अतीत र भविष्य बीच आइल्यान्डकाे कथा

# अविनाश शर्मा

विश्वका विभिन्न स्थानहरूले अनौठो प्राकृतिक र सांस्कृतिक विशेषताहरूलाई प्रदर्शित गरेको छ। यस्तै एउटा अनौठो स्थान विश्वका दुई टापुहरू छन् जुन एकअर्कासँग एकदमै नजिक रहेका छन्। यी दुई टापुहरू, येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड आइल्यान्ड र टुमोरो’s बिग डाइओमेड आइल्यान्ड, अति नजिकको स्थानमा स्थित छन्, मात्र ५ किलोमिटरको दूरीमा। तर यी टापुहरूको विशेषता मात्र दूरीमा छैन, यसको भूगोलिक र समयको अन्तरले पनि यसलाई विशिष्ट बनाउँछ।

यी दुई टापुहरू, एक अमेरिकी क्षेत्रमा र अर्को रूसको क्षेत्रमा छन्। यी टापुहरू बेरिङ सिड (Bering Strait) नामक समुद्रले अलग गरेको छ, जुन अमेरिकाको अलास्का र रूसको चुक्ची प्रायद्वीपको बीचमा अवस्थित छ। यो समुद्र अति चिसो र जाडो हुन्छ, र शीतकालमा, समुद्र जमेर पङ्गो (frozen) बन्न सक्छ, जसले यी दुई टापुहरूको बीचमा यात्रा गर्न सजिलो बनाउँछ। यही कारणले गर्दा, शीतकालमा मानिसहरूले यी दुई टापुहरूबीचको यात्रा पङ्गो पानीबाट हिँडेर गर्न सक्दछन्। यो एक अद्भुत दृश्य र अनुभव हो, जहाँ तपाईं एक घण्टाभित्र एक टापुबाट अर्को टापुमा पुग्न सक्नुहुन्छ।

यद्यपि यी टापुहरूको दूरी केवल ५ किलोमिटर छ, तर यी बीचको समयको अन्तर अद्भुत छ। येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड आइल्यान्ड र टुमोरो’s बिग डाइओमेड आइल्यान्ड बीचको प्रमुख भिन्नता भनेको समय क्षेत्र (time zone) हो। यी दुई टापुहरू अन्तर्राष्ट्रिय मिति रेखा (International Date Line) को विभिन्न पक्षमा अवस्थित छन्। येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड अमेरिकामा पर्छ, जबकि टुमोरो’s बिग डाइओमेड रूसमा पर्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मिति रेखा, पृथ्वीको १८० डिग्री रेखामा फैलिएको एक काल्पनिक रेखा हो जसले दिन र रातको अन्तरलाई निर्धारण गर्छ। यो रेखा संसारका दुई भागहरूलाई पृथक पार्छ र यसका कारण विभिन्न स्थानहरूमा समयको ठूलो भिन्नता देखिन्छ। येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड र टुमोरो’s बिग डाइओमेड का बीचको समयको भिन्नता २२ घण्टाको छ। यस अर्थमा, यी टापुहरूलाई “Yesterday” र “Tomorrow” का रुपमा नामित गरिएको छ।

कल्पना गर्नुहोस् कि तपाईं १०:०० बजे बिहानमा यात्रा सुरु गर्नुहुन्छ र लगभग एक घण्टामा अर्को टापुमा पुग्न अपेक्षा गर्नुहुन्छ। तर, जब तपाईं दोस्रो टापुमा पुग्नुहुन्छ, तपाईंलाई आश्चर्यजनक रूपमा समयको असमञ्जस देखिन्छ। यदि तपाईं येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड टापुबाट टुमोरो’s बिग डाइओमेड टापुमा जानुभयो भने, तपाईंको घडीमा २२ घण्टाको अन्तर देखिनेछ। तपाईंले एक दिन अघि वा पछि भएको समयको अनुभव गर्नुहुनेछ। यो कुनै सामान्य समय सम्भाव्य रेखा (linear timeline) को साथको अनुभव होइन, बरु यो दुई दुनियाँहरूको बिचको एक अद्वितीय अनुभूति हो। यसरी समयको भिन्नताले एकै यात्रा भित्र अतीत र भविष्यको भावना उत्पन्न गर्दछ।

