अमेरिकी रक्षा क्षेत्रमा प्रयोग हुने एआई प्रणालीमा आपत्कालीन ‘किल स्विच’ अनिवार्य गर्न माग

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

अमेरिकी रक्षा क्षेत्रमा प्रयोग हुने सबै कृत्रिम बौद्धिकता प्रणालीमा आपत्कालीन अवस्थामा तत्काल बन्द गर्न सकिने प्राविधिक संयन्त्र अनिवार्य हुनुपर्ने माग अमेरिकी संसदमा उठेको छ। प्रतिनिधिसभा सदस्य अन्ना पाउलिना लुनाले पेन्टागनले यस्तो सुरक्षा संरचना सुनिश्चित गर्नुपर्ने बताएकी छन्।

लुनाका अनुसार रक्षा क्षेत्रमा प्रयोग हुने एआई प्रणाली कुनै कारणले नियन्त्रणबाहिर गएमा त्यसलाई रोक्ने स्पष्ट र विश्वसनीय अन्तिम उपाय आवश्यक हुन्छ। उनले परम्परागत सैन्य खतरासँग जस्तो व्यवहार गरेर एआई प्रणालीलाई नियन्त्रण गर्न नसकिने उल्लेख गर्दै प्रविधि आफैंलाई निष्क्रिय पार्न सक्ने संरचना सुरुदेखि नै तयार हुनुपर्नेमा जोड दिएकी छन्।

उनले नियन्त्रणबाहिर गएको एआईविरुद्ध “बन्दुक बोकेको मानिस पठाएर प्रविधि नष्ट गर” भन्ने प्रकारको आदेश पर्याप्त नहुने तर्क गरेकी छन्। यही कारण रक्षा प्रयोजनका एआई प्रणालीमा मानव नियन्त्रण कायम रहने, आवश्यक पर्दा प्रणालीको पहुँच सीमित गर्न सकिने र चरम अवस्थामा पूर्ण रूपमा बन्द गर्न सकिने संयन्त्र आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

अमेरिकामा पछिल्लो समय उच्च क्षमताका एआई प्रणालीले मानव निर्देशनबाहिर स्वतन्त्र निर्णय गर्न सक्ने सम्भावना, साइबर सुरक्षा, स्वचालित हतियार, गुप्तचर विश्लेषण र सैन्य निर्णय प्रक्रियामा एआईको बढ्दो प्रयोगबारे बहस तीव्र भएको छ। पेन्टागनले पनि सेनालाई क्रमशः एआई केन्द्रित संरचनातर्फ लैजाने नीति अघि बढाइरहेको छ।

तर सैन्य क्षेत्रमा एआईको तीव्र विस्तारसँगै जवाफदेहिता र अन्तिम निर्णय अधिकार कसको हातमा रहने भन्ने प्रश्न पनि गम्भीर बनेको छ। विशेषगरी हतियार प्रणाली, लक्ष्य पहिचान, कमाण्ड निर्णय, साइबर कारवाही र आणविक सुरक्षासँग जोडिएका क्षेत्रमा पूर्ण स्वचालित प्रणालीमाथि अत्यधिक निर्भरता जोखिमपूर्ण हुन सक्ने भन्दै अमेरिकी सांसदहरूले थप नियमनको माग गरिरहेका छन्।

अमेरिकी प्रशासनले यसअघि पनि रक्षा क्षेत्रमा प्रयोग हुने स्वचालित हतियार तथा एआई प्रणालीले संवैधानिक सैन्य आदेश श्रृंखला र मानव नियन्त्रणको सिद्धान्त पालना गर्नुपर्ने नीति अघि सारेको छ। तर अहिले उठेको नयाँ बहस प्राविधिक तहमा वास्तविक आपत्कालीन बन्द संयन्त्र कति प्रभावकारी छ भन्ने प्रश्नमा केन्द्रित भएको छ।

लुनाको प्रस्तावले एआई सुरक्षासम्बन्धी बहसलाई केवल नागरिक प्रविधि वा निजी कम्पनीको क्षेत्रमा सीमित नराखी प्रत्यक्ष राष्ट्रिय सुरक्षा र सैन्य नियन्त्रणसँग जोडेको छ। रक्षा क्षेत्रमा एआईको भूमिका तीव्र रूपमा बढ्दै जाँदा मानव नियन्त्रण कायम राख्ने विश्वसनीय ‘अन्तिम स्विच’ आवश्यक हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्न अमेरिकी रक्षा नीति बहसको महत्वपूर्ण विषय बन्दै गएको छ।