सिचाङमा गोठालाको परम्परागत ‘गुदुओ’ बन्यो प्रतिस्पर्धात्मक खेल
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
सिचाङको उच्च हिमाली भूभागमा पुस्तौँदेखि पशुपालकले प्रयोग गर्दै आएको परम्परागत ढुंगा प्रहार गर्ने उपकरण ‘गुदुओ’ अहिले आधुनिक प्रतिस्पर्धात्मक खेलका रूपमा नयाँ जीवन पाएको छ। याक वा बाख्राको रौँ तथा ऊनबाट विशेष किसिमले बुनेर बनाइने यो लामो डोरीयुक्त उपकरण पहिले विशाल चरन क्षेत्रमा पशु हाँक्न र नियन्त्रण गर्न प्रयोग हुन्थ्यो। अहिले भने यही सीप सिचाङको महत्वपूर्ण जातीय परम्परागत खेलकुदमध्ये एक बनेको छ।
अगस्ट १५ देखि २२ सम्म सिगात्सेमा आयोजित सिचाङ स्वायत्त क्षेत्रको १४औँ खेलकुद प्रतियोगिता तथा छैटौँ जातीय परम्परागत खेलकुद प्रतियोगितामा गुदुओ अर्थात् ढुंगा प्रहार प्रतियोगिताले विशेष आकर्षण सिर्जना गरेको थियो। अगस्ट २१ मा सिगात्सेको साङ्जुजी जिल्लास्थित उत्तरी घोडदौड मैदानमा भएको प्रतियोगितामा ल्हासा, सिगात्से, शान्नान, न्यिङ्ची, नाग्छु र आलीका प्रतिनिधि टोलीबाट १६ खेलाडी सहभागी भएका थिए।
गुदुओको बनावट सरल देखिए पनि यसको प्रयोगका लागि शक्ति, सन्तुलन, गति र उच्च स्तरको निशाना कौशल आवश्यक पर्छ। प्रतियोगितामा खेलाडीले पहिले पालो निर्धारणका लागि चिठ्ठा तान्छन्। त्यसपछि गुदुओको बीच भागमा उपयुक्त आकारको ढुंगा राखेर डोरीलाई तीव्र गतिमा घुमाइन्छ र सही क्षणमा एक छेउ छोडेर ढुंगालाई टाढा राखिएको लक्ष्यतर्फ प्रहार गरिन्छ। शरीरको गति, हातको नियन्त्रण र प्रहार छोड्ने समयबीचको सानो अन्तरले पनि ढुंगाको दिशा बदल्न सक्छ।
प्रतियोगिताका लक्ष्यमा उच्च पठारी पशुपालन संस्कृतिसँग सम्बन्धित ब्वाँसो, भेडा र याकका चित्र राखिएका थिए। ब्वाँसोको लक्ष्यमा प्रहार गर्न सफल खेलाडीले ६ अंक, भेडामा ४ अंक र याकमा २ अंक प्राप्त गर्थे। प्रत्येक खेलाडीले प्राप्त गरेको कुल अंकका आधारमा व्यक्तिगत नतिजा निर्धारण गरिएको थियो। प्रतियोगितामा व्यक्तिगतसँगै टोलीगत प्रतिस्पर्धासमेत आयोजना गरिएको थियो।
गुदुओको ऐतिहासिक महत्व खेल मैदानभन्दा धेरै पुरानो छ। विशाल हिमाली चरन क्षेत्रमा पशु चराउँदा गोठालाले टाढाबाट पशुको दिशा परिवर्तन गर्न, झुन्डलाई एक ठाउँमा राख्न र आवश्यक अवस्थामा वन्यजन्तुबाट जोगाउन यस्ता ढुंगा प्रहार गर्ने डोरी प्रयोग गर्थे। समयसँगै दैनिक जीवनको उपयोगी सीप मनोरञ्जनमा बदलियो र त्यसपछि नियम, लक्ष्य र अंक प्रणालीसहितको परम्परागत खेलका रूपमा विकसित भयो।
यस वर्षको प्रतियोगितामा ल्हासा प्रतिनिधि टोलीले उल्लेखनीय प्रदर्शन गर्दै टोलीगत प्रथम स्थान हासिल गरेको थियो। न्यिङ्ची र सिगात्सेले दोस्रो स्थान तथा शान्नानले तेस्रो स्थान प्राप्त गरे। व्यक्तिगत विधामा पनि विभिन्न क्षेत्रका खेलाडीले आफ्नो परम्परागत सीप, शारीरिक समन्वय र निशाना क्षमताको प्रदर्शन गरे।
सिचाङमा गुदुओजस्ता परम्परागत खेललाई आधुनिक प्रतियोगितामा समावेश गर्नु केवल खेलकुद गतिविधि विस्तार गर्ने प्रयास मात्र होइन। यसले उच्च पठारी क्षेत्रमा विकसित जीवनशैली, पशुपालन ज्ञान र पुस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक अभ्यासलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउने माध्यमसमेत प्रदान गरेको छ। आधुनिक खेल संरचनाभित्र परम्परागत सीपलाई स्थान दिँदा युवाले आफ्नै स्थानीय संस्कृतिलाई प्रतिस्पर्धा, अभ्यास र सार्वजनिक प्रदर्शनमार्फत बुझ्ने अवसर पाएका छन्।
चरन क्षेत्रबाट खेल मैदानसम्म आइपुगेको गुदुओले सिचाङको जीवन र संस्कृतिको एउटा महत्वपूर्ण कथा बोकेको छ। कुनै समय पशु हाँक्ने सामान्य उपकरण आज खेलाडीको सटीकता, धैर्य र सीप परीक्षण गर्ने प्रतिस्पर्धात्मक खेल बनेको छ। यही रूपान्तरणले परम्परा स्थिर वस्तु नभई समयअनुसार नयाँ स्वरूप ग्रहण गर्दै जीवित रहन सक्ने सांस्कृतिक शक्ति हो भन्ने देखाएको छ।
