सिमराको तनाव र लोकतन्त्रको परीक्षा: राष्ट्रिय संयमता र जिम्मेवारीको आह्वान

बाराको सिमरामा उत्पन्न तनाव र हिंसात्मक गतिविधिहरूले हाम्रो लोकतान्त्रिक यात्रालाई फेरि एक कठोर परीक्षामा उभ्याइदिएको छ। लोकतन्त्रमा विचार–मतभिन्नता स्वाभाविक हुन्छ, तर त्यसलाई हिंसा र अराजकतामा रूपान्तरण गर्नु कुनै पनि सभ्य, लोकतान्त्रिक संस्कार होइन। भारत, श्रीलंका, फ्रान्स वा चिली जस्ता मुलुकहरूको अनुभवले स्पष्ट देखाउँछ कि राजनीतिक असहमतिको असावधानीपूर्वक व्यवस्थापनले मुलुकलाई अस्थिरता, ध्रुवीकरण र आर्थिक क्षयतर्फ धकेल्छ। चुनावी प्रतिस्पर्धा वा विरोध प्रदर्शन सामान्य कुरा भए पनि राज्य संयम गुमेपछि र राजनीतिक दलहरू उत्तेजनामा बग्दा हिंसाले मात्रै जन्म लिन्छ। त्यही अन्तर्राष्ट्रिय उदाहरण नेपालको आजको अवस्थासँग टाँसिन्छ। सिमरामा देखा परेको असामान्य तनाव पनि हाम्रो पुरानै राजनीतिक रोगको नयाँ रूप हो। दलगत प्रतिस्पर्धालाई आक्रोशमा बदल्नु, विरोधीलाई शत्रुका रूपमा चित्रण गर्नु, र राज्य संयन्त्रप्रतिको अविश्वासले सामान्य विवादलाई पनि विस्फोटक बनाइदिनु।

नेपालको लोकतन्त्र कुनै दलको उपहार होइन; यो जनताको दशकौंको त्याग, बलिदान र संघर्षको परिणाम हो। त्यही लोकतन्त्रभित्र राजनीतिक स्वतन्त्रता, हिडडुलको स्वतन्त्रता, शान्तिपूर्ण सभा–समारोहको स्वतन्त्रता संरक्षित हुनुपर्छ। कुनै पनि दल वा नेतामाथि अवरोध, डर, वा धम्की सिर्जना हुनु लोकतान्त्रिक मूल्यको अपमान हो। यही प्रवृत्तिलाई विश्वका धेरै मुलुकहरूले देखे—दक्षिण एशियामा चुनावअघि तनावलाई नियोजित रूपमा उक्साएर भोट ध्रुवीकरण गर्ने चलनदेखि लिएर ल्याटिन अमेरिकामा सडक अराजकताबाट सत्ता बदलिने प्रवृत्तिसम्म। त्यस्ता राजनीतिक खेलले सधैं सर्वसाधारण नागरिकलाई पीडित बनाउँछ र केही लाभदायी शक्तिहरू मात्र लाभान्वित हुन्छन्।

नेपालमा पनि कतिपय शक्ति–केन्द्रित समूहहरूले असन्तोषलाई राजनीतिक पूँजीमा रूपान्तरण गर्ने, विरोधीलाई असुरक्षित बनाउने, आफूलाई ‘पीडित’ वा ‘रक्षक’का रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्ति दोहोर्याउँदै आएका छन्। तर यस्ता कदमहरूबाट क्षणिक लाभ कसैले पाए पनि दीर्घकालीन क्षति राष्ट्रकै हुन्छ। अर्थतन्त्र कमजोर पर्छ, सामाजिक एकता भंग हुन्छ, र मुलुकभित्र डरको वातावरण विस्तार हुन्छ।

यही कारणले अहिले सबै पक्षबाट अत्यन्त संयमता, विवेक, र जिम्मेवारीको अपेक्षा गरिन्छ। सरकारको कर्तव्य छ, सबै दल र नेताहरूलाई बराबरी सुरक्षा दिने, कुनै पनि सभा–सम्मेलन निर्वाधरूपमा हुनसक्ने वातावरण बनाउने, र सुरक्षा संयन्त्रलाई राजनीतिक दबाब वा प्रतिशोधबाट पूर्ण रूपमा मुक्त राख्ने। राजनीतिक दलहरूले पनि आफ्ना कार्यकर्ता र समर्थकलाई उक्साउने होइन, शान्ति र नियन्त्रणमा रहने संस्कार सिकाउनुपर्छ। लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धा शत्रुता होइन; यो राष्ट्रिय हितभित्रको स्वस्थ बहस हो भन्ने परिपक्वता सबैमा हुनुपर्छ।

साथै जनताले पनि विवेकपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्छ कि अफवाह, गलत सूचना र उत्तेजनापूर्ण राजनीतिक भाषणबाट टाढा रहँदै शान्ति, स्थिरता र राष्ट्रिय एकतालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। कुनै पनि मुलुकमा लोकतन्त्रलाई बचाउने शक्ति सामान्य नागरिककै संयम र चेतनाले तय गर्छ, हिंसाले होइन।

सिमरामा देखिएको तनाव केवल स्थानीय घटना होइन, यो हाम्रो लोकतन्त्र अझै पनि संवेदनशील छ भन्ने कडा स्मरण हो। यदि आज हामी सबैले मिलेर संयमता अपनाएनौँ भने भोलि ठूलो संकट निम्तिन सक्छ। दलहरू इतिहास बन्नसक्छन र कल्पना नगरेको अवस्था सिर्जना हुनसक्छ। त्यसैले अब आवश्यक भएको कुरा स्पष्ट छ चुनाव होस् तर डर होइन, आशा पैदा होस्; मतभिन्नता होस् तर घृणा नफैलियोस्; राजनीतिक प्रतिस्पर्धा होस् तर राष्ट्रिय एकता कहिल्यै नबिग्रोस्।

नेपालका सन्दर्भमा सबैभन्दा माथि यही भावना नै आजको सन्देश हो।