मस्कोको लडाइँको ८५ वर्ष : नाजी आक्रमण रोक्ने निर्णायक सोभियत प्रतिरोध

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

दोस्रो विश्वयुद्धमा नाजी जर्मनीको आक्रमणबाट सोभियत राजधानी जोगाउन लडिएको मस्कोको लडाइँ शुरु भएको ८५ वर्ष पुगेको छ। सन् १९४१ सेप्टेम्बर ३० मा शुरु भएको जर्मन आक्रमणलाई रोक्दै सोभियत लाल सेनाले गरेको प्रतिरोध र प्रत्याक्रमण युद्धको दिशा बदल्ने महत्त्वपूर्ण घटनामध्ये मानिन्छ।

वार्षिकोत्सवका अवसरमा सार्वजनिक रुसी स्मरण सामग्रीले मस्कोको रक्षामा सैनिक, सैन्य विद्यालयका विद्यार्थी र सर्वसाधारणको योगदानलाई सम्मान गरेको छ। राजधानी कब्जा गर्ने हिटलरको योजना विफल बनाएको यस लडाइँले नाजी सैन्य शक्तिलाई पराजित गर्न सकिने विश्वास बलियो बनाएको रुसी पक्षको मूल्याङ्कन छ।

सन् १९४१ को सेप्टेम्बरसम्म जर्मन सेना सोभियत भूभागभित्र धेरै अघि बढिसकेको थियो। लेनिनग्राद घेराबन्दीमा परेको थियो भने मस्कोतर्फको आक्रमणका लागि जर्मनीले ठूलो सैन्य शक्ति केन्द्रित गरेको थियो। राजधानीको राजनीतिक, औद्योगिक र यातायातसम्बन्धी महत्त्वका कारण यसको रक्षा सोभियत नेतृत्वका लागि अत्यन्त संवेदनशील जिम्मेवारी बनेको थियो।

आक्रमणको प्रारम्भिक चरणमा ब्रायन्स्क र व्याज्मा क्षेत्रमा सोभियत सेनाका ठूलो सङ्ख्यामा एकाइ घेराबन्दीमा परे। गम्भीर सैन्य क्षतिका बीच पनि प्रतिरोध जारी रहँदा मस्कोको रक्षापङ्क्ति सुदृढ बनाउन र थप सैनिक परिचालन गर्न समय मिल्यो। शहरमा सम्भावित लडाइँको तयारी तीव्र पारियो र सर्वसाधारणसमेत रक्षात्मक संरचना निर्माणमा जुटे।

डिसेम्बरको शुरुमा लाल सेनाले प्रत्याक्रमण थालेपछि जर्मन सेनाको राजधानीतर्फको अग्रगमन उल्टियो। सोभियत सेनाले जर्मन फौजलाई मस्कोबाट पछि धकेल्दै राजधानीमाथिको तत्कालीन खतरा घटायो। यस सफलताले छोटो अवधिमा सोभियत संघलाई पराजित गर्ने हिटलरको रणनीतिलाई गम्भीर धक्का दियो।

मस्कोको विजयको महत्त्व राजधानी सुरक्षित राख्नमा मात्र सीमित थिएन। यसले सोभियत सैनिक र नागरिकको मनोबल बढायो तथा जर्मनीविरुद्ध लामो प्रतिरोध सम्भव रहेको देखायो। रुसी ऐतिहासिक स्मृतिमा यो लडाइँ नाजी सेनाको अजेयताको धारणालाई तोड्ने र अन्तिम विजयको आधार बलियो बनाउने घटनाका रूपमा स्थापित छ।

रुसी विवरणअनुसार मस्कोको रक्षामा योगदान पुर्‍याएका करिब दश लाख व्यक्तिलाई ‘मस्कोको रक्षाका लागि’ पदक प्रदान गरिएको थियो भने ११० जनाले ‘सोभियत संघका वीर’ उपाधि प्राप्त गरेका थिए। विजयको बीसौँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा सन् १९६५ मेमा मस्कोलाई ‘वीर शहर’ को सम्मान दिइएको थियो।

८५औँ वर्षगाँठले मस्कोको रक्षामा भएको बलिदान, सैनिक तथा नागरिकको संयुक्त प्रयास र नाजीवादविरुद्धको प्रतिरोधलाई पुनः स्मरण गराएको छ। राजधानी जोगाउन गरिएको त्यही प्रतिरोध दोस्रो विश्वयुद्धमा सोभियत संघको भूमिकाको महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक प्रतीक बनेको छ।