मध्यपूर्व तनावको ११औं दिन: इरान–इजरायल–अमेरिका भिडन्त जारी, युद्धको चपेटामा क्षेत्रीय मुलुक

काठमाडौं / मध्यपूर्वमा जारी घातक द्वन्द्व मंगलबार ११औं दिनमा प्रवेश गरेको छ। इरान, इजरायल र अमेरिकाबीचको सैन्य भिडन्तमा कुनै कमी आएको छैन। यसैबीच, सम्बन्धित पक्षहरूबीच कूटनीतिक सफलताको कुनै संकेत देखिएको छैन।

यस क्षेत्रीय संकटमा प्रत्यक्ष रूपमा फसेका देशहरूमाथि भएका आक्रमणको असर र नवीनतम घटनाक्रमहरूको संक्षिप्त विवरण यसप्रकार छ:

संयुक्त राज्य अमेरिका

· अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले फक्स न्यूजसँगको कुराकानीमा वासिङ्टनले तेहरानसँग वार्ता गर्न सक्ने सम्भावना रहेको बताए। “यो सम्भव छ, सर्तहरूमा भर पर्छ, सम्भव छ, केवल सम्भव … तपाईंलाई थाहा छ, यदि तपाईं साँच्चै सोच्नुहुन्छ भने, हामी अब कुरा गरिरहनु पर्दैन, तर यो सम्भव छ,” ट्रम्पले भने। यो टिप्पणी ट्रम्पले सोमबार इरानविरुद्धको अमेरिका–इजरायल सैन्य हमला “धेरै चाँडै” सकिने बताएपछि आएको हो।
· अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले पत्रकारहरूलाई मंगलबार युद्ध सुरु भएयता इरानविरुद्ध “सबैभन्दा तीव्र” हमला हुने बताए। उनले इरान “पूर्ण र निर्णायक रूपमा पराजित” नभएसम्म “हामी रोकिने छैनौं” भने।

इजरायल

· इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले इरानविरुद्धको आक्रमणमा इजरायल “अझै सकिएको छैन” भन्दै चेतावनी दिए। उनले आक्रमणले इरानी सरकारको क्षमतालाई गम्भीर रूपमा कमजोर बनाएको बताए।
· इजरायली सेनाले तेहरानमा इरानी सरकारी लक्ष्यहरूविरुद्ध नयाँ शृंखलाका हवाई हमला सुरु गरेको जनाएको छ। पछि उसले भन्यो कि इरानबाट नयाँ मिसाइल हमला भएको छ, जसपछि तेल अवीव सहित देशको उत्तर, केन्द्र र दक्षिणमा हवाई आक्रमण साइरन बजाइएको थियो।
· इजरायली सेनाले सोमबार राति इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर (IRGC) को ड्रोन मुख्यालयमा हमला गरेको बताएको छ, जसलाई इरानले इजरायलतर्फ ड्रोन प्रक्षेपण गर्न प्रयोग गर्दै आएको थियो।

इरान

· इरानका विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अराक्चीले देश इजरायल र पश्चिम एशिया क्षेत्रका अमेरिकी अड्डाहरूविरुद्ध आवश्यकता अनुसार लामो समयसम्म मिसाइल आक्रमण जारी राख्न राम्रोसँग तयार रहेको बताए।
· नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीको चयनबारे टिप्पणी गर्दै अराक्चीले यसले इरानको अमेरिकी र इजरायल विरोधी नीतिको निरन्तरता र राष्ट्रको स्थिरता देखाएको बताए।
· अमेरिकासँग वार्ता पुनः सुरु गर्नु विकल्प नभएको उनले बताए। “अमेरिकीहरूसँग कुराकानी गरेको हरेक तीतो अनुभव” उल्लेख गर्दै उनले यो “अब हाम्रो एजेन्डामा नरहेको” बताए।
· अराक्चीले आफ्ना रुसी समकक्ष सेर्गेई लाभरोभसँग पनि टेलिफोन वार्ता गरी मध्यपूर्वको अवस्थाबारे छलफल गरे।
· इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोरको नौसेना कमान्डर अलिरेजा ताङसिरीले सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म एक्समा मंगलबार पोस्ट गर्दै इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै यात्रा गर्ने अमेरिका र उसका सहयोगीहरूको जहाजको आवागमन रोक्न मिसाइल र पनडुब्बी प्रयोग गर्ने बताए।

इराक

· इराकी नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले जारी क्षेत्रीय तनावका बीच देशको हवाई क्षेत्र बन्द गर्ने अवधि थप ७२ घण्टा लम्ब्याउने घोषणा गरेको छ।
· उत्तरी इराकको दिबिस जिल्लामा भएको अज्ञात हवाई हमलामा इराकको अर्धसैनिक पपुलर मोबिलाइजेसन फोर्सेस (PMF) का छ जना सदस्य मारिएका छन् भने अन्य तीन जना घाइते भएका छन्।
· इराकी विदेश मन्त्रालयले बगदाद र इराकको अर्धस्वायत्त कुर्दिस्तान क्षेत्रमा रहेका कूटनीतिक तथा कन्सुलर मिसनहरूमा भएको भर्खरको आक्रमणको निन्दा गर्दै यी कार्यहरू “निन्दनीय” रहेको बताएको छ।
· सेना स्रोतका अनुसार मंगलबार साँझ बगदाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित भिक्टोरिया बेस र राजधानीको उत्तरमा रहेको बलाद एयरबेसमा ड्रोन आक्रमण भएको छ, जसले भौतिक क्षति पुर्याएको छ।

