रसुवाको सेवामा समर्पित प्रतिमा तामाङ लामा : भोटेकोशी बाढीले अधुरै छाडेको एउटा सपना

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

रसुवाको गोसाइँकुण्ड गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष प्रतिमा तामाङ लामा स्वास्थ्यकर्मी, पूर्वभलिबल खेलाडी र सामाजिक सेवामा समर्पित जनप्रतिनिधि थिइन्। दुर्गम बस्तीका बालबालिकाको उपचार, निःशुल्क शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको विस्तारमा सक्रिय उनको जीवन भदौ १० गते भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीसँगै अनिश्चिततामा हरायो। स्याफ्रुबेंसीस्थित आफ्नै कार्यालयमा रहेका बेला बाढीमा बेपत्ता भएकी ३२ वर्षीया प्रतिमाको अवस्था अझै अज्ञात छ।

प्रतिमा माइग्रेनको उपचारका लागि भदौ ५ गतेसम्म काठमाडौंमा थिइन्। उनका पति केडी लामाले विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्शका लागि केही दिन राजधानीमै बस्न आग्रह गरेका थिए। तर गाउँपालिकामा अत्यावश्यक काम रहेको भन्दै उनी रसुवा फर्किइन्। त्यसको केही दिनपछि आएको बाढीले परिवार र जिल्लालाई गहिरो शोकमा डुबायो।

भदौ १० गते बिहान भोटेकोशीमा ठूलो बाढी आएको खबर पाएपछि काठमाडौंमा रहेका केडीले प्रतिमालाई फोन गरेका थिए। बिहान ९ बजेर १६ मिनेटमा प्रतिमाले फोन उठाइन्। तर सम्पर्क स्पष्ट हुन सकेन। केही अस्पष्ट आवाज र आमा भनेर कराएको सुनिएपछि फोन काटियो। त्यसपछि उनीसँग सम्पर्क हुन सकेन। त्यो नै पति र पत्नीबीचको अन्तिम टेलिफोन सम्पर्क बन्यो।

प्रतिमाको जीवनयात्रा सार्वजनिक पदमा पुगेपछि मात्र सामाजिक सेवासँग जोडिएको थिएन। सन् २०१७ मा काठमाडौंस्थित यती हेल्थ साइन्स एकेडेमीबाट नर्सिङमा स्नातक पूरा गरेपछि उनलाई विदेशमा व्यावसायिक भविष्य बनाउन सुझाव दिइएको थियो। तर उनले आफ्नै जिल्लामा फर्किएर सेवा गर्ने निर्णय गरिन्। गोसाइँकुण्ड गाउँपालिकाको स्वास्थ्य सेवामा आबद्ध हुँदै दुर्गम बस्तीहरूमा पैदल पुगेर सरसफाइ, स्वास्थ्य सचेतना र प्राथमिक उपचारसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्।

आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारका बालबालिकाको उपचारका लागि आफ्नै खर्चमा औषधि किनिदिने र आवश्यक पर्दा शल्यक्रियाका लागि रकम जुटाउने उनको अभ्यास थियो। विवाहमा प्राप्त उपहारको रकमसमेत स्थानीय विद्यार्थीका लागि शैक्षिक सामग्री खरिद गर्न प्रयोग गरेकी थिइन्। स्वास्थ्य र शिक्षालाई नागरिकको आधारभूत अधिकारका रूपमा व्यवहारमै स्थापित गर्ने उनको प्रयासले स्थानीय समुदायमा विशेष पहिचान बनाएको थियो।

बागमती प्रदेश सरकारको ‘एक विद्यालय, एक नर्स’ कार्यक्रमअन्तर्गत आफूले अध्ययन गरेको श्री कोमिन श्यामे वाङफेल माध्यमिक विद्यालयमा कार्यरत रहँदा उनले दृष्टिसम्बन्धी समस्या भएकी दस वर्षीया निमाजेमो तामाङलाई आफ्नै खर्चमा काठमाडौं लगेर उपचार गराउने व्यवस्था मिलाएकी थिइन्। उपचारपछि बालिकाको दृष्टि फर्किएको थियो। कोरोना महामारीको प्रारम्भिक चरणमा पनि प्रतिमा घरघर पुगेर मास्क, औषधि र स्यानिटाइजर वितरणमा सक्रिय रहिन्। स्वास्थ्य सेवामा पुर्‍याएको योगदानका लागि उनले बागमती प्रदेश सरकारबाट उत्कृष्ट नर्स पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्।

विद्यार्थी जीवनदेखि नै नेकपा एमालेसँग आबद्ध प्रतिमा काठमाडौं–रसुवा सम्पर्क मञ्चमार्फत राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय थिइन्। सन् २०२२ को स्थानीय तह निर्वाचनमा गोसाइँकुण्ड गाउँपालिकाको उपाध्यक्ष पदमा उम्मेदवारी दिनुअघि उनले विद्यालयको नर्स पदबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। निर्वाचनमा विजयी भएपछि स्वास्थ्य र शिक्षासम्बन्धी आफ्ना अनुभवलाई स्थानीय सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गर्ने प्रयास गरिन्।

उपाध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालेपछि उनले प्रस्तुत गरेको पहिलो गाउँपालिका बजेटमा निःशुल्क शिक्षाको व्यवस्था समावेश गरिन्। जिल्लाको स्वास्थ्य प्रणालीमा रहेका संरचनागत समस्या समाधान गर्न स्थानीय तहको प्रयास मात्र पर्याप्त नहुने उनको बुझाइ थियो। पति केडी लामाका अनुसार प्रतिमाले भविष्यमा स्वास्थ्यमन्त्री बनेर स्वास्थ्य क्षेत्रका नीतिगत कमजोरी सुधार गर्ने सपना देखेकी थिइन्।

बाढी आएको चार दिनपछि स्याफ्रुबेंसी पुगेका केडीले प्रतिमा, आफ्ना माइला दाजु र भाउजूको खोजी गरे। तर बाढीले थुपारेको बालुवा र गेग्रानबीच उनीहरूको अवस्था पत्ता लाग्न सकेन। त्यसको करिब एक सातापछि केडीका ८३ वर्षीय बुबा सिंगी नुर्पु लामाले ठूलो भार्खु र सानो भार्खुका ३३ बेपत्ता व्यक्तिका लागि बौद्ध परम्पराअनुसार अन्तिम संस्कार सम्पन्न गरे।

भोटेकोशी बाढीपछि रसुवासहित प्रभावित जिल्लाहरू पुनर्निर्माणको कठिन प्रक्रियामा छन्। भौतिक संरचना पुनर्निर्माण गर्न सकिए पनि विपदले परिवार र समुदायबाट खोसेका मानिसहरूको अभाव पूर्ति गर्न सम्भव छैन। प्रतिमाको जीवनले दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्यकर्मी र स्थानीय जनप्रतिनिधिले समुदायको जीवनमा कति गहिरो प्रभाव पार्न सक्छन् भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।

स्वास्थ्य सेवाबाट शुरु भएको उनको यात्रा स्थानीय सरकार हुँदै राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीति निर्माणसम्म पुग्ने आकाङ्क्षासँग जोडिएको थियो। भोटेकोशीको बाढीले त्यो यात्रा अधुरै छाड्यो। तर विपन्न बालबालिकाको उपचार, स्वास्थ्य सचेतना, निःशुल्क शिक्षा र समुदायको सेवामा उनले पुर्‍याएको योगदान रसुवाको सामूहिक स्मृतिमा रहनेछ।