ब्रिक्समा मसुद पेजेस्कियनप्रति बढ्दो मिडिया चासो : इरानको आवाज, क्षेत्रीय कूटनीति र आर्थिक स्वायत्ततामा केन्द्रित ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा जारी १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियन अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको विशेष ध्यानमा रहेका नेतामध्ये एक बनेका छन्। पश्चिम एशियामा जारी तनाव, इरानमाथिको बाह्य दबाब, ऊर्जा सुरक्षा, समुद्री मार्गको संवेदनशीलता र ब्रिक्सभित्र आर्थिक स्वायत्ततासम्बन्धी बहसका कारण उनको उपस्थितिलाई सामान्य सहभागिताभन्दा बढी रणनीतिक महत्वका साथ हेरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले पेजेस्कियनलाई ब्रिक्सभित्र आर्थिक एकीकरण, राष्ट्रिय मुद्राको प्रयोग र एकपक्षीय प्रतिबन्धको प्रभाव घटाउने विषयलाई स्पष्ट रूपमा अघि सार्ने नेताका रूपमा चित्रण गरेका छन्। उनले सदस्य राष्ट्रबीच व्यापारमा स्थानीय मुद्राको प्रयोग बढाउन, वैकल्पिक भुक्तानी संयन्त्र विकास गर्न र वैध व्यापारमा बाह्य अवरोध कम गर्ने संरचना निर्माण गर्न आग्रह गरेका छन्। इरानको अनुभवका कारण यो विषय तेहरानका लागि केवल आर्थिक नीति होइन, राष्ट्रिय आर्थिक सुरक्षासँग जोडिएको विषय बनेको छ।

पेजेस्कियनको उपस्थितिलाई अझ महत्वपूर्ण बनाएको पक्ष पश्चिम एशियाको कूटनीतिक वातावरण हो। नयाँ दिल्लीमा उनले संयुक्त अरब इमिरेट्सका अबुधाबी युवराज शेख खालिद बिन मोहम्मद बिन जायेद अल नाहयानसँग गरेको भेटले व्यापक ध्यान आकर्षित गरेको छ। पछिल्ला क्षेत्रीय तनावको पृष्ठभूमिमा यस्तो उच्चस्तरीय प्रत्यक्ष संवादलाई तनाव कम गर्ने र संवादको ढोका खुला राख्ने सकारात्मक संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

ब्रिक्स सम्मेलनले इरान र संयुक्त अरब इमिरेट्सलाई एउटै बहुपक्षीय मञ्चमा संवाद गर्ने अवसर दिएको तथ्य आफैंमा महत्वपूर्ण देखिएको छ। दुवै पक्षले क्षेत्रीय स्थिरता, सार्वभौमिकताको सम्मान, नागरिक सुरक्षाको संरक्षण र विश्व व्यापार तथा समुद्री आवागमनलाई सुरक्षित राख्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिएको संयुक्त वातावरणले ब्रिक्स केवल आर्थिक मञ्च मात्र नभई राजनीतिक संवादको उपयोगी संरचनासमेत बन्न सक्ने संकेत दिएको छ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग पेजेस्कियनको संवादलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले महत्व दिएका छन्। भारत र इरानबीच ऊर्जा, व्यापार, यातायात सम्पर्क, चाबहार बन्दरगाह र मध्य एशियासम्म पहुँचजस्ता क्षेत्रमा लामो समयदेखि रणनीतिक सम्भावना रहेका छन्। नयाँ दिल्लीले इरानसँग संवाद कायम राख्नु भारतको स्वतन्त्र विदेश नीति र पश्चिम एशियामा सन्तुलित कूटनीतिक भूमिकासँग पनि जोडिएको देखिन्छ।

पेजेस्कियनले ब्रिक्सलाई आर्थिक दबाबविरुद्ध प्रतिरोधको राजनीतिक मञ्चमा मात्र सीमित नराखी व्यावहारिक आर्थिक सहकार्यको संरचना बनाउनुपर्ने सन्देश दिएका छन्। राष्ट्रिय मुद्रामा कारोबार, वैकल्पिक वित्तीय उपकरण, ऊर्जा व्यापार, खाद्य सुरक्षा, यातायात करिडोर र क्षेत्रीय सम्पर्क विस्तारलाई इरानले आफ्नो प्राथमिकताका रूपमा अघि सारेको छ।

