कङ्गोमा हिंसा र अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानूनको चुनौती

# पासाङ ल्हामु

डेमोक्रेटिक रिपब्लिक अफ कङ्गोको दक्षिण किवु प्रदेशमा निरन्तर बढ्दो सशस्त्र संघर्षले स्थानीय जनतालाई भयानक मानवीय संकटमा धकेलेको छ। संयुक्त राष्ट्र मानवीय मामिला समन्वय कार्यालय (OCHA) को विवरण अनुसार, डिसेम्बर २ पछिदेखि २ लाखभन्दा बढी मानिस विस्थापित भएका छन्, ७० जनाको मृत्यु भएको छ र ८० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। यस हिंसाले अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानून (IHL) को मूल सिद्धान्तहरू, जसको उद्देश्य युद्धले अपार्जित बल्लाको मानवता र गरिमाको रक्षा गर्नु हो, लाई गम्भीर चुनौती दिइरहेको छ।

यो संघर्षले सत्य पुनः प्रमाणित गरेको छ कि आधुनिक युद्धका प्रमुख शिकार नागरिकहरू नै हुन्छन्। कङ्गोमा बुर्किना फासो, कामान्योला र लुभुङ्गी जस्ता क्षेत्रहरूमा सक्रिय सशस्त्र गुटहरूबीचको झडपले नागरिकहरू, उनीहरूको आवास र बाच्न आवश्यक पूर्वाधारलाई निशाना बनाएका छन्। यसले सैन्य उद्देश्य र नागरिक वस्तुबीच भिन्नता कायम गर्ने IHL को आधारभूत सिद्धान्तलाई उल्लंघन गरेको छ। यस्तो हिंसाबाट बच्न सयौं नागरिकहरूले सीमा पार गरी बुरुन्डीमा पनि शरण लिएका छन्, जसले संकट क्षेत्रीय स्तरमा फैलिने जोखिमलाई इङ्गित गर्दछ।

हतारमा रहेका मानिसहरूलाई जीवनरक्षक सहयोग पुर्याउन मानवीय पहुँच अत्यावश्यक हुन्छ। तर कङ्गोको दक्षिण किवुमा, विशेष गरी मिनेम्ब्वे, इटोम्ब्वे र हाउट्स प्लाटियाक्षेत्रहरूमा, लडाकू गुटहरूले गरेका प्रतिबन्ध र सडक अवरोधहरूले यो पहुँच लगभग असम्भव बनाइदिएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर खाद्यान्न सुरक्षामा परेको छ। सडक अवरोधका कारण आधारभूत खाद्यान्नको मूल्य चर्किएको छ; चिनीको मूल्य जनवरीदेखि छ गुणा र कसावा पिठोको मूल्य तीन गुणाले वृद्धि भएको OCHA ले रिपोर्ट गरेको छ। यसरी आवश्यक आपूर्तिबाट वञ्चित गर्नु वा जनताको बाँच्ने साधन नष्ट गर्नु IHL को गम्भीर उल्लंघन हो।

युद्धका यी नियमहरू, जुन जेनेभा सम्मेलनहरूमा संहिताबद्ध छन्, संघर्ष सुरु भएको क्षणदेखि लागू हुन्छन्। तर कङ्गोमा हुँदै गरेका घटनाहरूले संकेत गर्दछन् कि लडाकू गुटहरूले IHL अन्तर्गतको आफ्नो दायित्वलाई नदेखेको जस्तो गरिरहेका छन्। संयुक्त राष्ट्रले सबै पक्षहरूलाई नागरिकहरू र नागरिक पूर्वाधारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र मानवीय सहयोगलाई बिना रोकटोक पहुँच गर्न दिन आग्रह गरेको छ। IHL को गम्भीर उल्लंघनहरू युद्ध अपराध मानिन्छन्, र अन्तर्राष्ट्रिय आपराधिक अदालत (ICC) जस्ता अदालती व्यवस्थाहरू यस्ता जिम्मेवारहरूलाई न्यायको सामु ल्याउन र शिकारहरूलाई न्याय दिलाउन अस्तित्वमा रहेका छन्। कङ्गोको संकटले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई यी उपकरणहरू प्रभावकारी ढंगले प्रयोग गर्न र सबै पक्षहरूलाई युद्धका नियमहरू पालना गर्न बाध्य बनाउन आह्वान गर्दछ।

निष्कर्षमा, कङ्गोको संघर्ष केवल एउटा क्षेत्रीय समस्या मात्र होइन, यो अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानूनको प्रभावकारिता र सम्पूर्ण विश्वमा मानवीय गरिमाको संरक्षणको लागि एक परीक्षा हो। नागरिकहरूको सुरक्षा, मानवीय सहयोगको पहुँच, र आवश्यक सेवाहरूको संरक्षणलाई प्राथमिकता नदिँदा संघर्षलाई थप गहिरो र दीर्घकालीन बनाउने मात्र हो। सबै पक्षहरूले युद्धका नियमहरूको पालना गर्नु जनताको ज्यान बचाउनुको लागि मात्र होइन, तर अन्ततः स्थायी शान्ति र स्थिरताको आधार पनि हो।