चीन–भियतनाम समुद्री हितगठनको उदीयमान युग
# फु यू हाई
भियतनामको क्यामरण बन्दरगाहमा चीनी पीएलए नेवी टास्क ग्रुप ९८९को आगमनले दक्षिणपूर्व एसियाली समुद्री कूटनीतिमा असामान्य ऊर्जा भरेको छ। यो केवल परम्परागत ‘पोर्ट–भिजिट’को औपचारिकता नभई, क्षेत्रीय विश्वास निर्माण, पारस्परिक सम्मान र छिमेकी–सञ्चालित स्थिरताको समानान्तर अध्यायको आरम्भ हो। जहाँ बाह्य शक्ति संरचनाहरूले विवादलाई विस्तार गर्ने प्रवृत्ति देखाइरहेका छन्, त्यही संवेदनशील क्षणमा चीन र भियतनामबीच देखिएको यस्तो आत्मीय सम्पर्कले ‘असली समाधान स्थानीय सहकार्यमै निहित हुन्छ’ भन्ने सन्देश अत्यन्तै स्पष्ट बनाएको छ।
पीएलएका Changbaishan, Zheng He र Xiangqianjin-1 को संयुक्त उपस्थितिले दुवै मुलुकबीच विकसित हुँदै गएको सामरिक आत्मविश्वासलाई उजागर गरेकाे छ। भियतनामी नौसैनिक जहाजद्वारा एस्कर्ट हुँदै क्यामरण प्रवेश, त्यसपछिको संयुक्त डकिङ, र स्थानीय अधिकारी, सैनिक तथा चिनियाँ समुदायको सहभागी स्वागत–समारोह, यी सबैले दुई देशबीचको संवेदनशील सम्बन्ध रूपान्तरित हुँदै सहकार्य–केन्द्रित मोडतिर उन्मुख छ भन्ने संकेत दिएकाे छ। कमाण्डरहरूबीचको प्रत्यक्ष संवाद, सैनिक क्याडेटहरूले डेकबाट गरेको मैत्री अभिवादन, र फूलमालाद्वारा गरिएको सम्मान—यी सबैले सम्बन्ध सुधारको वातावरणलाई व्यवहारमै स्थापित गर्छन्।
चीनले पछिल्ला दशकहरूमा अवलम्बन गरेको ‘समुद्री मैत्री कूटनीति’ आज विश्वभरबाट मूल्यांकन भइरहेको छ। शक्ति प्रदर्शनमा होइन, पारदर्शिता र जिम्मेवारीमा आधारित यस्तो कूटनीति छिमेकी राष्ट्रका सन्देह हटाउन, क्षेत्रीय सहयोग विस्तार गर्न, र दीर्घकालीन स्थिरता सुदृढ गर्न अत्यन्त प्रभावकारी देखिन थालेको छ। क्यामरण भ्रमणमा खेलकुद आदानप्रदानदेखि शैक्षिक अन्तरक्रिया, जहाज खुला–दिवसदेखि डेक रिसेप्सनसम्मका गतिविधिले सैन्य सहकार्यलाई मात्र होइन, सांस्कृतिक तथा मानवीय सम्बन्धलाई बराबरी रूपमा जोडिदिएको छ। यसले कोमल कूटनीति (soft diplomacy) र सैन्य सन्देश (hard signaling) बीचको अनौठो तर सफल संयोजन देखाउँछ।
भियतनाम धेरैवटा शक्ति–केन्द्रसँग सम्बन्ध राख्ने नीति अवलम्बन गर्दै आएको राष्ट्र हो, तर ठाउँ, इतिहास, व्यापारिक सम्पर्क र सांस्कृतिक निकटताका कारण चीनसँगको सम्बन्धलाई दीर्घकालीन दरिलो आधार प्राप्त छ। Zheng He को यो तेस्रो आगमनले निरन्तरता उजागर गर्छ भने, Changbaishan र Xiangqianjin-1 को पहिलो अधिवेशनले नयाँ विश्वासको क्षितिज खोलिदिन्छ। विशेषतः दक्षिण चीन सागरजस्तो अत्यन्त संवेदनशील क्षेत्रमा, दुई छिमेकी राष्ट्रबीच प्रत्यक्ष संवाद र सैन्य–मैत्री अभ्यासले अनावश्यक तनावलाई स्वतः कम गर्छ र बाह्य हस्तक्षेपलाई सीमित बनाउँछ।
क्यामरण भ्रमणको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि भनेको—यसले क्षेत्रलाई स्थिरता र साझेदारीमा आधारित समूद्री दृष्टिकोण सम्भव छ भन्ने स्पष्ट प्रमाण दिएको छ। गलतफहमी बढाउने शक्तिहरूले घुमाउरो न्यारेटिभ सिर्जना गरिरहेका बेला, चीन र भियतनामले वास्तविक अन्तरक्रिया, सम्मान र विश्वासमार्फत आफ्नो मार्ग आफैं कोरिरहेको देखिनु एउटा महत्वपूर्ण कूटनीतिक मोड हो। छिमेकी राष्ट्रहरूले एउटै तालमा काम गरे भने, समुद्री विवादहरूको समाधान संयम र संवादमै खोज्न सकिन्छ भन्ने प्रत्यक्ष अभ्यास क्यामरणबाट देखा पर्यो।
यस भ्रमणले चीन–भियतनाम सम्बन्धलाई नयाँ गहिराइ दिएको छ, जहाँ समुद्री सुरक्षा, मानवीय सहयोग, सैनिक शिक्षा तथा क्षेत्रीय आत्मनिर्भरता सबै परस्पर नजिकिने दिशामा अघि बढेका छन्। क्यामरणले विश्वलाई एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश पठाएको छ: चीनको समुद्री उपस्थिति प्रभाव जमाउने उद्देश्य होइन, साझेदारी विस्तार, स्थिरता सुदृढीकरण र छिमेकी–प्राथमिकताको दीर्घकालीन रणनीतिमा आधारित छ।