इरानको भौगोलिक अवस्थाले पनि पेजेस्कियनको भूमिकालाई विशेष महत्व दिएको छ। पर्सियन खाडी, होर्मुज जलडमरूमध्य, मध्य एशिया, दक्षिण एशिया र पश्चिम एशियाबीच रहेको इरान ऊर्जा तथा यातायातको दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील स्थानमा छ। त्यसैले ब्रिक्सभित्र तेहरानको सहभागिता ऊर्जा आपूर्ति, समुद्री व्यापार र उत्तर–दक्षिण यातायात सम्पर्कसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले पेजेस्कियनको भूमिका आर्थिक एजेन्डाभन्दा बाहिर पनि हेरेका छन्। पश्चिम एशियामा तनाव बढिरहेको अवस्थामा इरानका राष्ट्रपति स्वयं ब्रिक्स सम्मेलनमा उपस्थित भएर विभिन्न क्षेत्रीय तथा विश्व नेतासँग प्रत्यक्ष संवादमा सक्रिय रहनु कूटनीतिक सम्पर्क कायम राख्ने महत्वपूर्ण प्रयासका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

ब्रिक्सको नयाँ दिल्ली घोषणापत्रमा क्षेत्रीय तनाव, शान्तिपूर्ण समाधान, नागरिक सुरक्षाको संरक्षण, सार्वभौमिकताको सम्मान र एकपक्षीय प्रतिबन्धप्रतिको चिन्ताजस्ता विषय समेटिनुले पनि इरानका केही प्रमुख चासोलाई बहुपक्षीय दस्तावेजभित्र स्थान दिएको छ। यसले तेहरानलाई आफ्ना मुद्दा द्विपक्षीय विवादको सीमाभन्दा बाहिर विश्व दक्षिणको व्यापक बहससँग जोड्ने अवसर दिएको छ।

पेजेस्कियनप्रतिको मिडिया चासोको अर्को महत्वपूर्ण कारण उनको तुलनात्मक रूपमा संवादमुखी राजनीतिक शैली हो। कठोर क्षेत्रीय परिस्थितिबीच पनि संवाद, आर्थिक सहकार्य र बहुपक्षीय संयन्त्र प्रयोग गर्ने उनको प्रयासले इरानको विदेश नीतिमा कूटनीतिक माध्यमको महत्व कायम रहेको सन्देश दिएको छ।

सी चिनफिङले ब्रिक्सको आर्थिक र संस्थागत विस्तार, भ्लादिमिर पुटिनले बहुध्रुवीय विश्व र रणनीतिक स्वायत्तता, नरेन्द्र मोदीले कूटनीतिक सन्तुलन तथा सिरिल रामाफोसाले अफ्रिकाको आवाज अघि सारिरहेका बेला मसुद पेजेस्कियनले आर्थिक प्रतिबन्धको प्रभाव, क्षेत्रीय स्थिरता र वैकल्पिक वित्तीय संरचनाको प्रश्नलाई केन्द्रमा ल्याएका छन्।

नयाँ दिल्लीबाट देखिएको सकारात्मक सन्देश यही हो कि ब्रिक्सले गम्भीर राजनीतिक मतभेद भएका देशलाई पनि एउटै टेबलमा बस्न सक्ने ठाउँ उपलब्ध गराइरहेको छ। इरान र उसका क्षेत्रीय साझेदारबीच प्रत्यक्ष संवाद सम्भव हुनु, आर्थिक सहकार्यका नयाँ विकल्पमाथि बहस हुनु र तनावबीच पनि बहुपक्षीय सम्पर्क कायम रहनु पेजेस्कियनको उपस्थितिको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ।

यस दृष्टिले नयाँ दिल्लीमा मसुद पेजेस्कियनको भूमिका केवल इरानको राष्ट्रिय हित प्रस्तुत गर्ने नेताको मात्र होइन, ब्रिक्सलाई आर्थिक स्वायत्तता, क्षेत्रीय संवाद र विश्व दक्षिणको बहुपक्षीय कूटनीतिको व्यापक मञ्च बनाउने प्रक्रियामा सक्रिय सहभागीका रूपमा देखिएको छ।