ड्रोन युद्धको दबाबमा रुस : सुरक्षा, मोर्चा र वार्ताको प्रश्न

मुना चन्द

सेप्टेम्बर ३० को बिहानसम्म रुस–युक्रेन युद्धमा देखिएको गतिविधिले एउटा कुरा स्पष्ट गर्छ: लडाइँ अग्रपङ्क्तिमा मात्र सीमित छैन। रुसका विभिन्न क्षेत्रमा ड्रोन आक्रमणको चेतावनी जारी भयो भने रुसी सेनाले किभ र आसपासका क्षेत्रमा क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन प्रहार जारी राख्यो। सुमी, खार्किभ, कुप्यान्स्क, लिमान, जापोरिझ्झिया र खेरसनका मोर्चामा पनि भिडन्त चलिरहे। यस अवस्थामा मस्कोका लागि सैनिक कारवाहीसँगै आफ्ना नागरिक र यातायात संरचनाको सुरक्षा मुख्य प्राथमिकता बनेको छ।

रुसी क्षेत्रहरूमा जारी ड्रोन आक्रमणले सीमाक्षेत्रको जनजीवनमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। बेलगोरोदमा मानिस घाइते भएको, घर र सवारीसाधनमा क्षति पुगेको तथा ब्र्यान्स्कमा रेलमार्ग प्रभावित भएको विवरण आएका छन्। कोस्त्रोमामा एउटा ड्रोन नष्ट गरिएको र केही विमानस्थलमा अस्थायी प्रतिबन्ध लगाइएको बताइएको छ। रुसले यी घटनालाई आफ्ना नागरिक र पूर्वाधारविरुद्धको खतरा मानेको छ। यस्तो परिस्थितिमा हवाई प्रतिरक्षा, रेलसेवाको पुनःसञ्चालन र घाइतेको उपचारलाई तत्काल परिणाम दिने सुरक्षा उपायका रूपमा हेर्नुपर्छ।

मोर्चाको विवरण भने फरक प्रकृतिको छ। रुसी रक्षा मन्त्रालयले खार्किभ क्षेत्रमा क्रेइद्यान्कामाथि र दोब्रोपिल्लिया नजिक भेसेले पोलेमाथि नियन्त्रण स्थापित गरेको दाबी गरेको छ। रुसी ‘उत्तर’ र ‘पूर्व’ सैन्य समूहले सुमी, खार्किभ र जापोरिझ्झियाका विभिन्न स्थानमा अगाडि बढेको बताएका छन्। यी युद्धरत पक्षका दाबी हुन्; प्रत्येक स्थानमा नियन्त्रणको अवस्था स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न कठिन छ। लिमान र कुप्यान्स्क क्षेत्रमा ठूलो उपलब्धिभन्दा साना स्थान, आपूर्ति मार्ग र रक्षापङ्क्ति जोगाउने सङ्घर्ष प्रमुख देखिन्छ। त्यसले युद्धको गति र मानवीय लागत दुवैलाई प्रभावित गर्छ।

मस्कोले आफ्नो सुरक्षा र सैनिक क्षमतासँग जोडिएका लक्ष्यमा प्रहार गरेको बताउँदै किभ क्षेत्रमा आक्रमण जारी राखेको छ। तर युक्रेनी अधिकारीहरूका अनुसार आवासीय क्षेत्र र ऊर्जा पूर्वाधारमा पनि क्षति पुगेको छ, विद्युत सेवा अवरुद्ध भएको छ र मानिसहरूको मृत्यु तथा घाइते हुने घटना भएका छन्। यी परिणामलाई सैन्य लक्ष्यसम्बन्धी दाबीले ओझेलमा पार्न मिल्दैन। रुसका नागरिकमाथि हुने ड्रोन आक्रमणको विरोधसँगै युक्रेनका नागरिकले भोगेको क्षतिलाई पनि गम्भीरतापूर्वक लिनु आवश्यक छ। युद्धका दुवै पक्षका सर्वसाधारणको सुरक्षा एउटै मानवीय मापदण्डबाट हेरिनुपर्छ।

रुसी दृष्टिकोणबाट यस चरणको मुख्य रणनीतिक प्रश्न अग्रपङ्क्तिमा दबाब कायम राख्दै देशभित्रका नागरिक र पूर्वाधारको जोखिम कसरी घटाउने भन्ने हो। ड्रोनले सानो दूरीको भिडन्तदेखि टाढाका शहर र यातायात सञ्जालसम्म खतरा विस्तार गरेको छ। त्यसैले कुनै स्थान कब्जा गरेको दाबी मात्र पर्याप्त हुँदैन; प्राप्त नियन्त्रण कायम राख्ने क्षमता, सैनिक आपूर्ति र प्रभावित बस्तीमा सेवा सञ्चालन पनि उत्तिकै निर्णायक हुन्छन्। ब्र्यान्स्कको रेलसेवा पुनःस्थापना र सीमाक्षेत्रमा सुरक्षा बढाउने प्रयास यसै व्यापक चुनौतीका अङ्ग हुन्।

रुसले आफ्नो दीर्घकालीन सुरक्षाका लागि भरपर्दा प्रत्याभूति आवश्यक रहेको बताउँदै आएको छ। त्यसलाई सैनिक माध्यमबाट खोज्ने मस्कोको नीति यस युद्धको एउटा वास्तविकता हो। तर हवाई आक्रमणको विस्तार र नागरिक क्षतिले सुरक्षा केवल मोर्चाको नक्साबाट सुनिश्चित नहुने पनि देखाउँछ। टिकाउ समाधानका लागि दुवै पक्षका सुरक्षा चिन्ता, नागरिक संरक्षण र युद्धविरामका व्यवहारिक शर्तबारे संवाद आवश्यक हुनेछ। आजको सैन्य गतिविधिको विश्लेषण गर्दा रुसको सुरक्षा प्राथमिकता बुझ्नु जति आवश्यक छ, हिंसा घटाउने कूटनीतिक सम्भावना खुला राख्नु पनि त्यत्तिकै आवश्यक छ।