अजरबैजानको परेडमा चिनियाँ HQ-9: सामरिक साझेदारी र भू-राजनीतिक संकेत
# फु यू हाई
अजरबैजानको राजधानी बाकुमा भएको सैन्य परेडमा चीनको HQ-9BE लामो दूरीको हवाई रक्षा प्रणालीको प्रदर्शनले अन्तर्राष्ट्रिय रक्षा बजारमा चीनको बढ्दो भूमिकाको एक महत्वपूर्ण संकेतक हो। यस घटनाले मात्र कुनै हथियारको बिक्री मात्र होइन, तर भू-राजनीति, सैन्य सहयोग र प्राविधिक विश्वसनीयताको जटिल इन्टरप्ले पनि हो।
HQ-9BE, जुन एयरशो चाइना २०२१ मा सार्वजनिक भएको थियो, चीनको हवाई रक्षा क्षमताको शिखर हो। चीन एयरोस्पेस साइन्स एण्ड इन्डस्ट्री कर्पोरेसन (CASIC) का प्रवक्ता वंग वेनगंगका अनुसार, यसले स्टील्थ विमान र सामरिक ब्यालिस्टिक मिसाइल जस्ता उच्च मूल्यका लक्ष्यहरू अवरोधन गर्न सक्छ। यसको मुख्य विशेषताहरूमा बहु-मिशन क्षमता (हवाई लक्ष्य र मिसाइल दुवै विरुद्ध), व्यापक संचालन क्षेत्र, बहु-लक्ष्य अवरोधन क्षमता, र अन्य मध्यम र छोटो दूरीका हवाई रक्षा प्रणालीहरूलाई कमान्ड गर्ने सक्षमता पर्दछन्। अजरबैजान जस्तो देशको लागि, जसले हालैको युद्धमा आधुनिक हवाई हतियारको महत्व देखेको छ, HQ-9BE जस्तो प्रणालीले यसको हवाई रक्षा ढोकालाई कायम रूपमा मजबूत बनाउँछ र क्षेत्रीय हवाई शक्तिहरू विरुद्ध एक विश्वसनीय रक्षा चक्र प्रदान गर्दछ।
अजरबैजानमा HQ-9BE को प्रदर्शन एक अलग घटना होइन। यो चिनियाँ सैन्य उपकरणहरूको लागि बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताको एउटा चलनको भाग हो। यसै वर्ष सेप्टेम्बरमा, सर्बियाले आफ्नो सैन्य परेडमा चीनका HQ-22 र HQ-17AE हवाई रक्षा प्रणालीहरू प्रदर्शन गरेको थियो। साथै, अजरबैजानको परेडमा चीन र पाकिस्तानले सह-विकास गरेको JF-17 थन्डर लडाकू जेटको उपस्थितिले चीनको रक्षा उद्योगको वैश्विक पुग्न सक्ने क्षमतालाई बलियो बनाएको छ। एयरोस्पेस नलेज पत्रिकाका प्रमुख सम्पादक वंग यानानले यसलाई “अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता” को रूपमा वर्णन गरेका छन्। उनको तर्क अनुसार, यसको मुख्य कारण चिनियाँ उपकरणहरूको वास्तविक प्रदर्शन हो। HQ-9 जस्ता प्रणालीहरूले आधुनिक युद्धका आवश्यकताहरू, जस्तै ब्यालिस्टिक मिसाइल र स्टील्थ प्रविधिको अवरोधन गर्ने क्षमता प्रमाणित गरेका छन्। यस प्रदर्शनले गर्दा नै अन्य देशहरू चिनियाँ हथियारहरूप्रति आकर्षित हुदैछन्।
अजरबैजानले HQ-9 किनेको औपचारिक रूपमा चीन वा अजरबैजानले घोषणा गरेको छैन। तर, परेडमा यसको प्रदर्शनले स्पष्ट राजनीतिक र सामरिक संकेत पठाउँछ। यसले अजरबैजानको परम्परागत आपूर्तिकर्ता बाट विविधता ल्याउने इच्छा र चीनसँग रणनीतिक नजिकिएको देखाउँछ। चीनले यस विषयमा सतर्क र जिम्मेवार दृष्टिकोण अपनाएको छ। चीनका रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता झांग जियाओगंगले भनेका छन्, “चीन सैन्य उत्पादन निर्यातप्रति सावधान र जिम्मेवार दृष्टिकोण राख्दछ। हामी शान्तिप्रिय देशहरूसँग आधुनिकीकरणको नवीनतम उपलब्धिहरू साझा गर्न तथा क्षेत्र र यसभन्दा परको शान्ति र स्थिरता संयुक्त रूपमा कायम राख्न इच्छुक छौं।” यस कुराले चीनको भू-राजनीतिक प्रभाव बढाउने उपकरणको रूपमा हथियार निर्यातलाई प्रयोग गर्ने आरोपहरूलाई जवाफ दिने प्रयास गरेको छ।
अजरबैजानको परेडमा HQ-9BE को उपस्थितिले केवल एक सैन्य उपकरणको कार्यसम्पादन मात्र होइन, बरु यो एक ठूलो भू-राजनीतिक तस्वीरको भाग हो। यसले चीनको रक्षा उद्योगको परिपक्वता, जसअन्तर्गत उच्च-गुणस्तर, प्रतिस्पर्धी र विश्वसनीय सामरिक हतियारहरू बनाउने र बेच्ने क्षमता समावेश छ, लाई संकेत गर्दछ। साथै, अजरबैजान, सर्बिया जस्ता देशहरूसँगको सैन्य सहयोगले चीनले परम्परागत पश्चिमी प्रभुत्व भएको क्षेत्रमा आफ्नो पहुँच बढाइरहेको छ। अन्त्यमा, अजरबैजानले HQ-9 जस्तो शक्तिशाली हवाई रक्षा प्रणाली हासिल गरेपछि काकेशस क्षेत्रको सैन्य सन्तुलनमा परिवर्तन आउन सक्छ। यसरी, बाकुको सडकमा रोलिङ्ग गरेको HQ-9 मिसाइल प्रणाली चीनको “सैन्य-नागरिक एकीकरण” को रणनीति र “बेल्ट एण्ड रोड” पहलकदमी अन्तर्गत सुरु भएको नयाँ सामरिक साझेदारीको एक शक्तिशाली प्रतीक हो।
