चीनको “गिङ्को पात” लडाकु विमान: छैटौँ पुस्तातर्फको दृढ उडान

# लक्की चन्द

हालै अनलाइनमा फैलिएका केही तस्वीरहरूले चीनको नयाँ पुस्ताको लडाकु विमान विकासबारे फेरि विश्वको ध्यान तानेका छन्। ती तस्वीरहरूमा देखिएको भनिएको विमान चीनको भनिएको छैटौँ पुस्ताको स्टेल्थ लडाकु विमान “गिङ्को पात” (Ginkgo Leaf) को दोस्रो प्रोटोटाइप भएको दाबी गरिएको छ। तस्वीरहरूको प्रामाणिकता पुष्टि नभए पनि यसले विश्वभरका सुरक्षा विश्लेषकहरूबीच गहिरो चासो र बहस उत्पन्न गरेको छ, विशेषगरी सन २०२४ को डिसेम्बरमा पहिलो पटक देखिएको प्रोटोटाइपसँग तुलना गर्दा यसमा देखिएका संरचनागत परिवर्तनका कारण हो।

इटालीको रक्षा विशेषज्ञ मिडिया The Aviationist का अनुसार यो नयाँ विमान सम्भवतः J-36 नाम दिइएको दोस्रो प्रोटोटाइप हो। यो नाम औपचारिक नभए पनि सैन्य उत्साहीहरू र विश्लेषकहरूले अनौपचारिक रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। The Aviationist ले मंगलबार प्रकाशित गरेको रिपोर्ट अनुसार नयाँ तस्वीरहरू सन २०२४ डिसेम्बर २६ मा पहिलो प्रोटोटाइपका तस्वीर सार्वजनिक भएको झण्डै १० महिनापछि देखिएका हुन्, जुन तीव्र प्रोटोटाइप निर्माण र परीक्षण चक्रको सामान्य गतिसँग मेल खान्छ।

तस्वीरमा देखिएको दोस्रो विमानले पहिलो संस्करणका केही प्रमुख विशेषता कायम राखेको छ, जस्तै टेलरहित (tailless) डिजाइन, फराकिलो फ्युजलेज, पछाडिको नियन्त्रण सतहहरू, र विशेष तीन इन्जिनको संयोजन। तर यसमा केही उल्लेखनीय सुधारहरू पनि देखिएका छन्, जस्तै हावा प्रवेश गर्ने भाग (air intake) को आकार परिवर्तन, र अवतरण गियरको पुनर्संरचना। यी परिवर्तनहरूले वायुगतिकीय दक्षता (aerodynamic efficiency) सुधारिएको र परीक्षण डेटा अनुसार सुधार गरिएको सम्भावना देखाउँछन्।

ब्राजिलस्थित Air Data News का अनुसार, दोस्रो प्रोटोटाइपमा देखिएका यी विकासले निर्माता सम्भवतः चीनको राज्यस्वामित्वको Aviation Industry Corporation of China (AVIC) उत्पादनपूर्व अन्तिम डिजाइनको नजिक पुगेको संकेत गर्न सक्छ। रिपोर्टका अनुसार यस्तो चरणमा प्रोटोटाइप परीक्षण ‘सत्यापन’ बाट ‘परिमार्जन र अनुकूलन’ तिर जान थाल्छ, जसले विमानको समग्र डिजाइन र प्रणाली एकीकरण परिपक्व हुँदै गएको जनाउँछ।

चीनले औपचारिक रूपमा यस भनिएको छैटौँ पुस्ताको विमानको घोषणा गरेको छैन, तर यसबारे संकेतहरू पहिले नै देखापरिसकेका छन्। सन २०२२ मा दक्षिण चीनको ग्वाङडोङ प्रान्तको झुहाइमा आयोजित Airshow China मा AVIC ले भविष्यका लडाकु विमानको एक अवधारणा मोडल प्रदर्शनी गरेको थियो, जसको टेलरहित डिजाइन हालको “गिङ्को पात” विमानसँग मिल्दोजुल्दो थियो। यो प्रदर्शनीले चीनको आगामी पुस्ताको स्टेल्थ प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित नियन्त्रण प्रणालीप्रतिको महत्वाकांक्षा स्पष्ट गरेको थियो।

त्यसपछि, सन २०२५ जनवरी १ मा, चीनको People’s Liberation Army (PLA) Eastern Theater Command ले जारी गरेको एक संगीत भिडियोमा गिङ्को पात र चराको दृश्य देखाइएको थियो। चीनमा गिङ्को पात दीर्घायु र पुनर्जागरणको प्रतीक मानिन्छ, जसलाई धेरैले नयाँ पुस्ताको लडाकु विमान विकाससँग रूपक रूपमा जोडेर व्याख्या गरे।

