इजरायल र इरानबीच बढ्दो द्वन्द्वले क्षेत्रिय संकट र वैश्विक चिन्ता जनायो

# संकेत किराँती

१४ जुन २०२५, मध्यपूर्व क्षेत्र अभूतपूर्व उथलपुथलमा परेको छ। इजरायलले “अपरेशन राइजिङ लायन” नामक विशाल पूर्वघाती हमला सञ्चालन गर्दै इरानी आणविक सुविधा, सैन्य अड्डा र शीर्ष नेतृत्वलाई निशाना बनायो। यस हमलामा इरानका शीर्ष सैन्य कमाण्डरहरू र आणविक विज्ञहरू सहित ७० भन्दा बढी मानिसहरू मारिए। यसको प्रतिक्रियामा तेहरानले प्रतिशोधात्मक मिसाइल प्रहार गर्दै कम्तीमा चार इजरायली मारिए र दर्जनौं घाइते भए। दशकौंदेखिका यी दुई प्रतिद्वन्द्वी बीचको यो सबैभन्दा प्रत्यक्ष र तीव्र सैन्य द्वन्द्वले यो क्षेत्रमा ठूलो युद्धको आशंका बढाएको छ, जसले वैश्विक शक्तिहरूलाई पनि प्रभावित गर्न सक्छ।

इजरायलले अमेरिका निर्मित एफ-३५, एफ-१५ र एफ-१६ लडाकु विमानहरू सहित २०० भन्दा बढी युद्धक जहाज तैनाथ गरी इरानभरि १५० भन्दा धेरै हमला गर्यो। यसले नतान्ज युरेनियम समृद्धिकरण केन्द्रको महत्त्वपूर्ण स्थान नष्ट गर्यो। फोर्दो आणविक सुविधालाई क्षति पुर्यायो र आईआरजीसी प्रमुख कमाण्डर हुसेन सलामी, सशस्त्र बलका प्रमुख जनरल मोहम्मद बागेरी र एयरस्पेस कमाण्डर आमिर अली हाजिजादे जस्ता उच्चपदस्थ व्यक्तित्वहरूको हत्या गर्यो। भूतपूर्व आणविक ऊर्जा प्रमुख फेरेडुन अब्बासी सहित कम्तीमा नौ आणविक विज्ञहरू पनि मारिए। प्रतिक्रियास्वरूप इरानले इजरायलतर्फ २०० वटा बलिस्टिक मिसाइलहरू प्रहार गर्याे। जसले इजरायलको “आयरन डोम” रक्षा प्रणाली भेद्दै तेल अभिभ, रामात गान र रिशोन लेजियनका आवासीय क्षेत्रहरूमा आक्रमण गर्यो। यसले ४१ इजरायली घाइते भए, भवनहरू ध्वस्त भए र हजारौं मानिसहरू बम आश्रयस्थलमा पस्न बाध्य भए। इरानका सर्वोच्च नेता अयातुल्लाह अली खामेनेईले “कडा सजाय” को चेतावनी दिए भने इजरायली रक्षामन्त्री इस्राएल क्याट्जले हमला जारी रहेमा “तेहरान जल्नेछ” भनेर धम्की दिए।

इरानको अर्ध-सरकारी तस्निम समाचार एजेन्सीले दाबी गरेको छ कि उनको वायुसुरक्षाले दुईवटा इजरायली एफ-३५ स्टेल्थ जेट झारेका छन् र एक महिला पाइलट पनि पक्राउ परिन्। तर इजरायलले यो रिपोर्ट “पूर्ण आधारहीन” भन्दै खारेज गर्यो। दुवै राष्ट्रहरूले आफ्नो आकाशीय सीमा बन्द गरेका छन्, जसले ३,००० भन्दा बढी उडानहरू प्रभावित भएका छन्। जोर्डन र लेबनान जस्ता छिमेकी देशहरूलाई पनि यस्तै गर्न बाध्य बनाएको छ। इरानले हर्मुज जलडमरु बन्द गर्ने धम्की पनि दिएको छ, जुन तेल परिवहनको महत्त्वपूर्ण चोकपोइन्ट हो। अमेरिका, बेलायत र फ्रान्सलाई चेतावनी दिएको छ कि यदि उनीहरूले इजरायललाई सहयोग गरेभने उनीहरूका क्षेत्रीय अड्डाहरू निशाना बनाइनेछन्। नागरिक हताहतको संख्या बढ्दै गएको छ, इरानले तेहरानका आवासीय क्षेत्रमा ७८ मृत्यु र ३२० घाइते भएको रिपोर्ट गरेको छ। कब्जा गरिएको पश्चिमी तटमा, बालबालिका सहित फिलिस्तिनी नागरिकहरू मिसाइलको टुक्राबाट घाइते भए। मानवीय क्षतिले क्षेत्रीय रोषलाई बढाएको छ, इरानले इजरायललाई “युद्ध अपराध” को आरोप लगाउँदै नेतन्याहूले इरानीहरूलाई आफ्नो “दमनकारी शासन” विरुद्ध उठ्न आह्वान गरे।