बहराइन

· बहराइन रक्षा बलले आफ्नो हवाई रक्षा प्रणालीले इरानले प्रक्षेपण गरेका १०५ मिसाइल र १७६ ड्रोन रोकेर नष्ट गरेको जनाएको छ।

संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE)

· मध्यपूर्वकै सबैभन्दा ठूलो एकल साइट रिफाइनरी र विश्वकै चार ठूला रिफाइनरीमध्ये एक मानिने रुवाइस तेल रिफाइनरी ड्रोन आक्रमणपछि सावधानीका उपायअन्तर्गत बन्द गरिएको ब्लुमबर्गले जनाएको छ।
· यूएईको रक्षा मन्त्रालयले इरानी आक्रमण सुरु भएदेखि आफ्नो हवाई रक्षा प्रणालीले २६२ ब्यालिस्टिक मिसाइल, १४७५ ड्रोन र आठ क्रुज मिसाइल पत्ता लगाएको जनाएको छ। यूएई, पाकिस्तान, नेपाल र बंगलादेशका छ जना नागरिकको मृत्यु भएको छ भने विभिन्न राष्ट्रियताका १२२ जना मध्यमदेखि सामान्य चोटपटकमा परेका छन्।

कतार

· कतारको रक्षा मन्त्रालयले देश इरानबाट प्रक्षेपित पाँच वटा ब्यालिस्टिक मिसाइलले निशानामा परेको र ती सबैलाई आफ्नो सशस्त्र बलले रोकेर निष्क्रिय पारेको जनाएको छ।

साउदी अरब

· साउदी अराम्कोका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अमिन नासिरले क्षेत्रीय सैन्य वृद्धिले ढुवानी र बीमामा गम्भीर शृंखलाबद्ध प्रतिक्रिया सिर्जना गरेको चेतावनी दिए। उनले लामो समयसम्म अवरोधले विश्व तेल बजार र व्यापक अर्थतन्त्रका लागि परिणाम गम्भीर बनाउने बताए।
· नासिरले विश्वको करिब १७ प्रतिशत तेल आपूर्ति सामान्यतया प्रभावित क्षेत्र हुँदै जाने गरेको र हालसम्मको अवरोधले करिब ८० मिलियन ब्यारेल तेल प्रभावित भएको बताए। आक्रमणपछि सावधानीका रूपमा कम्पनीको रास तनुरा तेल रिफाइनरी बन्द गरिएको र एउटा सानो आगो नियन्त्रणमा लिई कम्पनीले सुविधा पुनः सञ्चालनमा ल्याइरहेको उनले बताए।

जोर्डन

· जोर्डनका विदेशमन्त्री अयमान सफादीले इराकी विदेशमन्त्री फुआद हुसेनसँग टेलिफोन वार्ता गरी क्षेत्रमा खतरनाक वृद्धिको असर र शान्ति बहालीका उपायबारे छलफल गरे। दुवै पक्षले क्षेत्रीय सुरक्षा र स्थिरता संरक्षण गर्न समन्वय र सहकार्य तीव्र बनाउन आवश्यक रहेकोमा जोड दिए।

लेबनान

· लेबनानी सुरक्षा र सैन्य स्रोतका अनुसार दक्षिणी लेबनानको सीमावर्ती क्षेत्रमा बिहानैदेखि इजरायली सेना र हिजबुल्लाह सदस्यहरूबीच भीषण झडप भएको छ।
· हिजबुल्लाहले इजरायलको तेल अवीवको दक्षिणपूर्वमा रहेको सैन्य अड्डा, सफेद सहरको पूर्वमा रहेको गिभा ड्रोन नियन्त्रण बेस, यिफ्ताह ब्यारेक र हाइफा पूर्वमा रहेको जिपोरित बेसमा आक्रमण गरेको जनाएको छ।
· लेबनानी मन्त्रिपरिषद्को विपद् जोखिम व्यवस्थापन इकाईले मंगलबार सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्क अनुसार मार्च २ मा वृद्धि सुरु भएदेखि लेबनानमा इजरायली आक्रमणमा मृत्यु हुनेको संख्या ५७० पुगेको छ भने १४४४ जना घाइते भएका छन्।
· सरकारी तथ्याङ्क अनुसार द्वन्द्वले देशभर ठूलो पैमानामा विस्थापन सिर्जना गरेको छ र करिब ७ लाख ५९ हजार ३०० जना विस्थापित भएको रेकर्ड गरिएको छ।

साइप्रस

· साइप्रसका विदेशमन्त्री कोन्स्टान्टिनोस कोम्बोसले भ्रमणरत जर्मन विदेशमन्त्री जोहान वाडेफुलसँग भेट गरे। भेटमा उनले युरोपले तनाव कम गर्न सक्रिय कूटनीतिक भूमिका खेल्नुपर्ने बताउँदै साइप्रस “कुनै समस्याको भाग नभई समाधानको भाग” रहेकोमा जोड दिए।

टर्की

· टर्कीको रक्षा मन्त्रालयले नाटोले आफ्नो हवाई क्षेत्र सुरक्षाका लागि तोकेको प्याट्रियट हवाई रक्षा प्रणाली पूर्वी प्रान्त मालात्यामा तैनाथ गरिएको र परिचालन तयारीका लागि तयार भइरहेको जनाएको छ।
· टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानले आफ्ना इरानी समकक्ष मसूद पेजेस्कियानसँग कुराकानी गर्दै टर्कीको हवाई क्षेत्रको कुनै पनि उल्लंघन “माफ गर्न नसकिने” बताए।