चीनको नयाँ विमानवाहक जहाज ‘फुजियन’: एक विश्लेषण

# संकेत किराँती

चीनको पहिलो इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक क्याटापल्ट युक्त विमानवाहक जहाज ‘फुजियान’ ले आफ्नो गृहपोत बन्दरगाह सान्या, हाइनानमा आधिकारिक रूपमा कमिसन पाएपछि चीनको नौसेनाको रणनीतिक अभिवृद्धिले अन्तर्राष्ट्रिय चासाेलाई केन्द्रित गरेको छ। यसले चीनको नौसेनिक क्षमतामा एक ऐतिहासिक छाल प्रतिनिधित्व गर्दछ, जसले गर्दा देशको समुद्री शक्ति निर्माणको दिशामा एक महत्वपूर्ण माइलस्टाेन रेखाङ्कित गरिएको छ।

‘फुजियान’ को लागि सान्याको चयनले दक्षिण चीन सागरको रणनीतिक महत्वलाई रेखाङ्कित गर्दछ। यस क्षेत्रमा चीनको समुद्री दावीहरू रहेका छन् र यो महत्वपूर्ण समुद्री मार्गहरूको केन्द्रविन्दुमा पर्दछ। सान्या आफैंमा एक सुदृढ नौसेना अड्डा हो, जसले आधुनिक विमानवाहक जहाजलाई आवश्यक पर्ने सम्पूर्ण सहयोगी ढाँचा प्रदान गर्दछ। यस रणनीतिक स्थानले ‘फुजियान’ लाई दक्षिण चीन सागरमा चीनको उपस्थिति र क्षमतालाई पर्याप्त रूपमा बढाउने अपरिहार्य भूमिका खेल्नेछ।

PLA नौसेनाका प्रवक्ता लेंग गुवोवेइले जे-३५, जे-१५टी, जे-१५डी लडाकू जेटहरू, केजे-६०० निश्चित पखेटा प्रारम्भिक चेतावनी विमान, र जेड-२० श्रृंखलाका हेलिकप्टरहरू सहित विमानहरूको विकास र परीक्षण नियोजन अनुसार अगाडि बढिरहेको बताए। यी विमानहरू ‘फुजियन’ को युद्ध क्षमताको आधारस्तम्भ हुनेछन्। इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक क्याटापल्टले गर्दा यसले विविध प्रकारका विमानहरू, भारी हतियार भारहरू र अधिक द्रुत विमान उडान दरहरू सञ्चालन गर्न सक्नेछ, जसले गर्दा यसको प्रहरी क्षमता पर्याप्त रूपमा बढ्नेछ।

कमीशन पश्चात ‘फुजियान’ ले गहिरो परीक्षण जारी राख्नेछ, जसले गर्दा यसको प्लेटफर्म स्थिरता र विभिन्न प्रणालीहरूको विश्वसनीयता प्रमाणित हुनेछ। यसको पछि विमान अनुकूलन र सामूहिक प्रशिक्षण जस्ता जटिल कार्यहरू सुरु हुनेछन्। यी चरणहरूले नौसेनालाई वास्तविक युद्ध परिस्थितिमा विमानवाहक समूहलाई प्रभावकारी ढंगले सञ्चालन गर्न आवश्यक अनुभव र ज्ञान प्रदान गर्नेछन्।

‘फुजियान’ को उदय विश्वव्यापी रूपमा विमानवाहक क्षमताको पुन: प्रसारको संदर्भमा हेरिनुपर्छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नो उन्नत ‘फोर्ड’ श्रेणीका विमानवाहक जहाजहरू तैनाथ गरिरहेको छ, भारतले आफ्नो तेस्रो विमानवाहक जहाज निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ, र युनाइटेड किंगडमले आफ्नो ‘क्वीन एलिजाबेथ’ श्रेणीका जहाजहरू सञ्चालन गरिरहेको छ। यसबीच, चीनले आफ्नो विमानवाहक कार्यक्रममा ठूलो गतिले प्रगति गरिरहेको छ।

प्रवक्ता लेंगले स्पष्ट रूपमा व्यक्त गरे कि चीनको सैन्य विकास कुनै पनि देश वा विशेष लक्ष्यविना राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, सुरक्षा र विकास हितहरूको सुरक्षा गर्न मात्र केन्द्रित छ। उनले चीनको शान्तिपूर्ण विकास र रक्षात्मक राष्ट्रिय नीतिमा पनि जोड दिए। तथापि, ‘फुजियान’ जस्ता उन्नत सैन्य प्लेटफर्महरूको उपस्थितिले क्षेत्रीय सन्तुलनमा परिवर्तन ल्याउने अपरिहार्य छ, र यसले चीनको नौसेनिक क्षमतालाई अझ बढाउनेछ।

‘फुजियान’ विमानवाहक जहाजको कमीशनिंगले चीनको नौसेनाको विकासमा एक महत्वपूर्ण कदम हो। यसले केवल प्रविधिक उत्कृष्टता मात्र होइन, तर चीनको परसम्मको समुद्री महत्वाकांक्षाको पनि प्रतीक हो। जबकि चीनले आफ्नो रक्षात्मक उद्देश्य र शान्तिपूर्ण विकासको बारेमा स्पष्ट रूपमा बताएको छ, ‘फुजियान’ को सञ्चालनले एशिया-प्रशान्त क्षेत्रमा सैन्य सन्तुलनमा स्थानान्तरणलाई जनाउँछ, जसले गर्दा क्षेत्रीय शक्तिहरूले आफ्नो रणनीतिहरू पुन: मूल्याङ्कन गर्न बाध्य हुनेछन्। आगामी वर्षहरूमा ‘फुजियान’ को परिचालन तत्परताले चीनको समुद्री शक्तिको भविष्य र क्षेत्रीय सुरक्षा गतिशीलतामा यसको प्रभावलाई निर्धारण गर्नेछ।