निर्वाचन, एकता र निर्णायक शक्ति : राजनीतिक संगठनको परीक्षा

# संकेत किराँती

लोकतन्त्रमा निर्वाचन केवल उम्मेदवार र मतपत्रको प्रक्रिया होइन; यो राजनीतिक संगठनको चरित्र, एकताको स्तर र वैचारिक प्रतिबद्धताको सामूहिक परीक्षा हो। आम निर्वाचनमा पार्टी चुनाव लड्छ, व्यक्तिले होइन। उम्मेदवारका अनुहार विभिन्न हुनसक्छन्, तर जित वा हारको वास्तविक आधार पार्टीको संगठन, अनुशासन र साझा लक्ष्यप्रतिको निष्ठामा निर्भर हुन्छ। यही सत्यले राजनीतिक आन्दोलनलाई क्षणिक प्रतिस्पर्धाबाट दीर्घकालीन ऐतिहासिक प्रक्रियामा रूपान्तरण गर्छ।

राजनीतिक दलका नेता–कार्यकर्ताहरू चुनावी प्रक्रियामा विभिन्न भूमिकामा सक्रिय हुन्छन्, कोही उम्मेदवारका रूपमा, कोही प्रचारक, कोही परिचालक, त कोही संगठन सुदृढ गर्ने मौन श्रमिकका रूपमा। तर भूमिका फरक भए पनि उद्देश्य एउटै हुन्छ, पार्टीलाई जिताउने। यही साझा उद्देश्य कमजोर हुँदा चुनावी राजनीति व्यक्तिवादी असन्तुष्टि, गुटगत द्वन्द्व र आत्मघाती निष्क्रियतामा फस्ने खतरा हुन्छ।

राजनीतिक इतिहासले बारम्बार प्रमाणित गरेको छ कि जब पार्टीभित्र ‘लड्ने’ र ‘लडाउने’ एउटै लयमा हुँदैनन्, तब न उम्मेदवारले जित्छ, न संगठनले सम्मान पाउँछ। चुनावी मैदानमा उम्मेदवार अगाडि देखिए पनि उनी एक्लै जित्न सक्दैनन्। त्यसका लागि संगठन, अनुशासन र समन्वय आवश्यक हुन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासमा पनि देखिन्छ, सफल राजनीतिक दलहरू त्यो बेला मात्र निर्णायक शक्ति बन्छन्, जब आन्तरिक असन्तुष्टिलाई सामूहिक लक्ष्य अगाडि गौण बनाइन्छ। व्यक्तिगत अपेक्षा, पद–प्रतिस्पर्धा र तत्कालीन असन्तोषलाई दीर्घकालीन वैचारिक लक्ष्यले परास्त गर्न नसक्ने दलहरू इतिहासमा टिक्न सकेका छैनन्।

कसले टिकट पायो र कसले पाएन, यो विषय प्रायः चुनावी मौसममा सबैभन्दा संवेदनशील हुन्छ। तर परिपक्व राजनीतिक संस्कृतिमा टिकटलाई अन्तिम लक्ष्य होइन, अस्थायी जिम्मेवारीका रूपमा बुझिन्छ। आज नपाउनेले भोलि पाउँछ, र आज पाउनेले भोलि नपाउन सक्छ। राजनीति कुनै एक निर्वाचन चक्रमा सीमित हुँदैन; यो निरन्तरता हो, धैर्य हो र समर्पण हो।

अन्तर्राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक अभ्यासमा सफल दलहरू टिकट वितरणलाई व्यक्तिगत सम्मानभन्दा संस्थागत रणनीतिका रूपमा हेर्छन्। जसले यो सत्य आत्मसात गर्न सक्दैन, ऊ चुनावपछि होइन, चुनावअघि नै हारको दिशामा उन्मुख हुन्छ।

राजनीतिक संघर्ष सधैँ खुला मैदानमा मात्र हुँदैन। कहिलेकाहीँ त्यो घेराबन्दीको अवस्थामा लडिन्छ, जहाँ बाह्य आक्रमण, वैचारिक बदनाम, संस्थागत अवरोध र सञ्चार युद्ध एकसाथ चलिरहेका हुन्छन्। यस्तो अवस्थामा पार्टीभित्रको सानो दरार पनि ठूलो कमजोरी बन्न सक्छ।

