पानी पिएपछि मात्रै मिर्गौला रोग पत्ता लाग्दैन, यी संकेतलाई भने बेवास्ता नगर्नुहोस्
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
मिर्गौला शरीरबाट फोहर पदार्थ, अतिरिक्त नुन र पानी बाहिर निकाल्ने तथा रक्तचाप र शरीरभित्रको तरल सन्तुलन कायम राख्न सहयोग गर्ने महत्वपूर्ण अङ्ग हो। मिर्गौलाको कार्यक्षमता कमजोर हुँदा पिसाबको स्वरूप, शरीरको सुन्निने अवस्था, रक्तचाप र पिसाब गर्ने बानीमा परिवर्तन देखिन सक्छ।
तर पानी पिएलगत्तै देखिने कुनै एउटा प्रतिक्रियाबाट मिर्गौला रोग भएको निश्चित गर्न सकिँदैन। प्रारम्भिक दीर्घकालीन मिर्गौला रोग धेरै वर्षसम्म लक्षणविहीन रहन सक्छ। त्यसैले केवल पिसाबको गन्ध, फिँज वा राति पिसाब लाग्ने अवस्थाका आधारमा आफैँ रोगको निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।
पिसाबमा बारम्बार बाक्लो फिँज देखिनु
पिसाब तीव्र गतिमा निस्कँदा वा शौचालयमा प्रयोग गरिएको सफाइ सामग्रीका कारण कहिलेकाहीँ फिँज देखिन सक्छ। यस्तो फिँज केही समयमै हराएमा सामान्य हुन सक्छ।
तर पिसाबमा बारम्बार बाक्लो, साना बुलबुलासहितको फिँज देखिने र लामो समयसम्म नहट्ने अवस्था पिसाबबाट प्रोटिन बाहिरिइरहेको सङ्केत हुन सक्छ। मिर्गौलाका सूक्ष्म छान्ने संरचनामा क्षति पुगेपछि रगतमा रहनुपर्ने अल्बुमिन पिसाबमा चुहिन सक्छ।
यसलाई प्रोटिनयुरिया वा अल्बुमिनयुरिया भनिन्छ। यसको पुष्टि आँखाले हेरेर नभई पिसाबको अल्बुमिन–क्रिएटिनिन अनुपात परीक्षणबाट गरिन्छ। एकपटकको असामान्य नतिजा मात्र पर्याप्त नहुन सक्ने भएकाले चिकित्सकले परीक्षण दोहोर्याउन सक्छन्।
अनुहार, आँखा वा खुट्टा सुन्निनु
मिर्गौलाले अतिरिक्त नुन र पानी पर्याप्त रूपमा बाहिर निकाल्न नसक्दा शरीरमा तरल पदार्थ जम्मा हुन सक्छ। यसले विशेषगरी खुट्टा, पैताला र गोलीगाँठो सुन्निन सक्छ। कहिलेकाहीँ हात, अनुहार वा आँखाको वरिपरि पनि सुन्निने अवस्था देखिन्छ।
औँलाले थिच्दा छालामा खाल्डो पर्ने र केही समयसम्म नहट्ने अवस्थालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ। तर सुन्निनु मिर्गौला रोगमा मात्र हुँदैन। मुटु, कलेजो, नसासम्बन्धी समस्या, औषधि वा लामो समय उभिँदा पनि यस्तो हुन सक्छ। त्यसैले परीक्षणबिना कारण निश्चित गर्न सकिँदैन।
राति पटकपटक पिसाब लाग्नु
राति एकपटकसम्म पिसाबका लागि उठ्नु उमेर, सुत्नुअघि पिएको तरल पदार्थ र व्यक्तिगत बानीअनुसार सामान्य हुन सक्छ। तर लगातार राति धेरैपटक उठ्नुपर्ने अवस्था, पिसाबको मात्रा असामान्य रूपमा बढ्नु वा निद्रा बारम्बार भङ्ग हुनु स्वास्थ्य समस्याको सङ्केत हुन सक्छ।
मिर्गौलाको पिसाबलाई सघन बनाउने क्षमता कमजोर हुँदा रातिको पिसाब बढ्न सक्छ। यद्यपि मधुमेह, प्रोस्टेटको समस्या, मूत्राशयसम्बन्धी रोग, निद्रामा श्वास अवरुद्ध हुने समस्या, मुटुको कमजोरी, खुट्टा सुन्निने अवस्था र सुत्नुअघि धेरै पानी वा चिया–कफी पिउनुले पनि रातिको पिसाब बढाउन सक्छ।
अध्ययनहरूले राति पिसाब लाग्ने समस्या र घट्दो मिर्गौला कार्यक्षमताबीच सम्बन्ध देखाएका छन्, तर यसलाई मिर्गौला रोगको एकल प्रमाण मान्न मिल्दैन।
रक्तचाप निरन्तर बढ्नु
उच्च रक्तचाप मिर्गौला रोगको कारण पनि हुन सक्छ र परिणाम पनि। लामो समयसम्म अनियन्त्रित रक्तचापले मिर्गौलाका रक्तनली र छान्ने संरचनामा क्षति पुर्याउन सक्छ।
अर्कोतर्फ, मिर्गौलाले अतिरिक्त नुन र पानी बाहिर निकाल्न नसके शरीरमा तरलको मात्रा बढ्छ र रक्तचाप थप उच्च हुन सक्छ। यसरी उच्च रक्तचाप र मिर्गौला रोगले एकअर्कालाई बिगार्ने चक्र निर्माण गर्न सक्छन्।
उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिमा कुनै स्पष्ट लक्षण नदेखिन पनि सक्छ। त्यसैले टाउको दुखेन वा असहज भएन भन्दै रक्तचाप सामान्य छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन।
पिसाबको गन्ध वा रङ परिवर्तन हुनु
पिसाबको गन्ध खाना, औषधि, भिटामिन, शरीरमा पानीको कमी र मूत्रनलीको सङ्क्रमणका कारण परिवर्तन हुन सक्छ। त्यसैले अनौठो गन्ध मात्रै मिर्गौला रोगको विश्वसनीय पहिचान होइन।
तर दुर्गन्धसँगै पिसाब गर्दा पोल्ने, ज्वरो आउने, पेटको तल्लो भाग वा ढाड दुख्ने, पिसाब धमिलो हुने वा रगत देखिने अवस्था भए चिकित्सकीय जाँच आवश्यक हुन्छ।
गुलाबी, रातो वा चियाजस्तो गाढा पिसाबमा रगत मिसिएको सङ्केत हुन सक्छ। यसको कारण मिर्गौलाको रोग, पत्थरी, मूत्रनलीको सङ्क्रमण वा अन्य समस्या हुन सक्ने भएकाले बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
पानी पिएपछि लक्षण बढे के गर्ने?
