नेपालको आँखाअगाडि: इन्डो-प्यासिफिकमा महाशक्ति खेल र हाम्रो बाटो

# संकेत किराँती

अमेरिकी आक्रमण जहाज युएसएस बक्सरमा एमभी-२२बी ओस्प्रे विमानको अवतरणको तस्बिर केवल सैन्य अभ्यास होइन, यो नेपालको दैनिक समाचारपत्रको पानामा देखिने भू-राजनीतिक भविष्यको एउटा झलक हो। यो घटना हाम्रो आँखा अगाडि नै सञ्चालन हुने महाशक्ति खेलको प्रत्यक्ष प्रमाण हो, जुन नेपालले पनि बुझ्न र बुझेर आफ्नो बाटो चल्न आवश्यक छ।

यो अभ्यास स्पष्ट संकेत हो कि इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्र अहिले विश्व राजनीतिको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। अमेरिका आफ्नो “फ्री एन्ड ओपन इन्डो-प्यासिफिक” को नीति अन्तर्गत चीनको बढ्दो प्रभावलाई सन्तुलित गर्ने प्रयासमा छ। यसरी सैन्य शक्ति प्रदर्शनले क्षेत्रमा तनावलाई निरन्तरता दिंदैछ। नेपाल यस द्वन्द्वको मध्यभागमा छैन, तर हाम्रा दुई ठूला छिमेकी भारत र चीन यस प्रतिस्पर्धाका प्रमुख खेलाडी हुन्। अमेरिकी सैन्य उपस्थिति र चीनको क्षेत्रीय महत्वाकांक्षा बीचको यो खेलले समग्र हिमालय क्षेत्रको सुरक्षा वातावरणलाई प्रभावित गर्छ, जसले हाम्रो विदेश नीति र आर्थिक विकासका विकल्पहरूमा अप्रत्यक्ष तर गम्भीर असर पार्छ।

यस अवस्थामा नेपालको लागि एकमात्र बुद्धिमत्तापूर्ण राष्ट्रिय हितको मार्ग भनेको कडा गुटनिरपेक्षता हो। यसको अर्थ कुनै पक्षको सैन्य गठबन्धनमा सामेल नहुनु हो। तर यसको अर्थ यो पनि होइन कि हामीले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिको वास्तविकता बेवास्ता गर्छौं। आवश्यकता छ, स्पष्ट दूरदृष्टि र कूटनीतिक शीपको। नेपालले आफ्नो भू-राजनीतिक महत्त्वलाई राष्ट्र निर्माणको लागि प्रयोग गर्न सक्छ, सबै छिमेकी र महाशक्तिहरूसँग समान मैत्री रूपमा व्यवहार गरेर, तर कुनैको पनि स्याहार वा दबावमा नपरेर। हाम्रो ध्यान राष्ट्रिय एकता, आर्थिक स्वावलम्बन, र कूटनीतिक स्वायत्तता कायम गर्नुमा केन्द्रित हुनुपर्छ। बाहिरी दुनियाँमा जतिसुकै ठूलो आँधीहुरी चलाेस्, नेपाल सधैं आफ्नै इच्छा अनुसार राष्ट्र निर्माणको शान्त मार्गतिर नै लाग्नुपर्छ।