अमेरिकी जहाज विरुद्धको बन्दरगाह शुल्क

# फु यू हाई

चीनको यातायात मन्त्रालयले मंगलबार (अक्टोबर १०) देखि अमेरिकी उद्यम, संस्था तथा व्यक्तिहरूद्वारा स्वामित्व वा सञ्चालित जहाजहरूमा विशेष बन्दरगाह शुल्क लागू गर्ने १० बुँदे उपाय घोषणा गरेको छ। यो कदम अमेरिकाले आफ्नो ‘धारा ३०१’ जाँच अन्तर्गत चिनियाँ जहाजहरूमा थप बन्दरगाह शुल्क लगाएपछि आएको हो। चीनले यसलाई आफ्नो समुद्री उद्योग तथा उद्यमहरूको वैध अधिकार र हितको रक्षा गर्ने, साथै अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री यातायातमा निष्पक्ष प्रतिस्पर्धाको वातावरण कायम राख्ने एक न्यायोचित र रक्षात्मक उपाय बताएको छ।

नयाँ उपायहरू अत्यन्त व्यापक र सूक्ष्म रूपमा तयार गरिएका छन्। विशेष बन्दरगाह शुल्कको दायरामा तलका जहाजहरू पर्छन्:

· अमेरिकी उद्यम, संस्था वा व्यक्तिहरूद्वारा स्वामित्व वा सञ्चालित जहाजहरू।
· त्यस्ता संस्थाहरू, जसमा अमेरिकी हितधारकहरूको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष २५% वा सोभन्दा बढी स्वामित्व छ।
· सबै अमेरिकी झण्डा प्रयोग गरिएका जहाजहरू।
· अमेरिकामा निर्मित सबै जहाजहरू।

यसरी, केवल अमेरिकी कम्पनीको जहाजमात्र होइन, तर अमेरिकी पूँजी संलग्न भएका तेस्रो राष्ट्रका जहाजहरू पनि यसको दायरामा पर्न सक्छन्। यसले चीनको उपायको रणनीतिक गहिराइलाई देखाउँछ।

चीनले आफ्नो उद्योगलाई क्षति नपुर्याउने र सम्भावित असरलाई न्यूनीकरण गर्ने प्रयास गरेको छ। चीनमा निर्मित जहाजहरू, मर्मत सम्भारका लागि खाली जहाजहरू, र अन्य छुट्टै तोकिएका जहाजहरूलाई यस शुल्कबाट छूट दिइनेछ।

शुल्क संरचना चरणबद्ध र दबाबपूर्ण छ। यो मंगलबारदेखि प्रति नेट टन ४०० युआन (५६ अमेरिकी डलर) बाट सुरु हुनेछ र अर्को तीन वर्षसमम प्रत्येक वर्ष अप्रिल १७ मा बढ्दै जानेछ। क्रमशः २०२६, २०२७, र २०२८ को अप्रिल १७ देखि शुल्क प्रति टन ६४० युआन, ८८० युआन, र ११२० युआन पुग्नेछ। साथै, एउटै जहाजबाट एक वर्षमा पाँच भन्दा बढी यात्राको लागि शुल्क लिइने छैन। यसले गर्दा दीर्घकालीन व्यापारिक सम्बन्धमा अनिश्चितता र दबाबको वातावरण निर्माण हुनेछ।

उपायहरू कार्यान्वयनमा कडा र स्पष्ट छन्। जहाजमालिक वा उसको प्रतिनिधिले जहाजको चीनको बन्दरगाहमा आगमनभन्दा सात दिन अगाडि नै सम्बन्धित जानकारी दिनु र शुल्क तिर्नु पर्नेछ। गन्तव्य बन्दरगाहको समुद्री प्रशासनले सबै जानकारी प्रमाणित गर्नेछ। शुल्क नतिर्ने वा जानकारी गोप्याउने जहाजहरूले चीनको बन्दरगाहमा प्रवेश/निकासीको लागि अनुमति पाउने छैनन् र अर्को पटक बन्दरगाह प्रयोग गर्नुअघि बाँकी रकम तिर्नुपर्नेछ।

चीनको यो कदम केवल एक साधारण प्रतिशोध भन्दा बढी हो। यो विवादको समाधानको लागि दबाब सिर्जना गर्ने एक सुन्देश रणनीति हो।

1. न्यायोचितताको स्थिति: चीनले आफ्नो कारबाहीलाई अमेरिकाको “विशिष्ट एकतर्फीवादी र संरक्षणवादी कारबाही” को प्रतिक्रियाको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। विश्व व्यापार संगठन (WTO) का नियम र चीन-अमेरिका समुद्री यातायात सम्झौताको उल्लंघनको आरोप लगाएर, चीनले अन्तर्राष्ट्रिय मंचमा आफ्नो कारबाहीलाई न्यायोचित ठहर्याउने प्रयास गरेको छ।
2. आर्थिक दबाब: चरणबद्ध रूपमा शुल्क बढाउने र दीर्घकालीन रूपमा लागू गर्ने योजनाले अमेरिकी समुद्री हितधारकहरूमा आर्थिक असर पार्नेछ र उनीहरूलाई आफ्नो सरकारमाथि दबाब सिर्जना गर्न प्रेरित गर्न सक्छ।
3. कूटनीतिक सन्देश: सामान्य सीमा शुल्क वा व्यापार प्रतिबन्ध भन्दा फरक, बन्दरगाह शुल्क एक सीमित तर प्रत्यक्ष लक्षित उपाय हो। चीनको स्पष्ट सन्देश छ: अमेरिकाले आफ्नो कदम फिर्ता नलिँदासम्म, चीनले पनि आफ्ना उपाय जारी राख्नेछ। चीनको गृह प्रशासनको प्रवक्ताले “अमेरिकाले आफ्नो गल्ती स्वीकार गरी कुराकानी र सल्लाहको सही बाटोमा फर्कनुपर्छ” भन्ने माग गरेका छन्।

चीनले अमेरिकी जहाजहरूमा लगाएको विशेष बन्दरगाह शुल्क दुई महाशक्तिबीचको व्यापारिक तनाबको अर्को महत्वपूर्ण अध्याय हो। यो कदम केवल राजस्व संकलन भन्दा मुख्यतया एक रणनीतिक हतियारको रूपमा देखिन्छ, जसको उद्देश्य अमेरिकी नीतिलाई पुनर्विचार गर्न बाध्य पार्नु हो। यसले चीनको व्यापारिक विवादहरूमा जवाफी कारबाही गर्न तयार रहेको र त्यसको लागि परिष्कृत र प्रभावकारी उपायहरू अवलम्बन गर्न सक्ने क्षमता रहेको देखाउँछ। अब अमेरिकाको चालमा निर्भर गर्दछ कि यो विवाद थप तनावतर्फ जान्छ वा दुई देशबीच कुराकानीको नयाँ द्वार खुल्छ।