चिनियाँ कृषि प्रविधिबाट कम्बोडियाली किसानको आम्दानी तीन गुणासम्म वृद्धि

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनले अघि सारेको विश्वव्यापी विकास पहलअन्तर्गत कम्बोडियामा सञ्चालन भइरहेको धान–झिँगे माछा एकीकृत खेती परियोजनाले स्थानीय किसानको आम्दानी उल्लेख्य रूपमा बढाउन थालेको छ। चीनको सांघाई ओसन विश्वविद्यालयले विकास गरेको प्रविधिलाई स्थानीय अवस्थाअनुसार रूपान्तरण गरी कम्बोडियाका धानखेतमा प्रयोग गर्दा केही किसानको वार्षिक आम्दानी एक हजार अमेरिकी डलरभन्दा कमबाट करिब तीन हजार डलरसम्म पुगेको परियोजना टोलीले जनाएको छ।

सन् २०२१ देखि सांघाई ओसन विश्वविद्यालयले चीनमा विकसित धान र झिँगे माछा सँगसँगै उत्पादन गर्ने नमुनालाई कम्बोडियामा विस्तार गर्दै आएको छ। शुरुवातमा ताकेओ प्रान्तका चार परिवार सहभागी भएको परियोजनामा अहिले ४६ परिवार पुगेका छन्। यसै वर्ष परियोजना शुरु भएको काम्पोङ थोम प्रान्तमा पनि आठ परिवार सहभागी भइसकेका छन्।

परियोजनाका प्रमुख सदस्य तथा सांघाई ओसन विश्वविद्यालयका शिक्षक चाङ दोङदोङ अहिले कम्बोडियामै बसेर किसानलाई प्रत्यक्ष प्राविधिक सहयोग गरिरहेका छन्। उनी नोमपेन्हस्थित रोयल युनिभर्सिटी अफ एग्रिकल्चरमा पूर्णकालीन रूपमा कार्यरत रहँदै हरेक साता ताकेओ र काम्पोङ थोमका परियोजना क्षेत्र पुग्ने गर्छन्। छोटो भ्रमणबाट धान रोपाइँ, झिँगे माछाका बच्चा छाड्ने समय, पानी व्यवस्थापन र धान कटाइसँगै माछा संकलनको सम्पूर्ण चक्र समेट्न कठिन भएपछि उनी एक वर्ष कम्बोडियामै बसेर काम गर्ने निर्णयमा पुगेका हुन्।

चीनमा एक हजार वर्षभन्दा पुरानो धान–माछा एकीकृत खेती परम्परालाई सांघाईको छुङमिङ टापुमा थप आधुनिक बनाइएको छ। तर चिनियाँ विज्ञहरूले कम्बोडियामा यही प्रविधि जस्ताको तस्तै लागू नगरी स्थानीय पूर्वाधार, माटो, सडक र विद्युतको अवस्थाअनुसार परिवर्तन गरेका छन्। विद्युत नभएका क्षेत्रमा सौर्य ऊर्जाबाट चल्ने पानी तान्ने पम्प प्रयोग गरिएको छ भने पानी छिटो चुहिने बलौटे माटो भएका खेतमा गहिरो खाल्डो बनाएर बढी पानी सञ्चित गर्ने तरिका सिकाइएको छ। लामो यातायातका कारण झिँगे माछाका बच्चा मर्ने जोखिम घटाउन प्रति खेत बच्चाको संख्या पनि कम गरिएको छ।

प्रविधि हस्तान्तरणसँगै किसानको विश्वास जित्नु परियोजनाको अर्को महत्वपूर्ण चुनौती थियो। शुरुमा धानखेतमै झिँगे माछा उत्पादन गर्न सकिन्छ भन्नेमा स्थानीय किसान विश्वस्त थिएनन्। किसानलाई जोखिम लिन प्रोत्साहित गर्न परियोजनाले पहिलो वर्ष झिँगे माछाका बच्चा निःशुल्क उपलब्ध गराउने र सफल भएपछि दोस्रो वर्ष आधा निःशुल्क तथा आधा किसानले आफैं खरिद गर्ने व्यवस्था लागू गरेको थियो। प्रारम्भिक चार परिवार सफल भएपछि छिमेकी किसान पनि क्रमशः प्रविधि सिक्न र प्रयोग गर्न आकर्षित भएका थिए।