आजको राजनीतिक वातावरण तीव्र प्रतिस्पर्धात्मक छ। केवल सत्ता प्राप्तिको होइन, दिशा निर्धारणको संघर्ष चलिरहेको छ, राज्य ‘बनाउने’ कि ‘भत्काउने’, प्रणाली ‘जोगाउने’ कि ‘जलाउने’। यस्तो अवस्थामा पार्टीभित्रको एकता विकल्प होइन, अनिवार्यता हो।

यो चुनाव सामान्य सत्ता हस्तान्तरणको प्रक्रिया मात्र होइन। यसले गहिरो अर्थ बोकेको छ। यो चुनाव वस्तुतः राजनीतिक मूल्य, राष्ट्रिय प्राथमिकता र विकासको मोडलमाथिको जनमत संग्रह पनि हो।

एकातिर संरचना भत्काएर अराजकता निम्त्याउने सोच छ, अर्कोतिर संस्थागत विकास, स्थिरता र रूपान्तरणको बाटो। एकातिर क्षणिक उत्तेजना र भावनात्मक राजनीति छ, अर्कोतिर दीर्घकालीन नीति र संरचनात्मक सुधार। मतदाताले यही दुई धारमध्ये कुन रोज्छ भन्ने प्रश्न यो निर्वाचनले उत्तर दिनेछ।

राजनीतिक परिवर्तन अधुरो रहन्छ, जबसम्म परिवर्तन चाहने शक्ति निर्णायक हुँदैन। कमजोर सरकार, अस्थिर गठबन्धन र दिशाहीन नेतृत्वले रूपान्तरणको एजेन्डा कार्यान्वयन गर्न सक्दैन। इतिहासले देखाएको छ, आंशिक शक्ति सुधारका लागि पर्याप्त हुँदैन।

जब कुनै पार्टी निर्णायक राष्ट्रिय शक्ति बन्छ, तब मात्र उसले संरचनात्मक सुधार, संस्थागत स्थायित्व र दीर्घकालीन नीति लागू गर्नसक्छ। त्यसैले यो चुनाव केवल सिट संख्या बढाउने लडाइँ होइन; यो निर्णायक शक्ति बन्ने संघर्ष हो।

अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक अध्ययनहरूले देखाउँछन्, चुनाव जित्ने आधार मतदाता मात्र होइन, संगठित कार्यकर्ता हुन्। उनीहरू मञ्चमा नदेखिन सक्छन्, सञ्चारमा नआउन सक्छन्, तर उनीहरूकै मेहनतले पार्टीको सन्देश गाउँ–टोलसम्म पुग्छ।

त्यसैले कार्यकर्ताको भूमिका उम्मेदवारभन्दा सानो होइन। उम्मेदवार पाँच वर्षका लागि प्रतिनिधि हुन्छ, तर कार्यकर्ता पार्टीको निरन्तरता हो। यही निरन्तरताले पार्टीलाई चुनावभन्दा माथि उठाउँछ।

हिजो छनोटमा पर्नुभएका सबै उम्मेदवारहरूलाई शुभकामना दिनु केवल औपचारिकता होइन; यो सामूहिक उत्तरदायित्वको स्वीकारोक्ति हो। उम्मेदवारले जिते भने त्यो पार्टीको जित हो, हारे भने त्यो पनि पार्टीकै समीक्षा हो।

परिपक्व राजनीतिक संस्कृति यहीँबाट सुरु हुन्छ, व्यक्तिगत सफलतालाई सामूहिक उपलब्धि बनाउने र व्यक्तिगत असफलतालाई सामूहिक पाठका रूपमा ग्रहण गर्ने क्षमताबाट।

अन्ततः, राजनीति केवल भाषण, नाराबाजी र प्रतिस्पर्धा होइन; यो अनुशासन, धैर्य र साझा दृष्टिको अभ्यास हो। जब पार्टीभित्र एकता कमजोर हुन्छ, बाह्य शक्तिलाई आक्रमण गर्न सजिलो हुन्छ। जब एकता बलियो हुन्छ, सबै घेराबन्दी निरर्थक बन्छ।

यो निर्वाचन त्यसैको परीक्षा हो। एक लयमा अघि बढ्ने कि आन्तरिक द्वन्द्वमा अल्झिने? निर्णायक शक्ति बन्ने कि सधैँ सम्झौतामा सीमित रहने? उत्तर मतपेटिकामा मात्र होइन, पार्टीभित्रको एकतामा पनि निहित छ।