बाल दुर्व्यवहार प्रकरणमा इस्कोन नेपालका आठ पदाधिकारी निलम्बित, आन्तरिक निर्णयको वैधानिकतामा विवाद

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

काठमाडौंको बूढानीलकण्ठस्थित भक्तिवेदान्त गुरुकुलमा बालबालिकामाथि शारीरिक हिंसा र यौन दुर्व्यवहार भएको आरोपपछि अन्तर्राष्ट्रिय कृष्णभावनामृत संघ (इस्कोन) अन्तर्गतका आठ पदाधिकारीलाई अन्तरिम निलम्बन गरिएको छ। इस्कोनको क्षेत्रीय नेतृत्वले भदौ २९ गते अर्थात सेप्टेम्बर १४ मा जारी गरेको सूचनाअनुसार उनीहरूलाई अनुसन्धान तथा अनुशासनसम्बन्धी प्रक्रिया पूरा नभएसम्म नेतृत्व, व्यवस्थापन र प्रशासनिक जिम्मेवारीबाट अलग गरिएको हो।

निलम्बित हुनेमा क्षेत्रीय सचिव इगोर ओबोलोन्कोभ (पत्री दास), इस्कोन नेपाल कार्यकारी समितिका सचिव रुपेश जोशी (रुपेश्वर गौर दास), बूढानीलकण्ठकी उपाध्यक्ष सोइन्जा श्रेष्ठ (सुचारु गोपी देवी दासी), भक्तिवेदान्त गुरुकुलका प्रधानाचार्य सुरजकृष्ण श्रेष्ठ (सुन्दरगोपाल दास), कार्यकारी समितिकी कोषाध्यक्ष देवीना साख (दिव्य राधिका देवी दासी), सदस्य प्रेमा चन्द (पुष्पाञ्जली देवी दासी), बूढानीलकण्ठका अध्यक्ष तथा नेपाल कार्यकारी समितिका उपाध्यक्ष सविन रेग्मी (महाप्रभु कृपा दास) र बूढानीलकण्ठका सचिव तथा नेपाल कार्यकारी समितिका सहसचिव हरेन्द्र ठाकुर (हरिहर करुणामय दास) छन्।

इस्कोनको बाल संरक्षण निरीक्षण समितिले सेप्टेम्बर १७ मा जारी गरेको वक्तव्यअनुसार बाल संरक्षण कार्यालयले यस प्रकरणको आन्तरिक अनुसन्धान जुलाईमै सम्पन्न गरेको थियो। नेपालमा स्थानीय बाल संरक्षण संरचना नभएकाले भारतस्थित इस्कोन बाल संरक्षण कार्यालयलाई कानुनी तथा मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञमार्फत स्वतन्त्र तथ्य परीक्षण गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो। त्यस क्रममा बाल संरक्षणको विषयसँगै संस्थाको नेतृत्व र व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रश्न उठेपछि क्षेत्रीय नेतृत्वलाई थप परीक्षणका लागि जानकारी गराइएको समितिले जनाएको छ।

इस्कोनको आधिकारिक सूचनामा आठ पदाधिकारीमाथिको निलम्बन सावधानीका लागि अपनाइएको अन्तरिम उपाय भएको स्पष्ट गरिएको छ। यसलाई उनीहरू दोषी ठहर भएको निर्णयका रूपमा नबुझ्न आग्रह गर्दै सम्बन्धित व्यक्तिहरूलाई आफ्नो धारणा राख्ने र निर्धारित प्रक्रियामा सहभागी हुने अवसर दिइने जनाइएको छ।

गुरुकुलमा आश्रित बालबालिकामाथि दुर्व्यवहार भएको आरोपबारे पीडित पक्षले नेपाल प्रहरीमा उजुरी दिएको छ। यससम्बन्धी कानुनी प्रक्रिया जारी रहेको इस्कोनको अन्तर्राष्ट्रिय बाल संरक्षण समितिले पुष्टि गरेको छ। समितिले नेपालको कानुनी प्रक्रिया पूरा भएपछि आफ्नो बाल संरक्षण समीक्षा समितिमार्फत आन्तरिक निर्णय अघि बढाउने जनाएको छ।

इस्कोनको जुलाई १० को वक्तव्यअनुसार अनुसन्धानको दायरामा रहेका व्यक्तिहरूमाथि अन्तरिम प्रतिबन्ध लगाइएको छ। गुरुकुलको आवासीय सञ्चालनसमेत न्यायिक प्रक्रिया सम्पन्न नभएसम्म तथा बाल सुरक्षा, व्यवस्थापन र नियमनसम्बन्धी आवश्यक सुधार पूरा भएको प्रमाणित नभएसम्म स्थगित रहने जनाइएको छ।

यसैबीच, इस्कोन नेपालको नेतृत्वले आठ पदाधिकारी निलम्बन गर्ने निर्णयको वैधानिकतामाथि प्रश्न उठाएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बाल संरक्षण निकाय र नेपालस्थित नेतृत्वबीचको यो मतभेदले संस्थाको आन्तरिक अधिकारक्षेत्र तथा जवाफदेहिताबारे थप प्रश्न सिर्जना गरेको छ। तथापि, संस्थागत विवाद र बालबालिकामाथि भएको भनिएको दुर्व्यवहारको अनुसन्धान पृथक विषय हुन्। आन्तरिक निलम्बनले नेपालको प्रहरी अनुसन्धान र न्यायिक प्रक्रियालाई प्रतिस्थापन गर्दैन।

इस्कोनको अन्तर्राष्ट्रिय बाल संरक्षण समितिले नेपालमा स्थानीय बाल संरक्षण टोली गठन गर्न स्वीकृति दिइएको पनि जनाएको छ। प्रारम्भिक चरणमा उक्त टोलीलाई भारतस्थित बाल संरक्षण कार्यालयले तालिम र मार्गदर्शन गर्नेछ। बालबालिकाको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने, पीडित पक्षलाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने र आरोपबारे निष्पक्ष अनुसन्धान गर्ने जिम्मेवारी अहिले यस प्रकरणको केन्द्रमा रहेको छ।