काम्पोङ थोमकी ३७ वर्षीया किसान ङोक सेङहोङ यस परिवर्तनको उदाहरण बनेकी छन्। सन् २०२५ अघि धान–झिँगे माछा खेतीबारे कुनै जानकारी नभएकी उनले ताकेओको नमुना खेत अवलोकन गरेपछि आफ्नै धानखेतमा प्रयोग शुरु गरेकी थिइन्। अहिले उनी परियोजनाको नमुना किसानमध्ये एक बनेकी छन् र गाउँका अन्य किसानलाई समेत प्रविधि सिकाइरहेकी छन्।

यसअघि वर्षभर मेहनत गर्दा पनि वार्षिक एक हजार डलरभन्दा कम आम्दानी गर्ने ङोकको खेतबाट अहिले करिब तीन हजार डलर आम्दानी हुने अपेक्षा गरिएको छ। परियोजना टोलीका अनुसार ०.२ देखि ०.६७ हेक्टर क्षेत्रफलको धानखेतमा धान–झिँगे माछा एकीकृत खेती अपनाउँदा वार्षिक आम्दानी झन्डै तीन गुणासम्म बढ्न सक्छ। दुई प्रान्तका दर्जनौँ किसानले यस प्रणालीबाट आम्दानी बढाइसकेका छन्।

यो परियोजना चीन र कम्बोडियाले संयुक्त रूपमा अघि बढाएको ‘फिस एन्ड राइस करिडोर’ कृषि सहकार्यको एक हिस्सा हो। उक्त अवधारणा बेल्ट एन्ड रोड पहलअन्तर्गत दुई देशबीचको कृषि सहकार्यमा महत्वपूर्ण कार्यक्रमका रूपमा विकास गरिएको छ। सन् २०२१ मा सांघाई ओसन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक वु स्युगान नेतृत्वको टोलीले परियोजना शुरु गरेको थियो भने सन् २०२४ मा स्मार्ट मत्स्यपालन प्रविधि प्रयोग गरी झिँगे माछाका बच्चाको जीवित रहने दर सुधार्ने प्रयास गरिएको थियो।

परियोजनाले अहिले धानखेतमा झिँगे माछासँगै केकडा र टिलापिया माछा पालनको परीक्षणसमेत शुरु गरेको छ। चिनियाँ विज्ञहरूको दीर्घकालीन लक्ष्य स्थानीय किसानले आफैं प्रविधि सञ्चालन र विस्तार गर्न सक्ने अवस्था निर्माण गर्नु हो। किसान ङोकले आफूले सिकेको प्रविधि अरूलाई हस्तान्तरण गर्ने बताएकी छन्, जसले परियोजनालाई बाह्य सहयोगमा निर्भर नमुना नभई स्थानीय समुदायमै फैलिने कृषि प्रणालीका रूपमा विकास गर्ने सम्भावना देखाएको छ।

कम्बोडियाको यो अनुभवले चीनको विश्वव्यापी विकास पहलअन्तर्गत ठूला पूर्वाधार परियोजनासँगै साना तर प्रत्यक्ष रूपमा जनजीवनसँग जोडिएका कृषि कार्यक्रमले पनि स्थानीय आय, खाद्य उत्पादन र ग्रामीण जीवनस्तर सुधारमा भूमिका खेल्न सक्ने देखाएको छ। चीनबाट दुई हजार किलोमिटरभन्दा बढी दूरी पार गरी पुगेका झिँगे माछाका बच्चा अहिले मेकोङ क्षेत्रका धानखेतमा स्थानीय किसानको नयाँ आम्दानी स्रोतका रूपमा स्थापित हुँदैछन्।