धेरै पानी पिएपछि बारम्बार पिसाब लाग्नु शरीरको सामान्य प्रतिक्रिया हुन सक्छ। यसले मात्रै मिर्गौला कमजोर भएको पुष्टि गर्दैन।
तर पानी वा अन्य तरल पदार्थ लिएपछि सास फेर्न गाह्रो हुने, शरीर अस्वाभाविक रूपमा सुन्निने, तौल अचानक बढ्ने वा पिसाब अत्यन्त कम हुने अवस्था तत्काल चिकित्सकीय मूल्याङ्कन आवश्यक पर्ने सङ्केत हुन सक्छ।
पहिल्यै मिर्गौला वा मुटुको गम्भीर रोग भएका व्यक्तिले अत्यधिक पानी पिएमा शरीरमा तरल जम्मा हुन सक्छ। यस्ता बिरामीले कति पानी पिउने भन्ने निर्णय चिकित्सकको सल्लाहमा गर्नुपर्छ।
मिर्गौला रोग कसरी पुष्टि हुन्छ?
लक्षणका आधारमा मात्र मिर्गौला रोग पुष्टि हुँदैन। यसको प्रारम्भिक पहिचानका लागि मुख्यतः दुई परीक्षण गरिन्छ।
पहिलो, रगतमा क्रिएटिनिन परीक्षण गरेर अनुमानित ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेसन दर अर्थात ईजीएफआर निकालिन्छ। यसले मिर्गौलाले रगत कति प्रभावकारी रूपमा छानिरहेको छ भन्ने देखाउँछ।
दोस्रो, पिसाबमा अल्बुमिन–क्रिएटिनिन अनुपात अर्थात यूएसीआर जाँचिन्छ। यसले मिर्गौलाबाट प्रोटिन चुहिएको छ कि छैन भन्ने पहिचान गर्न सहयोग गर्छ।
सामान्यतः ईजीएफआर लगातार तीन महिनाभन्दा बढी समय प्रतिमिनेट ६० मिलिलिटर प्रति १.७३ वर्गमिटरभन्दा कम रहनु वा मिर्गौला क्षतिको प्रमाण लगातार देखिनुलाई दीर्घकालीन मिर्गौला रोगको आधार मानिन्छ। एकपटकको असामान्य परीक्षण संक्रमण, शरीरमा पानीको कमी, औषधि वा अस्थायी रोगका कारण पनि हुन सक्ने भएकाले चिकित्सकीय मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ।
कसले नियमित जाँच गराउनुपर्छ?
मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटु रोग वा परिवारमा मिर्गौला विफलताको इतिहास भएका व्यक्तिमा मिर्गौला रोगको जोखिम बढी हुन्छ। यस्ता व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियमित रगत र पिसाब परीक्षण गराउनुपर्छ।
मिर्गौला रोगको प्रारम्भिक चरणमा लक्षण नदेखिन सक्ने भएकाले जोखिम समूहका लागि प्रयोगशाला परीक्षण नै सबैभन्दा प्रभावकारी प्रारम्भिक पहिचानको माध्यम हो।
निरन्तर फिँजयुक्त पिसाब, रगत मिसिएको पिसाब, अनुहार वा खुट्टा सुन्निने, पिसाबको मात्रा असामान्य रूपमा घट्ने वा बढ्ने, अनियन्त्रित रक्तचाप, असामान्य थकान वा सास फेर्न कठिन हुने अवस्था देखिए स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नुपर्छ।
पानी पिएपछि शरीरले दिने प्रतिक्रियालाई सामान्य स्वास्थ्य सङ्केतका रूपमा अवलोकन गर्न सकिन्छ, तर त्यसलाई मिर्गौला रोग पत्ता लगाउने घरेलु परीक्षणका रूपमा लिनु हुँदैन। सही निष्कर्षका लागि लक्षण, स्वास्थ्य इतिहास, रक्तचाप, रगत परीक्षण र पिसाब परीक्षण सबैको संयुक्त मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ।
