विश्व २०२५ मा फेरि इतिहासको दोस्रो उष्ण वर्ष बन्दै

# अविनाश शर्मा

कोपरनिकस जलवायु परिवर्तन सेवा (C3S) ले प्रकाशित गरेको नयाँ तथ्याङ्कले संकेत गरेको छ कि सन २०२५ इतिहासमा दोस्रो उष्ण वर्ष (२०२३ सँग बराबरीमा) को रूपमा रेकर्ड हुनेछ। यसले केवल एक वर्षको तापक्रम नभएर, जलवायु परिवर्तनको बढ्दो गति, साथै पेरिस सम्झौताको १.५ डिग्री सेल्सियस सीमा नजिकिँदै गएको गम्भीर अवस्थालाई पुष्टि गर्दछ।

२०२५ को जनवरी देखि नोभेम्बरसम्म विश्वको औसत तापक्रम पूर्व-औद्योगिक स्तरभन्दा १.४८ डिग्री सेल्सियसले बढी रहेको छ, जुन सन २०२३ को सम्पूर्ण वर्षको औसतसँग पूर्ण रूपमा मेल खान्छ। यद्यपि, सबैभन्दा चिन्ताजनक तथ्य भनेको २०२३ देखि २०२५ सम्मको तीन वर्षे औसत तापक्रम हो। यो पहिलो पटक हो कि कुनै तीन वर्षे अवधिको औसत तापक्रम पेरिस सम्झौताको महत्वपूर्ण सीमा १.५ डिग्री सेल्सियस भन्दा माथि पुग्ने देखिएको छ। अर्थात, एकल वर्ष भन्दा पनि दीर्घकालीन प्रवृत्ति नै जलवायु संकटको वास्तविक तस्बिर प्रस्तुत गर्दछ। यसको अर्थ, १.५ डिग्री सेल्सियसको सीमा अस्थायी रूपमा नभएर, नियमित रूपमा उल्लंघन हुने अवस्था नजिकिदै गएको छ।

उच्च तापक्रमकोअसर केवल वायुमण्डलमा मात्र सीमित छैन। नोभेम्बर २०२५ मा, ६० डिग्री दक्षिण देखि ६० डिग्री उत्तर अक्षांशसम्म समुद्री सतहको तापक्रम २०.४२ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो, जुन नोभेम्बर महिनाको लागि चौथो सबैभन्दा उच्च रेकर्ड हो। यस्तो निरन्तर रूपमा उच्च समुद्री सतहको तापक्रमले चक्रवातहरू बढाउनुको साथै, समुद्री जीवन र मौसम प्रणालीलाई गम्भीर रूपमा असर गर्न सक्छ। ध्रुवीय क्षेत्रमा स्थिति अझ चिन्ताजनक छ: नोभेम्बर २०२५ मा आर्कटिक समुद्री हिउँको क्षेत्रफल औसतभन्दा १२ प्रतिशतले कम रहेको थियो, जुन नोभेम्बरको लागि दोस्रो सबैभन्दा न्यून मात्रा हो। त्यस्तै, अण्टार्कटिक समुद्री हिउँ पनि औसतभन्दा ७ प्रतिशतले कम रहेको थियो। यी सबै तथ्याङ्कहरू जलवायु प्रणालीमा भएको गहिरो असन्तुलनको प्रमाण हुन्।

यी सबै रेकर्डहरू केवल आँकडा होइनन्, तर जलवायु परिवर्तनको बढ्दो गतिको ठोस प्रमाण हुन्। युरोपियन सेन्टर फर मिडियम-रेन्ज वेदर फोरकास्ट्सको जलवायु विशेषज्ञ सामन्था बर्जेसले जनाए अनुसार, “यी माइलस्टोनहरू अमूर्त छैनन् , तिनीहरूले जलवायु परिवर्तनको गति बढ्दै गएको प्रतिबिम्बित गर्छन् र भविष्यमा तापक्रम वृद्धिलाई कम गर्ने एकमात्र बाटो भनेको ग्रिनहाउस ग्यास उत्सर्जन तीव्र गतिमा कम गर्नु हो।” विश्वले पेरिस सम्झौताको लक्ष्यहरूलाई जीवित राख्न चाहेमा, कोपला, पेट्रोलियम र ग्यास जस्ता जीवाश्म ईन्धनको प्रयोगमा क्रान्तिकारी कटौती गर्नु अपरिहार्य छ। नयाँ नवीकरणीय ऊर्जा प्रविधिहरूमा ठूलो लगानी, ऊर्जा दक्षता बढाउने, र वन सम्पदाको संरक्षण जस्ता कदमहरू तत्काल चाल्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ।

अन्तमा, २०२५ को तापक्रम रेकर्डले हामीलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ: जलवायु संकट अब भविष्यको समस्या होइन, यो वर्तमानको कडा वास्तविकता हो। प्रत्येक उष्ण वर्ष, प्रत्येक पग्लिएको हिउँ, र प्रत्येक उच्च समुद्री तापक्रमले हाम्रो ग्रहको प्रणालीमा भइरहेको गहिरो परिवर्तनलाई चिन्ह लगाउँछ। यो शब्द र वाचा गर्ने समय होइन, तर तत्काल र ठोस कार्यको समय हो।