चीन–रूस सहकार्य र बहुध्रुवीय स्थिरताको नयाँ आधार

# संकेत किराँती

रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन आइतबार बिहान थियाञ्चिन आइपुगेका छन्, जहाँ उनी २०२५ को शाङ्घाई कोअपरेसन अर्गनाइजेशन (SCO) शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुँदैछन्। यो केवल सामान्य कूटनीतिक भ्रमण मात्र होइन, वर्तमान विश्व राजनीतिक उतार–चढावबीच देखिएको गहिरो संकेत हो। २०२४ को मे महिनामा भएको राजकीय भ्रमणपछि यो दोस्रो पटक छोटो अवधिभित्र चीन आउनुले पुटिन–सीको सम्बन्धलाई अझ सुदृढ पारेको छ। विश्वमा शक्ति समीकरण फेरिँदै गरेको, सुरक्षा गठबन्धन बदलिँदै गएको र आर्थिक आपूर्ति शृङ्खला पुनर्संरचना भइरहेको अवस्थामा थियाञ्चिनमा भएको भेटघाटले बहुध्रुवीय सहकार्य, रणनीतिक सन्तुलन र क्षेत्रीय स्थिरताको सन्देश दिएको छ।

रूस SCO का संस्थापक छ सदस्यहरूमध्ये एक हो। २००१ मा स्थापना भएको यस संस्थाले सुरुवाती दिनमा आतंकवादविरुद्ध केन्द्रित भए पनि अहिले यो सुरक्षा मात्र नभई ऊर्जा, आर्थिक सहकार्य, पारवहन र व्यापक भू–राजनीतिक विषयमा छलफल गर्ने सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रीय संगठन बनेको छ। चीन र रूसले यसलाई दिशानिर्देश गर्ने प्रमुख शक्ति भएर काम गरेका छन्। त्यसैले पुटिनको यसपटकको उपस्थितिले रूसले SCO मार्फत यूरेशियाली एकता र सहकार्यलाई अझै गहिरो बनाउन चाहेको देखाउँछ।

द्विपक्षीय दृष्टिले पनि चीन–रूस सम्बन्ध आजसम्मकै उत्कृष्ट अवस्थामा पुगेको बताइन्छ। यो केवल कूटनीतिक भनाइ मात्र होइन, व्यवहारमै पुष्टि भएको तथ्य हो। पुटिनसँगै आएको ठूलो प्रतिनिधिमण्डल तीन उपप्रधानमन्त्री, दसभन्दा बढी मन्त्री र प्रमुख कम्पनीका प्रतिनिधिहरू यसपटकको भ्रमण केवल प्रतीकात्मक नभई व्यावहारिक परिणाम ल्याउने उद्देश्यले भएको हो भन्ने देखाउँछ। ऊर्जा, प्रविधि, पूर्वाधार, रक्षा र संस्कृतिसम्मका क्षेत्रमा सहयोगलाई थप संरचनागत रूप दिने तयारी यसबाट झल्किन्छ।

यस भ्रमणको बहुपक्षीय प्रभाव मुख्यतः SCO भित्र देखिन्छ। यस संगठनले परमाणु शक्ति भएका मुलुकदेखि लिएर विशाल जनसंख्या र रणनीतिक मार्ग नियन्त्रण गर्ने मुलुकलाई एउटै छातामुनि ल्याएको छ। भारत, पाकिस्तान, इरान, मध्य एसियाका गणराज्यहरू सबै यसमा सदस्य छन्। त्यसैले यसले सानो वा मध्यम आकारका राष्ट्रलाई पनि विकास र सुरक्षाका अवसर दिन्छ। पुटिनको उपस्थिति यसलाई अझ विश्वसनीय बनाउँदैछ। पश्चिमी शक्तिद्वारा निर्देशित संस्थाको विकल्पका रूपमा SCO को विकास हुनु, सार्वभौमिकताको सम्मान र आपसी सहयोगलाई जोड दिनु आजको अस्थिर विश्वमा सकारात्मक कदम हो।

पुटिनले थियाञ्चिनपछि बेइजिङमा आयोजना हुने दोस्रो विश्वयुद्ध (चिनियाँ जनताको जापानी आक्रमणविरुद्धको युद्ध र विश्वव्यापी फासीवादविरोधी युद्ध) को ८०औँ विजय दिवस कार्यक्रममा समेत सहभागी हुनेछन्। यसले चीन–रूसबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई पुनः स्मरण गराउँछ। दुवै मुलुकले दोस्रो विश्वयुद्धमा ठूलो बलिदान गरेका थिए। त्यसलाई सम्झिँदै आजको सहकार्यलाई नैतिक र ऐतिहासिक आधार दिनु केवल विगतको सम्झना होइन, वर्तमानमा साझा दृष्टिकोण बलियो बनाउने अभ्यास हो।

