूरदर्शी योजना र जनताको जीवनमा पुग्ने विकासबाट निर्माण हुन्छ।