SCO सम्मेलन: चीन, भारत र नेपालको कूटनीतिक भविष्यको नयाँ मोड

# लक्की चन्द

चीनको थियाञ्चिन शहरमा आगामी 31 अगस्तदेखि 2 सेप्टेम्बरसम्म आयोजना हुने सांघाइ सहयोग संगठन (SCO) सम्मेलन विश्वका लागि ठूलो महत्व राख्दछ। यस सम्मेलनमा चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङ्ग, भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, रूसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन, पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफ, र अन्य SCO सदस्य राष्ट्र प्रमुखहरू उपस्थित हुनेछन्। नेपालका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई विशेष अतिथिका स्वरूप आमन्त्रण गरिएको छ। यो सम्मेलन SCO को प्रभाव र भविष्यका योजनाहरूमा चर्चा गर्ने अवसरको रूपमा महत्त्वपूर्ण रहेको छ।

SCO 2001 मा स्थापित भएको एक क्षेत्रीय संगठन हो जसको मुख्य उद्देश्य सदस्य राष्ट्रहरू बीच सुरक्षा, आर्थिक र सांस्कृतिक सहकार्यलाई प्रवर्द्धन गर्नु हो। यस संगठनमा मुख्यत: चीन, रूस, भारत, पाकिस्तान, कजाखस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान, उज्बेकिस्तान, अनि मध्य एशियाका अन्य राष्ट्रहरू सामेल छन्। SCO को स्वरूप र उद्देश्यको आधारमा यसले एक शक्तिशाली भू-राजनीतिक र सामरिक एकाईको रूपमा संसारको ध्यान आकर्षित गरेको छ।

चीन, भारत र रूस जस्ता मुख्य शक्ति राष्ट्रहरूको उपस्थितिले यस सम्मेलनको महत्त्व अझ बढी बढाउँछ। यी देशहरूका बीचको राजनीतिक, सुरक्षा र आर्थिक निर्णयहरूले विश्वसमाजको भविष्यमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्नेछ।

चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङ्ग र भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी बीचको सम्बन्ध सम्मेलनमा एक प्रमुख फोकस हुनेछ। मोदीको उपस्थितिले विशेष महत्व राख्छ, किनकि धेरै वर्षपछि भारतले SCO सम्मेलनमा भाग लिँदैछ। भारतको सामरिक र आर्थिक दृष्टिकोणले यस सम्मेलनमा भारतको भूमिका महत्वपूर्ण बनाउँछ, जसले विश्वभरको शक्ति सन्तुलनलाई असर पार्न सक्छ।

भारत र चीनबीचको द्विपक्षीय सम्बन्ध पछिल्लो समय सुधार हुँदै गएको छ, विशेष गरेर सीमा विवाद र रणनीतिक क्षेत्रमा। यस बैठकमा मोदी र चिनफिङ्गको संवादले दुई देशको समग्र सम्बन्धमा नयाँ दिशा दिन सक्छ। विशेषगरी, इजरायल-प्यालेस्टाइन युद्ध र रूस-युक्रेन युद्धका बारेमा द्विपक्षीय दृष्टिकोणको चर्चा महत्त्वपूर्ण रहनेछ।

नेपालको परिप्रेक्ष्यबाट, SCO सम्मेलनमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सहभागिता एक विशेष महत्त्व राख्छ। नेपालका लागि SCO सँगको सहकार्य विशेष रूपमा चीन र भारतसँगको द्विपक्षीय सम्बन्धका आधारमा साकारात्मक हुन सक्छ।

नेपाल र भारतबीचको लिपुलेक र लिम्पियाधुरा क्षेत्रको विवाद अझै चर्चामा छ। यस सम्मेलनमा चीन र भारतको द्विपक्षीय वार्ता यस विवादमा नयाँ मोड दिनसक्छ, विशेष गरेर जब नेपालका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको उपस्थितिमा विचार-विमर्श हुने आशा गरिएको छ। भारतको नेपालप्रति दृष्टिकोणमा सकारात्मक परिवर्तन आउँछ कि आउँदैन भन्ने प्रश्नले यथाशीघ्र उत्तर पाउनेछ।

नेपालको लागि, लिपुलेक र लिम्पियाधुराको विवादमा कुराकानी गर्ने कुनै ठूलो आवश्यकता नहुन सक्छ, किनकि नेपालको कूटनीतिक नीतिमा समानता र सम्मानका आधारमा सहयोग गर्नुपर्ने पक्षलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने कुरा हो। यसरी, नेपालका लागि SCO सम्मेलनको सन्देश एउटै छ सार्वजनिक र द्विपक्षीय सम्बन्धमा पारदर्शिता, समन्वय र समानता।

भारत र चीनबीचको द्विपक्षीय सम्बन्धलाई SCO सम्मेलनले महत्वपूर्ण दिशा दिनसक्छ। चीन र भारतको सामरिक सहयोग बृद्धि, विशेष रूपमा दक्षिण चीन सागर र हिन्द महासागरमा, यी दुई मुलुकका लागि एक साझा रणनीतिक उद्देश्यको रूप लिनसक्छ। यसको प्रभाव नेपालमा पनि पर्ने छ, किनकि नेपालको भू-राजनीतिक स्थिति यी दुई शक्तिहरूसँग गहिरो जोडिएको छ।

अर्थात, चीन र भारत बीचको द्विपक्षीय सम्बन्धले नेपालको राजनीतिक परिप्रेक्ष्यलाई प्रभावित गर्ने निश्चित छ। नेपालले दुवै देशसँगको कूटनीतिक नीतिमा एक सन्तुलित र समानताको आधारमा समन्वय गर्नुपर्ने आवश्यकता समेत आउन सक्छ।

SCO को आगामी सम्मेलनले विश्वका शक्तिशाली राष्ट्रहरू बीचमा बलियो कूटनीतिक कनेक्शन स्थापना गर्न मद्दत पुर्याउन सक्छ। चीन, भारत र रूसको मध्यस्थता र सहकार्यले अन्य सदस्य राष्ट्रहरूको लागि ठूलो आदर्श प्रस्तुत गर्नेछ। नेपालका लागि, यो सम्मेलन अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक रूपले महत्त्वपूर्ण अवसर बन्न सक्छ, जसले नेपालको विदेश नीति र रणनीतिक नीतिहरूलाई अझ स्पष्ट र सुदृढ पार्ने संभावना छ।

सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक दृष्टिले, SCO सम्मेलनले नेपालको क्षेत्रीय सशक्तिकरण र सस्तो व्यापार नीतिहरूको दिशामा नयाँ सन्देश दिन सक्छ। यस प्रकार, नेपालको कूटनीतिक भूमिका SCO सम्मेलनमा भविष्यमा आउने नीति र निर्णयमा विशेष गरी महत्त्वपूर्ण हुने सम्भावना छ।

थियाञ्चिन शहरमा हुने SCO सम्मेलन संसारभरका शक्तिशाली राष्ट्रहरूको रणनीतिक सोच र भविष्यको कूटनीतिक योजनाहरूको महत्त्वपूर्ण संकेत हुनेछ। चीन र भारतका बीचको सहयोग र प्रतिस्पर्धा, र नेपालको परिप्रेक्ष्यमा कूटनीतिक अवसरहरूको शृंखला, यस सम्मेलनको मुख्य आकर्षण हुनेछ। यस सम्मेलनको निर्णयहरू र वार्ताले दक्षिण एशियामा सशक्त राजनीतिक परिप्रेक्ष्य र कूटनीतिक समन्वयको दिशा तय गर्नेछन्।