आर्थिक दृष्टिले पनि यो भ्रमण विशेष अर्थपूर्ण छ। आज विश्व आपूर्ति शृङ्खला विभाजन र ‘डिकप्लिङ’ को दबाबमा छ। पश्चिमी प्रतिबन्ध र व्यापार युद्धका कारण रूस र चीन दुवै प्रभावित भएका छन्। त्यसैले दुवै मुलुकले वैकल्पिक आर्थिक संरचना बनाउन गति दिएका छन्। ऊर्जा निर्यातदेखि रेलमार्ग विस्तार, कृषि–उत्पादनदेखि स्थानीय मुद्रामा व्यापार गर्नेसम्मका विषयमा सहकार्य अगाडि बढिरहेको छ। पुटिनको ठूलो आर्थिक टोलीले यसपटक ठोस सम्झौताहरू अघि बढाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। यो अलगाव होइन, बरु यूरेशियाली विकासलाई दीर्घकालीन रूपमा सुनिश्चित गर्ने प्रयास हो।

SCO शिखर सम्मेलनको कार्यसूचीमा सुरक्षा सहयोग, कनेक्टिभिटी र दिगो विकासलाई जोड दिइने सम्भावना छ। यसमा रूसको भूमिका अझै महत्त्वपूर्ण हुन्छ, विशेषतः मध्य एसियामा आतंकवाद र चरमपन्थी गतिविधिबाट स्थिरता सुनिश्चित गर्ने सन्दर्भमा। चीनको “बेल्ट एन्ड रोड” पहल र रूसको सुरक्षा ग्यारेन्टी मिल्दा साना राष्ट्रहरूले विकास र सुरक्षालाई सन्तुलित रूपमा अनुभव गर्नेछन्।

वैश्विक राजनीति हेर्दा, चीन–रूस सहकार्यलाई कतिपयले पश्चिमविरुद्धको गठबन्धनका रूपमा चित्रण गर्ने गर्छन्। तर वस्तुतः यो सहकार्य प्रतिस्पर्धा होइन, साझा दृष्टि हो—जहाँ कुनै एक देशको प्रभुत्व नभई बहुध्रुवीय सन्तुलनलाई प्राथमिकता दिइन्छ। पुटिनको यसपटकको भ्रमण पनि त्यही सन्देश दिन केन्द्रित छ।

यसको सकारात्मक प्रभाव क्षेत्रीय स्तरमै मात्र सीमित छैन। दक्षिण एसियामा स्थिर चीन–रूस सम्बन्धले भारत, पाकिस्तान वा अफगानिस्तानसम्बन्धी जटिल मुद्दामा पनि सन्तुलित दृष्टिकोण ल्याउन सक्छ। मध्य एसियामा रूसको सुरक्षात्मक भूमिका र चीनको लगानी मिल्दा दिगो विकासको आधार तयार हुन्छ। इरानजस्ता नयाँ सदस्यका लागि ऊर्जा र व्यापार सहकार्यमा थप अवसर खुल्छ।

अन्ततः, थियाञ्चिन भ्रमण स्थिरताको सन्देश हो। जब विश्व अस्थिरताबाट ग्रस्त छ, तब चीन र रूसले सहकार्य, संस्थागत एकता र साझा स्मृतिलाई जोड दिएर नयाँ बाटो देखाइरहेका छन्। यो केवल दुई मुलुकबीचको सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउने मात्र होइन, सम्पूर्ण यूरेशियाली क्षेत्रलाई शान्ति, सन्तुलन र सहकार्यको दिशातर्फ धकेल्ने कदम हो।

निष्कर्ष, २०२५ को SCO शिखर सम्मेलनमा पुटिनको सहभागिता औपचारिक मात्र होइन, रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण छ। यसले चीन–रूस सम्बन्धलाई विश्वकै सबैभन्दा स्थिर, परिपक्व र भविष्यमुखी साझेदारीका रूपमा पुष्टि गरेको छ। SCO भित्रको सहकार्य, ऐतिहासिक स्मृतिको सम्मान, आर्थिक एकीकरण र सुरक्षा सहयोगमार्फत दुवै मुलुकले बहुध्रुवीय विश्वलाई स्थिर र सकारात्मक बनाउन योगदान गरिरहेका छन्। यही हो थियाञ्चिन सन्देशको सार जब ठूला मुलुकहरू आपसी सम्मान र रणनीतिक दूरदृष्टिमा आधारित भएर अघि बढ्छन्, तब तिनीहरू सम्पूर्ण क्षेत्रीय र वैश्विक शान्तिको आधारशिला बन्न सक्छन्।