वैश्विक शक्तिहरूले संकट नियन्त्रण गर्न हतार गरे। अमेरिकाले इजरायली हमलामा संलग्न नहुने दाबी गरे तर इरानी मिसाइल अवरोधमा सहयोग गर्यो। विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इजरायलको “आत्मरक्षाको अधिकार” मा बल पुर्याए भने पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई आणविक सम्झौता स्वीकार गर्न “केही बाँकीनहुनुभन्दा पहिले” आग्रह गरे। संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदले आपतकालीन बैठक बोलाएको छ र फ्रान्सले हिंसाको कारणले फिलिस्तिनी राज्य सम्बन्धी सम्मेलन स्थगित गर्यो। चीन र रूसले इजरायली आक्रमण निन्दा गरे, क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले यसलाई “तीव्र उक्साही” भनिन्। इजिप्ट, साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्स सहित अरब राज्यहरूले इजरायल विरुद्ध दुर्लभ संयुक्त निन्दा प्रस्ताव जारी गरे, जसले क्षेत्रमा गहिरिँदो फुटको संकेत दिन्छ। अमेरिका र इरानबीच आणविक वार्ता विफल भएको छ। तेहरानले वासिङ्गटनलाई साइद्धान्तिकताको आरोप लगाउँदै वार्तालाई “अर्थहीन” घोषणा गर्यो। अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीले नतान्जमा रेडियोएक्टिव लिक भएको “नियन्त्रण योग्य” भएको पुष्टि गरेको छ। तर चेतावनी दिएको छ कि क्षतिले इरानको बम निर्माणको प्रयासलाई गति दिन सक्छ। विश्लेषकहरूले चेतावनी दिए कि इजरायलद्वारा इरानको सुरक्षा तन्त्रको शिरछेदनले तेहरानलाई द्रुत आणविक हतियारीकरणतर्फ धकेल्न सक्छ।

यो द्वन्द्वले रणनीतिक परिवर्तनको संकेत दिन्छ। इजरायलको इरानी भूमिमा प्रत्यक्ष प्रहार गर्ने इच्छा, सैन्य र नागरिक नेताहरू दुवैलाई निशाना बनाउनेले दशकौंदेखिको छायाँ युद्धलाई अस्वीकार गरेको देखाउँछ। विशेषज्ञहरूले यस अभियानको उद्देश्य इरानी आणविक क्षमताहरू नष्ट गर्ने र उक्साहट बढेको प्रोक्सी द्वन्द्वपछि इजरायली निवारक शक्ति पुनर्स्थापना गर्ने रहेको बताए। तर हाजिजादे जस्ता व्यक्तिहरूको हत्या (इरानी मिसाइल कार्यक्रमका वास्तुकार) ले हिजबुल्लाह वा हुथी शक्तिहरू मार्फत असीमित प्रतिशोध जनाउन सक्छ। दुवै पक्षले दीर्घकालीन अभियानको प्रतिज्ञा गरेका छन्, गलत अनुमानको जोखिम अत्यधिक छ। दीर्घकालीन व्यवधानको आशंकामा तेलको मूल्य चढ्यो, र संयुक्त राष्ट्रले चेतावनी दिएको छ कि क्षेत्रले गहिरो द्वन्द्वको बोझ बोक्न सक्दैन। तेल अभिभ र तेहरानमा विस्फोटहरूको गुञ्जन बढ्दै गर्दा, विश्वले कुनै निकास नभएको युद्धको लागि तयारी गरिरहेको छ। पोप लियो चौधौँले शान्तिको अपील गरे, भने नेटोका महासचिवले आणविक जोखिमलाई तुच्छ ठाने तर “कठिन दिनहरू” आउन सक्ने स्वीकार गरे। अहिलेसम्म, प्रतिशोधको चक्र जारी छ, जहाँ नागरिकहरूले सबैभन्दा बढी मूल्य तिरिरहेका छन् , यस्तो द्वन्द्वले जसले मध्यपूर्वलाई पुनर्परिभाषित गर्नसक्छ।