मिडिया सँगको कुराकानीमा Aerospace Knowledge पत्रिकाका प्रधान सम्पादक वाङ यानान (Wang Ya’nan) ले भनेका छन्, “उन्नत लडाकु विमान विकासमा प्रत्येक प्रोटोटाइपले अघिल्ला परीक्षणका अनुभव र डेटा समेट्छ। त्यसैले एकपछि अर्को संस्करणमा सुधार हुनु स्वाभाविक र आवश्यक प्रक्रिया हो।” उनले थपे, “कहिलेकाहीँ फरक–फरक डिजाइनका एकभन्दा बढी प्रोटोटाइप पनि विकास गरिन्छन्, जसबाट अन्ततः सबै मापदण्ड पूरा गर्ने उत्कृष्ट संस्करण छनोट गरिन्छ।”

यस किसिमको बहु–प्रोटोटाइप परीक्षण रणनीति प्रायः तीव्र प्रविधि नवप्रयोगमा प्रयोग गरिन्छ, जहाँ नयाँ प्रकारका इन्जिन, AI नियन्त्रण, वा अनुकूली स्टेल्थ सामग्री जस्ता प्रविधि विभिन्न संरचनामा परिक्षण गरिन्छन्। वाङका अनुसार, यसले चीनको हवाई उद्योग र अनुसन्धान क्षमताको परिपक्वता र विश्वस्तरीय स्तरमा पुग्दै गएको प्रमाणित गर्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूले यस भनिएको छैटौँ पुस्ताको विकासलाई विश्व हवाई शक्ति प्रतिस्पर्धाको सन्दर्भमा हेरेका छन्। संयुक्त राज्य अमेरिका, बेलायत, जापान लगायतका मुलुकहरूले पनि आफ्ना sixth-generation fighter परियोजना जस्तै NGAD (Next Generation Air Dominance) र GCAP (Global Combat Air Programme) अघि बढाइरहेका छन्। यी सबैको उद्देश्य कृत्रिम बुद्धिमत्ता, नेटवर्क–जडान भएका ड्रोन, अनुकूलीत इन्जिन, र अधिकतम स्टेल्थ क्षमतासहितको भविष्यको लडाकु प्रणाली निर्माण गर्नु हो। चीनले यस क्षेत्रमा प्रवेश गर्नु वा दाबी गरिनु, त्यो पनि दोश्रो प्रोटोटाइपसम्म पुग्ने अवस्थामा, पश्चिमी शक्तिहरूसँगको प्रविधिक दूरी घट्दै गएको संकेत हो।

“गिङ्को पात” को संरचनात्मक रूपले पनि चीनको प्राथमिकता स्पष्ट देखिन्छ, उच्च गति, कम रडार संकेत, र मल्टिडोमेन (multi-domain) क्षमतायुक्त लडाकु शक्ति। यसको टेलरहित डिजाइन र तीन इन्जिन संयोजनले सम्भावित रूपमा उच्च थ्रस्ट, लामो दूरी र सुपरसोनिक क्षमतालाई समर्थन गर्छ।

रणनीतिक दृष्टिले, यस विकासले चीनलाई दुई प्रमुख लाभ दिन्छ पहिलो, घरेलु स्तरमा उच्च प्रविधियुक्त विमान निर्माणमा आत्मनिर्भरता र औद्योगिक क्षमतालाई सुदृढ बनाउने; दोस्रो, अन्तर्राष्ट्रिय सन्देशका रूपमा, चीन अब केवल पछ्याउने होइन, हवाई प्रविधिमा नयाँ मानक तोक्ने राष्ट्र बन्दैछ भन्ने देखाउने।

यद्यपि यसबारे चीनको आधिकारिक पुष्टि नभए पनि, प्रोटोटाइपको तीव्र परीक्षण, सुधार, र दोश्रो संस्करणको सम्भावित अस्तित्वले चीनको हवाई रक्षा रणनीति निरन्तर गतिशील रहेको प्रमाण दिन्छ। यी घटनाक्रमहरूले एक स्पष्ट सन्देश दिन्छन् छैटौँ पुस्ताको लडाकु विमान अब केवल अवधारणा होइन, प्रतिस्पर्धाको वास्तविक मैदानमा प्रवेश गर्न थालेको छ।

अन्ततः, “गिङ्को पात” को नाम अहिले नै चीनको एरोस्पेस महत्वाकांक्षाको प्रतीक बनिसकेको छ। तस्वीरहरू वास्तविक हुन् वा होइनन्, त्यसले धेरै फरक पार्दैन वास्तविकता यो हो कि चीन आफ्नो छैटौँ पुस्ताको हवाई शक्ति निर्माणको दिशामा स्थिर, योजनाबद्ध र तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ। यदि यो दोस्रो प्रोटोटाइप प्रमाणित हुन्छ भने, यो केवल प्रविधिक उपलब्धि होइन, विश्व हवाई शक्ति सन्तुलन पुनः परिभाषित गर्ने दिशामा चीनको निर्णायक कदम हुनेछ।