यद्यपि यी टापुहरूको भौगोलिक स्थिति र समयको अन्तरले यसलाई अनौठो बनाउँछ, यी टापुहरूको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्व पनि उत्तिकै गहिरो छ। येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड र टुमोरो’s बिग डाइओमेड का स्थानीय आदिवासी जनजातिहरू, जसलाई ‘इनोपियन’ (Inupiat) र ‘चुक्ची’ (Chukchi) भनिन्छ, यी क्षेत्रमा हजारौं वर्षदेखि बसोबास गर्दै आएका छन्। यी समुदायहरूको जीवनशैली समुद्र र आकाशसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ। उनीहरूको संस्कृति र परम्परा समुद्रको वरिपरि घुम्ने, शिकार गर्ने र माछा मार्ने कार्यमा आधारित छ।

यस क्षेत्रको ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट हेर्दा, येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड र टुमोरो’s बिग डाइओमेडको बीचमा हुने राजनीतिक विभाजन पनि महत्त्वपूर्ण छ। यी टापुहरू सन् १९४० को दशकदेखि एक महत्वपूर्ण भौगोलिक र राजनीतिक स्थान बने। द्वितीय विश्वयुद्धपछि, यो क्षेत्र शीतयुद्धको एक भागको रूपमा उभिएको थियो र रूस र अमेरिकाको बीचको द्वन्द्व र तनावको प्रतीक बन्यो। यस क्षेत्रमा सीमा र समयको अन्तरले दुश्मनहरूको बीचको विभाजनलाई झल्काउँछ, जुन अझै पनि विश्व राजनीति र भू-राजनीतिक परिप्रेक्ष्यमा महत्त्वपूर्ण छ।

वर्तमान समयमा, यी टापुहरूको बीचको यात्रा एक रोमाञ्चक र अद्भुत अनुभव हो, तर भविष्यमा यिनीहरूको भौतिक र समय सम्बन्धी विशेषताहरूका बारेमा केही नयाँ सम्भावनाहरू खुल्न सक्छन्। समयको अन्तर र भूगोलको अवस्थितिमा भएका अनौठो परिवर्तनहरूले नयाँ प्रकारको पर्यटन र शोधको सम्भावनाहरूलाई जन्म दिन सक्छ। यस क्षेत्रको अध्ययनले अन्तर्राष्ट्रिय मिति रेखा र समयको अवधारणामा नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गर्न सक्छ।

पङ्गो जमेको समुद्रको माध्यमबाट यात्रा गर्नका लागि व्यावसायिक र विज्ञानका दृष्टिकोणले पनि महत्वपूर्ण पाटो प्रस्तुत गर्न सक्छ। शीतकालीन समयावधिमा यी टापुहरूबीचको यात्रामा थप शोध र अध्ययन गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ। यस्ता अनौठा प्राकृतिक घटनाहरूले भविष्यमा विज्ञान र प्रौद्योगिकीको विकासलाई नयाँ दिशा दिन सक्छ।

येस्टरडेज़ लिट्ल डाइओमेड र टुमोरो’s बिग डाइओमेड टापुहरू केवल एक भूगोलिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणबाट मात्र महत्त्वपूर्ण छैनन्, यी टापुहरूको समय र स्थानको बीचको अनौठो अन्तरले यसलाई एक अद्वितीय अनुभव बनाउँछ। यी टापुहरूको यात्रा गर्दा, एकै समयमा अतीत र भविष्यको अनुभूति हुन्छ। यही अनौठो र रोमाञ्चक अनुभव यस क्षेत्रलाई संसारको अन्य स्थानहरूबाट पृथक बनाउँछ।