ब्रिक्समा सी चिनफिङ केन्द्रमा : अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाको ध्यान चीन–भारत सम्बन्ध, विश्व दक्षिण र नयाँ बहुध्रुवीयतामा

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा जारी १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको सबैभन्दा बढी ध्यान आकर्षित गर्ने नेतामध्ये एक बनेका छन्। प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय तथा भारतीय सञ्चारमाध्यमले उनको सहभागितालाई केवल ब्रिक्स सम्मेलनको औपचारिक उपस्थितिका रूपमा नभई चीन–भारत सम्बन्धमा सुधार, विश्व दक्षिणको बढ्दो प्रभाव र बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थाको विकाससँग जोडेर हेरिरहेका छन्।

सीको नयाँ दिल्ली आगमनसँगै अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाको मुख्य चासो चीन र भारतबीच पछिल्ला वर्षमा विकसित हुँदै गएको सम्बन्ध सुधारमा केन्द्रित देखिएको छ। सीमाक्षेत्रमा तनाव घटाउने प्रयास, प्रत्यक्ष हवाई सेवा पुनः सञ्चालन, व्यापारिक सम्पर्क, प्रवेशाज्ञा सहजीकरण र जनस्तरीय आदानप्रदान पुनर्जीवित हुँदै गएको पृष्ठभूमिमा सी–मोदी भेटलाई दुई एशियाली शक्तिबीच विश्वास पुनर्निर्माणको अर्को चरणका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। केही भारतीय सञ्चारमाध्यमले दुई नेताबीचको हात मिलाइ र प्रत्यक्ष संवादलाई सम्मेलनका प्रभावशाली कूटनीतिक दृश्यका रूपमा महत्व दिएका छन्।

चिनियाँ राष्ट्रपति सीले सम्मेलनमा ब्रिक्सलाई उदाउँदा बजार र विकासशील देशबीचको विश्वकै प्रभावशाली सहकार्य मञ्चका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। ब्रिक्स सहकार्यको २० वर्ष पूरा भएको अवसरमा उनले संगठनको ऐतिहासिक विस्तार, संस्थागत विकास र विश्व दक्षिणको बढ्दो शक्तिलाई जोड दिएका छन्। सीको बहुध्रुवीय विश्व, बहुपक्षीयता, समान विश्व शासन र विकासशील देशको प्रतिनिधित्व सम्बन्धी सन्देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले ब्रिक्सको दीर्घकालीन राजनीतिक दिशासँग जोडेर विश्लेषण गरिरहेका छन्।

सीको उपस्थितिलाई अझ महत्वपूर्ण बनाउने अर्को पक्ष चीनले आगामी वर्ष ब्रिक्सको अध्यक्षता ग्रहण गर्ने तथ्य हो। उनले चीनले १९औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलन आयोजना गर्ने घोषणा गर्दै सदस्य देशलाई आपसी विश्वास, संवाद, नवप्रवर्तन, कृत्रिम बौद्धिकता, नयाँ औद्योगिकीकरण र दक्षिण–दक्षिण सहकार्य विस्तार गर्न आग्रह गरेका छन्। यस कारण नयाँ दिल्ली सम्मेलनमा सीको भाषणलाई वर्तमान सम्मेलनको मात्र होइन, ब्रिक्सको आगामी चरणको कार्यसूचीसँग पनि जोडेर हेरिएको छ।

भारतीय मिडियाले सीको भ्रमणलाई विशेष सकारात्मक रणनीतिक महत्व दिएको अर्को कारण चीन र भारतको आर्थिक सम्बन्ध हो। दुई देशबीच व्यापार उच्च स्तरमा पुगेको छ र उद्योग, आपूर्ति श्रृंखला, प्रविधि तथा बजार पहुँचका विषयमा दुवै पक्षबीच नयाँ संवादको सम्भावना बढेको छ। चीनको औद्योगिक तथा उत्पादन क्षमता र भारतको सफ्टवेयर, सेवा तथा युवा जनशक्तिबीच रहेको पूरकतालाई भविष्यको आर्थिक सहकार्यका महत्वपूर्ण आधारका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय समाचार विश्लेषणमा सीको भूमिका चीन–भारत द्विपक्षीय सम्बन्धमा मात्र सीमित छैन। चीन र रुसले बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्था, विश्व शासन सुधार तथा पश्चिमी वित्तीय प्रणालीमाथिको अत्यधिक निर्भरता घटाउने विषयलाई निरन्तर अघि सारिरहेका छन्। अर्कोतर्फ भारतले ब्रिक्सलाई कुनै पश्चिमविरोधी गठबन्धन नभई व्यावहारिक विकास, लचिलो आपूर्ति श्रृंखला, डिजिटल प्रविधि, जलवायु, खाद्य र स्वास्थ्य सुरक्षाको सहकार्य मञ्चका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ। सी र मोदीबीचको संवादलाई यी दुई दृष्टिकोणबीच सहकार्य खोज्ने महत्वपूर्ण प्रयासका रूपमा समेत हेरिएको छ।

ब्रिक्सको वर्तमान संरचनामा चीन आर्थिक, औद्योगिक र राजनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण सदस्य भएकाले सीको प्रत्येक वक्तव्य स्वाभाविक रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानको केन्द्रमा पर्छ। तर नयाँ दिल्लीमा उनको उपस्थितिको विशेषता केवल चीनको आकार वा शक्ति होइन। सात वर्षपछि भारत भ्रमण, मोदीसँगको प्रत्यक्ष भेट, ब्रिक्सको २०औँ वर्षगाँठ, आगामी चिनियाँ अध्यक्षता र विश्व दक्षिणको भविष्यसम्बन्धी उनको सन्देश एकै ठाउँमा जोडिएका कारण उनको सहभागिता सम्मेलनको प्रमुख कूटनीतिक घटनामध्ये एक बनेको छ।

नयाँ दिल्लीबाट देखिएको सकारात्मक संकेत भनेको चीन र भारतले प्रतिस्पर्धा तथा मतभेद हुँदाहुँदै पनि संवाद र सहकार्यको ढोका खुला राखेका छन्। दुई विशाल एशियाली सभ्यता र अर्थतन्त्रले आपसी सम्बन्धलाई स्थिर बनाउन सके ब्रिक्स मात्र होइन, एशियाली आर्थिक विकास, दक्षिण–दक्षिण सहकार्य र विश्वव्यापी स्थिरतामा समेत यसको प्रभाव पर्नेछ। यही कारण राष्ट्रपति सी चिनफिङलाई लिएर भइरहेको मिडिया चासो व्यक्तिकेन्द्रित मात्र नभई विश्व राजनीतिमा चीन, भारत र विश्व दक्षिणको बदलिँदो भूमिकासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको देखिन्छ।